Bilişim Ders Notları
Robotik 2 · 6. hafta · Devre Elemanları ve Temel Uygulamalar (LED ve Motor)

Vantilatör: Gerçek Kurulum ve Sorun Giderme

Robotik Kodlama 2 · 6. hafta ders notu · RK.2.1.2

Öğrenme çıktıları
RK.2.1.2
  • Benzetimde doğruladığı vantilatör devresini gerçek parçalarla kurar ve programı karta yükler.
  • Multimetreyle pil gerilimini ve motor uçlarındaki gerilimi ölçerek devrenin durumunu yorumlar.
  • Sorun giderme tablosunu ve akış şemasını kullanarak çalışmayan bir devrenin hatasını sistemli biçimde bulur.
  • Projeyi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir; akranına yapıcı geri bildirim verir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Belirti dedektifleri

Set yoksa sorun giderme tamamen kartlarla yapılır. Öğretmen tahtaya vantilatör devresini çizer ve her grup bir "belirti kartı" çeker. Gruplar, sorun giderme tablosundaki satırları ipucu olarak kullanıp devre çiziminde hatanın olabileceği yeri kırmızı kalemle işaretler. Her grup bulduğunu "Belirti – Olası neden – Nasıl kontrol edilir – Çözüm" biçiminde tahtaya yazar; diğer gruplar katılıp katılmadıklarını gerekçeleriyle söyler.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Kurulum sırası

Kartlara sırayla dokun.

?Neden pil en son takılır?
Yanlış bağlantı varsa motor beklenmedik biçimde dönebilir ya da kısa devre oluşabilir. Önce kart ve program hazır olur, kontroller biter; enerji en sonda verilir.
?TIP120'nin bacakları nasıl ayırt edilir?
Yazılı yüzü öne bakacak şekilde tutulduğunda soldan sağa Taban (B), Kollektör (C), Emiter (E) sırası vardır. Metal sırtı kollektöre bağlıdır.
02Multimetreyle ölçüm
4.82V V⎓V~ΩAOFF COMVΩ10A +− DC V · 20 kademesi Problar motorun iki ucuna paralel dokundurulur.
  1. 1EkranÖlçülen değeri gösterir; burada motor uçlarında 4,82 V var.Dokun, adını gör
  2. 2Kademe anahtarıDC gerilim (V⎓) ve 20 V kademesine alınır; yanlış kademe yanlış sonuç verir.Dokun, adını gör
  3. 3COM girişi (siyah)Siyah prob kablosu her zaman buraya takılır.Dokun, adını gör
  4. 4VΩ girişi (kırmızı)Gerilim ve direnç ölçerken kırmızı prob buraya takılır.Dokun, adını gör
  5. 5Kırmızı probMotorun + ucuna dokundurulur.Dokun, adını gör
  6. 6Siyah probMotorun − ucuna dokundurulur.Dokun, adını gör
  7. 7MotorÇalışırken ölçülür; PWM değeri azaldıkça ölçülen ortalama gerilim de düşer.Dokun, adını gör

Numaralara dokun.

?Hangi ölçümleri yapmalıyız?
1) Pil yuvasının iki ucu: yaklaşık 6 V görülmeli. 2) Pot en sağdayken motor uçları: pilden yaklaşık 1 V daha az (bu fark transistörün üzerinde kalır). 3) Pot ortadayken motor uçları: yaklaşık yarısı. Değerler tabloya yazılır.
?Ölçülen değer neden pot ile değişir?
PWM pini çok hızlı açılıp kapandığı için multimetre ortalama gerilimi gösterir. Pot ortadayken pin zamanın yarısında açık olduğundan ortalama gerilim de yaklaşık yarıya düşer.
?Ekranda eksi işaretli bir değer görülürse ne anlama gelir?
Problar ters dokundurulmuştur: kırmızı prob eksi uca, siyah prob artı uca değmektedir. Değer doğrudur, yalnızca yön terstir.
Anahtar kavramlar: MultimetreDC V kademesiParalel ölçüm
03Sorun giderme akış şeması
?Sistemli sorun giderme ne demektir?
Rastgele kablo sökmek yerine sorular sırayla sorulur; her "Hayır" cevabı tek bir düzeltmeye götürür. Her düzeltmeden sonra devre yeniden denenir ki hangi değişikliğin sorunu çözdüğü bilinsin.
?Test LED'i nedir, neden kullanılır?
220 Ω dirençli bir LED'in pin 9 ile GND arasına takılmasıdır. LED parlıyor ve pot ile parlaklığı değişiyorsa program ve Arduino doğru çalışıyordur; sorun motor tarafındadır.
Motor dönmüyor! Pil gerilimi 5 V'tan fazla mı?HayırPilleri yenileEvetGND'ler ortak mı?Hayırİki GND'yi birleştirEvetTest LED'i yanıyor mu?HayırKodu ve pin no.yu düzeltEvet Transistör ve diyotu kontrol et Her adımdan sonra yeniden dene.
04Sorun giderme tablosu

Soru işaretli kutulara dokun.

?"Motor vızıldıyor ama dönmüyor" ne demektir?
Motora az enerji gidiyordur; bu enerji dişlilerin ve pervanenin sürtünmesini yenmeye yetmez. Programda en düşük hızı 60–80 gibi bir değerden başlatmak bu sorunu azaltır.
BelirtiOlası nedenÇözüm
Motor hiç dönmüyor
Motor hep tam hızda
Arduino yeniden başlıyor
Motor vızıldıyor, dönmüyor
Buton bazen çalışıyor
Transistör çok ısınıyor
05Proje puanlama anahtarı

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Akran geri bildirimi için "iki yıldız, bir dilek" kuralı: iki güçlü yön ve bir geliştirme önerisi yazılır.

Ölçüt3 – Çok iyi2 – Gelişiyor1 – Başlangıç
Tasarım
Benzetim
Kurulum
Sorun giderme
Takım çalışması

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Benzetimden masaya

Geçen haftanın Tinkercad projesini tahtada aç ve sor: "Gerçek kurulumda benzetimde olmayan hangi sorunlarla karşılaşabiliriz?" Cevapları (gevşek kablo, bitik pil, ters takılmış transistör, yanlış port) tahtanın köşesine yaz; ders sonunda bu listeye geri dön.

10dk

Keşif: Kurulum ve ölçüm

Gösterim masasında devre benzetimdeki sırayla kurulur: önce Arduino tarafı (buton, pot), sonra motor tarafı (transistör, diyot, motor), en son pil. Pil takılmadan önce kontrol listesi okunur. Multimetre çizimi üzerinden ölçüm yöntemini göster: kademe DC V'a alınır, problar paralel dokundurulur. Pil gerilimi ve pot en sağdayken motor gerilimi ölçülüp tahtaya yazılır.

4.82V V⎓V~ΩAOFF COMVΩ10A +− DC V · 20 kademesi Problar motorun iki ucuna paralel dokundurulur.
15dk

Etkinlik: Sorun giderme istasyonları

Sınıfı gruplara ayır; her gruba bir "belirti kartı" ver (motor hiç dönmüyor, motor hep tam hızda, Arduino kendini yeniden başlatıyor, buton bazen çalışıyor). Gruplar sorun giderme akış şemasını ve tabloyu kullanarak olası nedenleri sıralar, en kolay kontrol edilenden başlayarak bir test planı yazar. Set varsa öğretmen kartlardaki hataları gerçek devrede oluşturur, gruplar sırayla gelip bulur.

Motor dönmüyor! Pil gerilimi 5 V'tan fazla mı?HayırPilleri yenileEvetGND'ler ortak mı?Hayırİki GND'yi birleştirEvetTest LED'i yanıyor mu?HayırKodu ve pin no.yu düzeltEvet Transistör ve diyotu kontrol et Her adımdan sonra yeniden dene.
10dk

Değerlendirme: Proje puanlaması

Her grup proje puanlama anahtarını önce kendi tasarım–benzetim–kurulum çalışması için doldurur. Ardından bir akran grup aynı anahtarla puan verir ve "bir güçlü yön, bir geliştirme önerisi" yazar. İki puan arasındaki farklar kısaca tartışılır; ısınmadaki liste yeniden okunur.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Multimetreyle gerilim ölçerken problar ölçülen parçanın iki ucuna paralel dokundurulur.

Cevabı gösterDoğru

2. Pil gerilimi ölçülürken multimetre Ω (direnç) kademesinde olmalıdır.

Cevabı gösterYanlış · Gerilim için DC V (V⎓) kademesi seçilir. Ω kademesi enerjisi kesilmiş parçaların direncini ölçmek içindir.

3. Motor çalışırken Arduino kendini yeniden başlatıyorsa motor büyük olasılıkla Arduino'nun 5V pininden besleniyordur.

Cevabı gösterDoğru · Motorun kalkış akımı 5V hattını çökertir ve kart sıfırlanır. Motor ayrı pilden beslenmelidir.

4. Sorun giderirken önce en kolay ve en olası nedenler kontrol edilir.

Cevabı gösterDoğru

5. Pot hangi konumda olursa olsun motor tam hızda dönüyorsa ilk şüphelenilecek yer pilin bitmiş olmasıdır.

Cevabı gösterYanlış · Bitik pil motoru yavaşlatır, hızlandırmaz. Hep tam hız; programda sabit 255 yazılması, potun yanlış pine bağlı olması ya da transistörün kısa devre olmasıyla ilgilidir.

6. Transistörün B, C ve E bacaklarının yeri modele göre değişebilir; bu yüzden bacak sırası veri sayfasından kontrol edilir.

Cevabı gösterDoğru · TIP120'de önden bakıldığında soldan sağa B–C–E sırası vardır; başka transistörlerde sıra farklı olabilir.

7. Gerçek kurulumda pili en son takmak daha güvenlidir.

Cevabı gösterDoğru

8. Proje puanlamasında yalnızca motorun dönüp dönmediğine bakılır.

Cevabı gösterYanlış · Puanlama; tasarım belgelerini, benzetimi, güvenli ve düzenli kurulumu, testleri ve sorun giderme sürecini birlikte değerlendirir. Çalışan bir motor ürünün yalnızca bir parçasıdır.
← Önceki haftaVantilatör: Benzetim, Test ve Hata Ayıklama Sonraki hafta →Çizgi İzleyen Robot: Tasarım

6. hafta günlük planı

2026–2027 2. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 2 dersi 6. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 2. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 6. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 2. SeviyeSınıf / Düzey2. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih6. Hafta · 19–23 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaMOTOR UYGULAMASI
KonuVantilatör: Gerçek Kurulum ve Sorun Giderme
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK.2.1.2 Gerçek ortamda devre kurulumu ve program testi
Süreç bileşenleri
  • Benzetimde doğruladığı vantilatör devresini gerçek parçalarla kurar ve programı karta yükler.
  • Multimetreyle pil gerilimini ve motor uçlarındaki gerilimi ölçerek devrenin durumunu yorumlar.
  • Sorun giderme tablosunu ve akış şemasını kullanarak çalışmayan bir devrenin hatasını sistemli biçimde bulur.
  • Projeyi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir; akranına yapıcı geri bildirim verir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Varsa: Arduino UNO, breadboard, DC motor ve pervane, TIP120, 1N4007, 4'lü AA pil yuvası, buton, potansiyometre, dirençler · Multimetre (yoksa çizimi) · Sorun giderme kartları (her biri bir belirti) ve proje puanlama anahtarı çıktısı · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Benzetimden masaya
Geçen haftanın Tinkercad projesini tahtada aç ve sor: "Gerçek kurulumda benzetimde olmayan hangi sorunlarla karşılaşabiliriz?" Cevapları (gevşek kablo, bitik pil, ters takılmış transistör, yanlış port) tahtanın köşesine yaz; ders sonunda bu listeye geri dön.
1. ders
10 dk		Keşif: Kurulum ve ölçüm
Gösterim masasında devre benzetimdeki sırayla kurulur: önce Arduino tarafı (buton, pot), sonra motor tarafı (transistör, diyot, motor), en son pil. Pil takılmadan önce kontrol listesi okunur. Multimetre çizimi üzerinden ölçüm yöntemini göster: kademe DC V'a alınır, problar paralel dokundurulur. Pil gerilimi ve pot en sağdayken motor gerilimi ölçülüp tahtaya yazılır.
1. ders
15 dk		Etkinlik: Sorun giderme istasyonları
Sınıfı gruplara ayır; her gruba bir "belirti kartı" ver (motor hiç dönmüyor, motor hep tam hızda, Arduino kendini yeniden başlatıyor, buton bazen çalışıyor). Gruplar sorun giderme akış şemasını ve tabloyu kullanarak olası nedenleri sıralar, en kolay kontrol edilenden başlayarak bir test planı yazar. Set varsa öğretmen kartlardaki hataları gerçek devrede oluşturur, gruplar sırayla gelip bulur.
1. ders
10 dk		Değerlendirme: Proje puanlaması
Her grup proje puanlama anahtarını önce kendi tasarım–benzetim–kurulum çalışması için doldurur. Ardından bir akran grup aynı anahtarla puan verir ve "bir güçlü yön, bir geliştirme önerisi" yazar. İki puan arasındaki farklar kısaca tartışılır; ısınmadaki liste yeniden okunur.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Belirtiyi çözümle eşleştir; Multimetre: numarayı eşleştir; Gerçek kurulum sırası; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Vantilatör: Gerçek Kurulum ve Sorun….
2. ders
10 dk		Değerlendirme
8 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Belirti dedektifleri. Set yoksa sorun giderme tamamen kartlarla yapılır. Öğretmen tahtaya vantilatör devresini çizer ve her grup bir "belirti kartı" çeker. Gruplar, sorun giderme tablosundaki satırları ipucu olarak kullanıp devre çiziminde hatanın olabileceği yeri kırmızı kalemle işaretler. Her grup bulduğunu "Belirti – Olası neden – Nasıl kontrol edilir – Çözüm" biçiminde tahtaya yazar; diğer gruplar katılıp katılmadıklarını gerekçeleriyle söyler.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Multimetreyle gerilim ölçerken problar ölçülen parçanın iki ucuna paralel dokundurulur. (D)
  2. Pil gerilimi ölçülürken multimetre Ω (direnç) kademesinde olmalıdır. (Y)
  3. Motor çalışırken Arduino kendini yeniden başlatıyorsa motor büyük olasılıkla Arduino'nun 5V pininden besleniyordur. (D)
  4. Sorun giderirken önce en kolay ve en olası nedenler kontrol edilir. (D)
  5. Pot hangi konumda olursa olsun motor tam hızda dönüyorsa ilk şüphelenilecek yer pilin bitmiş olmasıdır. (Y)
  6. Transistörün B, C ve E bacaklarının yeri modele göre değişebilir; bu yüzden bacak sırası veri sayfasından kontrol edilir. (D)
  7. Gerçek kurulumda pili en son takmak daha güvenlidir. (D)
  8. Proje puanlamasında yalnızca motorun dönüp dönmediğine bakılır. (Y)
Belirli gün ve haftalarAB Kod Haftası (Code Week) etkinlikleri
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarUcuz pil yuvalarında yaylı uçlar paslanabilir; ölçümde 6 V yerine 4 V görülüyorsa önce pil yuvasının temasını kontrol edin. Multimetre yoksa test LED'i (220 Ω dirençli bir LED) pin 9'a takılarak PWM sinyali gözle izlenebilir: LED'in parlaklığı pot ile değişmelidir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR19.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →