Bilişim Ders Notları
Robotik 2 · 14. hafta · Sensörlü Uygulamalar (Çizgi Takip, Aydınlatma, Havalandırma)

Akıllı Aydınlatma 4: Gerçek Ortam ve Enerji

Robotik Kodlama 2 · 14. hafta ders notu · RK.2.2.2

Öğrenme çıktıları
RK.2.2.2
  • Benzetimde çalışan devreyi gerçek parçalarla (ya da koridor modeliyle) kurmanın adımlarını ve güvenlik kurallarını uygular.
  • Gerçek LDR ile sınıfta yeniden ölçüm yaparak eşik değeri günceller; PIR’ın ısınma süresi ve ayar düğmelerini açıklar.
  • Enerji = Güç × Süre bağıntısıyla sürekli yanan ve akıllı lambanın harcadığı enerjiyi hesaplar ve karşılaştırır.
  • Projesini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir ve kısa bir sunum yapar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Koridor maketi ve enerji kartları

Ayakkabı kutusundan bir koridor yapılır: tavana sarı kâğıttan "LED", kapıya "PIR", üstüne "LDR" kartı yapıştırılır. Öğretmen el fenerini açıp kapatarak gündüz-gece, karton figürü kapıdan geçirerek hareket oluşturur; sınıf lambanın yanıp yanmayacağına karar verir. Enerji bölümünde her grup "Güç × Süre" kartlarını kullanarak tasarrufu tahtadaki tabloya yazar.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Koridor modeli ile fiziksel test
Arduino+ breadboard 4×AA pil
  1. 1Tavan lambası (LED)Koridoru aydınlatan çıkış.Dokun, adını gör
  2. 2PIR (giriş kapısında)Koridora gireni algılar.Dokun, adını gör
  3. 3LDR (kutunun üstünde)Dış ortamın ışığını ölçer.Dokun, adını gör
  4. 4Arduino + breadboardGerçek devre ve yüklenmiş program.Dokun, adını gör
  5. 5Pil yuvasıBilgisayar olmadan devreyi besler.Dokun, adını gör
  6. 6El feneriAydınlık ortamı taklit etmek için.Dokun, adını gör

Modeldeki numaralara dokun.

?LDR neden kutunun üstünde?
LDR dış ortamın ışığını ölçmeli. Kutunun içinde olursa LED’in ışığını görür; lamba yanınca kendini söndürür ve sürekli yanıp söner.
?Modeli bilgisayar olmadan nasıl çalıştırırız?
Program bir kez yüklendikten sonra Arduino’da kalır. 4×AA pil yuvası (6 V) karta takılınca devre bilgisayarsız çalışır.
?Gerçek kurulumda güvenlik için ne yaparız?
Kablo değiştirmeden önce gücü keseriz; 5V ile GND’nin doğrudan birleşmediğini kontrol ederiz; parçaları ısınma ve koku için gözleriz.
Anahtar kavramlar: Fiziksel testModelGüç kaynağı
02HC-SR501 PIR kartının ayarları
HC-SR501
  1. 1Hassasiyet ayarı (Sx)Saat yönünde çevrilince algılama mesafesi artar (yaklaşık 3–7 m).Dokun, adını gör
  2. 2Süre ayarı (Tx)Hareketten sonra çıkışın ne kadar YÜKSEK kalacağını ayarlar (birkaç saniyeden birkaç dakikaya).Dokun, adını gör
  3. 3Tetikleme köprüsü (H/L)H: hareket sürdükçe süre yenilenir. L: tek atım verir, sonra bekler.Dokun, adını gör
  4. 4Denetleyici yongaKızılötesi algılayıcıdan gelen sinyali işler.Dokun, adını gör
  5. 5VCCBesleme: 5V’a bağlanır (kart 5–20 V ile çalışır).Dokun, adını gör
  6. 6OUTHareket varsa yaklaşık 3,3 V (YÜKSEK) verir; Arduino pin 2’ye gider.Dokun, adını gör
  7. 7GNDToprak ucu.Dokun, adını gör

Karttaki numaralara dokun.

?PIR neden ilk dakikada kendi kendine tetikleniyor?
Kart açıldıktan sonra yaklaşık 30–60 saniye ortamın kızılötesi düzeyini öğrenir. Bu ısınma süresinde gelen sinyallere güvenmeyiz; programa başlangıçta bekleme eklenebilir.
?Süre düğmesi ile programdaki sayaç arasındaki fark nedir?
Düğme kartın çıkışının ne kadar YÜKSEK kalacağını ayarlar; sayaç ise lambanın süresini programda belirler. İkisi birlikte kullanılabilir ama test ederken düğmeyi en kısa süreye almak işi kolaylaştırır.
Biliyor muydun?

Gerçek PIR’ın algılama alanı geniş bir koni gibidir. Maketin içinde test ederken figürü kutunun önünde yavaşça geçirin; çok yakından yapılan hızlı hareketler beklenmedik sonuç verebilir.

03Enerji tasarrufu hesabı

Soru işaretli kutulara dokun.

?Wh (vatsaat) neyi gösterir?
Harcanan enerji miktarını. 1 W güçteki bir cihaz 1 saat çalışınca 1 Wh enerji harcar; 1000 Wh = 1 kWh’tir. Elektrik faturaları kWh üzerinden hesaplanır.
?Tasarruf yüzdesini nasıl buluruz?
Farkı ilk değere bölüp 100 ile çarparız: 100 ÷ 120 × 100 ≈ %83. Yani akıllı lamba aynı işi yaklaşık altıda bir enerjiyle görür.
Bir gecede 10 W’lık lamba ne kadar enerji harcar? 04080120Wh 120 WhSürekli yanık12 saat 20 WhAkıllı lambatoplam 2 saat 100 Wh tasarrufyaklaşık %83 daha azEnerji = Güç × Süre
LambaGüçSüreEnerji
Sürekli yanık (bir gece)
Akıllı lamba (bir gece)
Gecelik fark
Bir yıllık fark (1 lamba)
Okulda 20 lamba
04Son program: Ayarlanabilir sabitler
?ESIK ve SURE neden programın en üstünde?
Gerçek ortamda en çok bu iki sayıyı değiştiririz. En üstte sabit olarak tanımlanınca programın içinde aramadan tek yerden ayarlanırlar.
?setup içindeki delay(30000) ne işe yarar?
Program başlarken 30 saniye bekler; bu sürede PIR kartı ısınır ve yanlış tetiklemeler lambayı yakmaz.
const int ESIK = 280;   // sinifta olculdu
const int SURE = 150;   // 150 x 0,1 s = 15 s
int sayac = 0;
void setup() {
  pinMode(2, INPUT);
  delay(30000);         // PIR isinma
}
void loop() {
  int isik = analogRead(A0);
  if (isik < ESIK && digitalRead(2))
    sayac = SURE;
  if (sayac > 0) sayac--;
  analogWrite(9, sayac > 0 ? 255 : 0);
  delay(100);
}
05Proje dereceli puanlama anahtarı

Soru işaretli kutulara dokun.

?Öz ve akran puanı farklı çıkarsa ne yaparız?
İki grup gerekçelerini konuşur; kanıta (test planı, ölçüm tablosu) bakarak ortak bir puanda uzlaşır. Amaç not değil, eksik noktayı görmektir.
Ölçüt1 puan2 puan3 puan
Çalışma
Eşik seçimi
Enerji hesabı
Sunum
Ekip çalışması

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Sanal ile gerçek arasındaki fark

"Tinkercad’de kusursuz çalışan lamba gerçek koridorda neden hata yapabilir?" diye sorun. Cevapları tahtada iki sütunda toplayın: benzetimde olmayanlar (gevşek kablo, pencereden gelen değişken ışık, PIR’ın ısınma süresi, pil bitmesi) ve benzetimde de olanlar (yanlış pin, ters işaret).

10dk

Keşif: Koridor modeli ve PIR kartı

Numaralı koridor modelini inceleyin: PIR kapının yanında, LDR kutunun üstünde dışarıya bakar, LED tavanda. HC-SR501’in arka yüzündeki iki ayar düğmesini (hassasiyet, süre) ve tetikleme köprüsünü gösterin. Set varsa öğretmen devreyi tahtadaki bağlantı tablosuna bakarak kurar; öğrenciler her kabloyu sırayla kontrol eder.

Arduino+ breadboard 4×AA pil
12dk

Etkinlik: Gerçek ortamda eşik ve test

Seri monitör programıyla sınıf ışıkları açıkken, perdeler kapalıyken ve kutunun içi karartılmışken ölçüm alın. Gerçek eşiği seçip programdaki 300’ü değiştirin. Test planındaki dört durumu modelde yeniden deneyin; set yoksa öğretmenin söylediği gerçek ölçüm değerleriyle Tinkercad’de aynı testi yapın.

GND~925VA0
8dk

Etkinlik: Enerji tasarrufu hesabı

Bir gecede 12 saat yanan 10 W’lık lamba ile toplam 2 saat yanan akıllı lambayı karşılaştırın: 10 × 12 = 120 Wh, 10 × 2 = 20 Wh. Fark 100 Wh’tir. Gruplar okul koridorundaki lamba sayısıyla çarpıp bir yıllık tasarrufu kWh olarak hesaplar.

Bir gecede 10 W’lık lamba ne kadar enerji harcar? 04080120Wh 120 WhSürekli yanık12 saat 20 WhAkıllı lambatoplam 2 saat 100 Wh tasarrufyaklaşık %83 daha azEnerji = Güç × Süre
5dk

Değerlendirme: Dereceli puanlama ve sunum

Her grup 1 dakikada projesini anlatır: problem, çözüm, test sonucu, tasarruf. Dereceli puanlama anahtarı tahtada açıktır; grup kendini, bir akran grubu da onları puanlar. İki puan arasında fark varsa kısa bir gerekçe istenir.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Gerçek LDR ile ölçülen değerler benzetimdeki değerlerden farklı olabilir; bu yüzden eşik yeniden seçilir.

Cevabı gösterDoğru

2. HC-SR501 PIR kartı enerji verildiği anda doğru çalışır, beklemeye gerek yoktur.

Cevabı gösterYanlış · PIR kartı açıldıktan sonra ortamı tanımak için yaklaşık 30–60 saniye ısınma süresine ihtiyaç duyar; bu sürede yanlış algılama yapabilir.

3. PIR kartının arkasındaki düğmelerden biri hassasiyeti (mesafeyi), diğeri çıkışın YÜKSEK kalma süresini ayarlar.

Cevabı gösterDoğru

4. Enerji, güç ile sürenin çarpımıyla hesaplanır.

Cevabı gösterDoğru · 10 W’lık lamba 3 saat yanarsa 10 × 3 = 30 Wh enerji harcar.

5. 10 W’lık lamba 12 saat yanarsa 22 Wh enerji harcar.

Cevabı gösterYanlış · Güç ile süre toplanmaz, çarpılır: 10 × 12 = 120 Wh.

6. 1 kWh, 1000 Wh’e eşittir.

Cevabı gösterDoğru

7. Devre üzerinde kablo değiştirirken Arduino’nun bağlı kalması sorun oluşturmaz.

Cevabı gösterYanlış · Kablolar takılıp çıkarılırken yanlışlıkla kısa devre oluşabilir. Değişiklik yapmadan önce USB ya da pil bağlantısı çıkarılır.

8. Akıllı lamba, harcanan enerjiyi azalttığı için hem elektrik faturasına hem çevreye katkı sağlar.

Cevabı gösterDoğru

9. LDR modelin içine, LED’in hemen yanına yerleştirilmelidir.

Cevabı gösterYanlış · LDR LED’in ışığını görürse lamba yanınca "aydınlık" sanıp kendini söndürür ve yanıp söner. LDR dışarıya, lambanın ışığını görmeyeceği bir yere konur.

10. Dereceli puanlama anahtarında her ölçüt için farklı düzeylerin ne anlama geldiği önceden yazılır.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaAkıllı Aydınlatma 3: Test ve Geliştirme Sonraki hafta →Isı Kontrollü Havalandırma 1: Tasarım

14. hafta günlük planı

2026–2027 2. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 2 dersi 14. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 2. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 14. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 2. SeviyeSınıf / Düzey2. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih14. Hafta · 21–25 Aralık (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaAKILLI AYDINLATMA
KonuAkıllı Aydınlatma 4: Gerçek Ortam ve Enerji
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK.2.2.2 Gerçek ortamda devre ve program testi
Süreç bileşenleri
  • Benzetimde çalışan devreyi gerçek parçalarla (ya da koridor modeliyle) kurmanın adımlarını ve güvenlik kurallarını uygular.
  • Gerçek LDR ile sınıfta yeniden ölçüm yaparak eşik değeri günceller; PIR’ın ısınma süresi ve ayar düğmelerini açıklar.
  • Enerji = Güç × Süre bağıntısıyla sürekli yanan ve akıllı lambanın harcadığı enerjiyi hesaplar ve karşılaştırır.
  • Projesini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir ve kısa bir sunum yapar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta (sunum, Tinkercad projesi) · Varsa tek bir Arduino seti: UNO, breadboard, LDR, 10 kΩ, HC-SR501 PIR, LED, 220 Ω, kablolar, 4×AA pil yuvası · Ayakkabı kutusu, el feneri, karton figür (koridor modeli) · Hesap makinesi ve enerji hesabı kâğıdı · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Sanal ile gerçek arasındaki fark
"Tinkercad’de kusursuz çalışan lamba gerçek koridorda neden hata yapabilir?" diye sorun. Cevapları tahtada iki sütunda toplayın: benzetimde olmayanlar (gevşek kablo, pencereden gelen değişken ışık, PIR’ın ısınma süresi, pil bitmesi) ve benzetimde de olanlar (yanlış pin, ters işaret).
1. ders
10 dk		Keşif: Koridor modeli ve PIR kartı
Numaralı koridor modelini inceleyin: PIR kapının yanında, LDR kutunun üstünde dışarıya bakar, LED tavanda. HC-SR501’in arka yüzündeki iki ayar düğmesini (hassasiyet, süre) ve tetikleme köprüsünü gösterin. Set varsa öğretmen devreyi tahtadaki bağlantı tablosuna bakarak kurar; öğrenciler her kabloyu sırayla kontrol eder.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Gerçek ortamda eşik ve test
Seri monitör programıyla sınıf ışıkları açıkken, perdeler kapalıyken ve kutunun içi karartılmışken ölçüm alın. Gerçek eşiği seçip programdaki 300’ü değiştirin. Test planındaki dört durumu modelde yeniden deneyin; set yoksa öğretmenin söylediği gerçek ölçüm değerleriyle Tinkercad’de aynı testi yapın.
1. ders
8 dk		Etkinlik: Enerji tasarrufu hesabı
Bir gecede 12 saat yanan 10 W’lık lamba ile toplam 2 saat yanan akıllı lambayı karşılaştırın: 10 × 12 = 120 Wh, 10 × 2 = 20 Wh. Fark 100 Wh’tir. Gruplar okul koridorundaki lamba sayısıyla çarpıp bir yıllık tasarrufu kWh olarak hesaplar.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Dereceli puanlama ve sunum
Her grup 1 dakikada projesini anlatır: problem, çözüm, test sonucu, tasarruf. Dereceli puanlama anahtarı tahtada açıktır; grup kendini, bir akran grubu da onları puanlar. İki puan arasında fark varsa kısa bir gerekçe istenir.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Koridor modelindeki numaralar; Enerji hesabı: Hangisi kaç Wh?; Gerçek kurulum sırası; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Koridor maketi ve enerji kartları. Ayakkabı kutusundan bir koridor yapılır: tavana sarı kâğıttan "LED", kapıya "PIR", üstüne "LDR" kartı yapıştırılır. Öğretmen el fenerini açıp kapatarak gündüz-gece, karton figürü kapıdan geçirerek hareket oluşturur; sınıf lambanın yanıp yanmayacağına karar verir. Enerji bölümünde her grup "Güç × Süre" kartlarını kullanarak tasarrufu tahtadaki tabloya yazar.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Gerçek LDR ile ölçülen değerler benzetimdeki değerlerden farklı olabilir; bu yüzden eşik yeniden seçilir. (D)
  2. HC-SR501 PIR kartı enerji verildiği anda doğru çalışır, beklemeye gerek yoktur. (Y)
  3. PIR kartının arkasındaki düğmelerden biri hassasiyeti (mesafeyi), diğeri çıkışın YÜKSEK kalma süresini ayarlar. (D)
  4. Enerji, güç ile sürenin çarpımıyla hesaplanır. (D)
  5. 10 W’lık lamba 12 saat yanarsa 22 Wh enerji harcar. (Y)
  6. 1 kWh, 1000 Wh’e eşittir. (D)
  7. Devre üzerinde kablo değiştirirken Arduino’nun bağlı kalması sorun oluşturmaz. (Y)
  8. Akıllı lamba, harcanan enerjiyi azalttığı için hem elektrik faturasına hem çevreye katkı sağlar. (D)
  9. LDR modelin içine, LED’in hemen yanına yerleştirilmelidir. (Y)
  10. Dereceli puanlama anahtarında her ölçüt için farklı düzeylerin ne anlama geldiği önceden yazılır. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarSet yoksa bu hafta Tinkercad projesi ve koridor maketiyle yürütülebilir; gerçek LDR değerleri için önceden kendi evinizde ölçtüğünüz birkaç sayıyı öğrencilere verin. LDR’nin LED’i görmesi gerçek kurulumda en sık yaşanan sorundur; öğrencilere önce tahmin ettirin.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR21.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →