Bilişim Ders Notları
6. Sınıf · 13. hafta · Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik

Siber Güvenlik ve Lisans Türleri

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım · 13. hafta ders notu · BTY.6.4.3 / 6.4.4

Öğrenme çıktıları
BTY.6.4.3 / 6.4.4
  • Zararlı yazılım türlerini (virüs, solucan, truva atı, casus yazılım, fidye yazılımı) ayırt eder.
  • Oltalama iletilerindeki ipuçlarını fark eder ve nasıl davranacağını açıklar.
  • Güçlü parola oluşturma yöntemini uygular; iki adımlı doğrulama, güncelleme ve antivirüsün önemini açıklar.
  • Yazılım lisans türlerini (ticari, ücretsiz, deneme, açık kaynak, kamu malı) karşılaştırır.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Oltalama çıktıları ve parola kartları

Sahte e-posta kâğıda basılır, gruplar ipuçlarını kırmızı kalemle daire içine alır. Parola kartları (123456, ahmet2014, Mavi-Balon-Kümbet-42! …) tahtaya "güçlü" ve "zayıf" sütunlarına yapıştırılır. Lisans türleri için beş renkli kartla eşleştirme yapılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Zararlı yazılımlar

Kartlara dokun.

?Zararlı yazılımlar bilgisayara nasıl bulaşır?
Bilinmeyen e-posta ekleri, sahte indirme bağlantıları, lisanssız (kırılmış) programlar ve tanımadığımız USB bellekler en sık bulaşma yollarıdır.
Zararlı yazılım türleri VirüsDosyalarabulaşarakyayılır. SolucanKendi kendineağ üzerindençoğalır. Truva atıYararlı gibigörünür, içizararlıdır. Casus yazılımGizlice izler,şifre ve bilgiçalar. Fidye yazılımıDosyalarıkilitler, paraister. Korunma: güncelleme · antivirüs · güvenilir kaynak · yedekleme
02Oltalama (phishing)
?Oltalama nedir?
Dolandırıcıların güvenilir bir kurum ya da kişi gibi davranarak sahte e-posta, mesaj veya siteyle şifre, kart bilgisi gibi bilgileri ele geçirmeye çalışmasıdır. Adı balık tutmaktaki oltadan gelir.
?Oltalama iletisi nasıl anlaşılır?
Gönderen adresi tuhaftır (g00gle), acele ve korku yaratır ("24 saatte kapanacak"), adımız yerine "Sayın kullanıcı" der, bağlantının gerçek adresi kurumunkinden farklıdır, yazım hataları olabilir.
?Oltalama iletisi gelirse ne yapmalıyız?
Bağlantıya tıklamaz, eki açmaz, bilgi vermeyiz. İletiyi bir yetişkine gösterir, "oltalama" ya da "spam" olarak bildirir ve sileriz.
Gelen kutusu Kimden:Destek <destek@g00gle-hesap.co> ACİL!!! Hesabınız 24 saatte kapatılacak Sayın kullanıcı, Hesabınızda şüpheli işlem tespit edildi. Şifrenizi hemen doğrulamazsanız tüm verileriniz silinecek! Şifremi Doğrula http://g00gle-hesap.co/giris 1234 Tuzağı fark et 1 Sahte adresg00gle ≠ google 2 Acele ve korku"24 saatte!" 3 Genel hitapAdın yazmıyor 4 Sahte bağlantıAdres farklı Tıklama, bildir!
03Güçlü parola ve iki adımlı doğrulama
?Güçlü parola nasıl olmalıdır?
En az 12 karakter olmalı; büyük harf, küçük harf, rakam ve sembol içermeli. Ad, doğum yılı, "123456" gibi tahmin edilebilir bilgiler kullanılmamalı ve her hesapta farklı parola olmalıdır.
?Parolayı hatırlamak için hangi yöntemler kullanılır?
Bir cümlenin ilk harfleri, sayıları ve işaretleri alınabilir ("Kardeşim Ali her sabah 7'de 2 simit yer!" → "KAhs7'd2sy!") ya da ilgisiz 3–4 sözcük birleştirilebilir ("Mavi-Balon-Kümbet-42!").
?İki adımlı doğrulama nedir?
Girişte parolanın yanında telefona gelen kod ya da doğrulama uygulaması gibi ikinci bir kanıt istenmesidir. Parola çalınsa bile hesap korunur.
Biliyor muydun?

Güncellemeleri ertelemeyin ve antivirüs programını açık tutun: güncellemeler güvenlik açıklarını kapatır, antivirüs zararlı yazılımları bulup temizler.

Giriş yap elif.yilmaz •••••••••• İleri Doğrulamakodu482 913 1. Parolanı girBildiğin şey2. Kodu girSahip olduğun cihaz3. Giriş tamamİki kat koruma Parolan çalınsa bile kod olmadan hesabına girilemez.
04Yazılım lisans türleri

Soru işaretli kutulara dokun.

?Kırılmış (crack) yazılım kullanmak neden tehlikelidir?
Hem lisans ihlali olduğu için yasalara aykırıdır hem de bu dosyalar sıklıkla virüs, truva atı gibi zararlı yazılımlar taşır.
Ticari(Commercial) ÜcretÜcretliKaynak kodKapalıÖrnekMS Office Ücretsiz(Freeware) ÜcretÜcretsizKaynak kodKapalıÖrnekAcrobat Reader Deneme(Shareware) ÜcretSüreli ücretsizKaynak kodKapalıÖrnekWinRAR Açık kaynak(Open source) ÜcretÇoğu ücretsizKaynak kodAçıkÖrnekLibreOffice Kamu malı(Public domain) ÜcretÜcretsizKaynak kodTelif yokÖrnekSQLite
LisansÖzelliğiÖrnek
Ticari
Ücretsiz (freeware)
Deneme (shareware)
Açık kaynak
Kamu malı

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Kapıyı kilitliyor muyuz?

"Evden çıkarken kapıyı neden kilitleriz?" diye sor. Sonra "Oyun hesabının, e-postanın kapısı ve kilidi nedir?" sorusuyla parola, güncelleme ve dikkatli davranmanın dijital kilitler olduğunu tartıştır.

8dk

Keşif: Zararlı yazılımlar

Beş kartı sırayla aç, her tür için bulaşma yolunu örnekle: virüs dosyayla, solucan ağ üzerinden kendi kendine, truva atı "bedava oyun" kılığında gelir. Casus yazılımın gizlice izlediğini, fidye yazılımının dosyaları kilitlediğini anlat; alttaki korunma satırını birlikte oku.

Zararlı yazılım türleri VirüsDosyalarabulaşarakyayılır. SolucanKendi kendineağ üzerindençoğalır. Truva atıYararlı gibigörünür, içizararlıdır. Casus yazılımGizlice izler,şifre ve bilgiçalar. Fidye yazılımıDosyalarıkilitler, paraister. Korunma: güncelleme · antivirüs · güvenilir kaynak · yedekleme
10dk

Keşif: Oltalama dedektifi

Sahte e-postayı tahtada aç, numaraları gizleyerek öğrencilerden şüpheli yerleri bulmalarını iste. Sonra dört ipucunu (sahte adres, acele ve korku, genel hitap, farklı bağlantı adresi) açıkla. "Tıklama, bir yetişkine göster, bildir ve sil" kuralını tahtaya yaz.

Gelen kutusu Kimden:Destek <destek@g00gle-hesap.co> ACİL!!! Hesabınız 24 saatte kapatılacak Sayın kullanıcı, Hesabınızda şüpheli işlem tespit edildi. Şifrenizi hemen doğrulamazsanız tüm verileriniz silinecek! Şifremi Doğrula http://g00gle-hesap.co/giris 1234 Tuzağı fark et 1 Sahte adresg00gle ≠ google 2 Acele ve korku"24 saatte!" 3 Genel hitapAdın yazmıyor 4 Sahte bağlantıAdres farklı Tıklama, bildir!
10dk

Etkinlik: Parola atölyesi ve iki adım

Cümle yöntemini göster: "Kardeşim Ali her sabah 7'de 2 simit yer!" → "KAhs7'd2sy!" ve ilgisiz sözcük yöntemi: "Mavi-Balon-Kümbet-42!". Öğrenciler hayalî bir hesap için kâğıda parola üretir, sıra arkadaşı güçlü/zayıf diye değerlendirir. Ardından iki adımlı doğrulama çizimini göster.

Giriş yap elif.yilmaz •••••••••• İleri Doğrulamakodu482 913 1. Parolanı girBildiğin şey2. Kodu girSahip olduğun cihaz3. Giriş tamamİki kat koruma Parolan çalınsa bile kod olmadan hesabına girilemez.
7dk

Değerlendirme: Lisans türleri

Beş lisans türünü çizim üzerinden karşılaştır: ücret, kaynak kod ve örnek. Tahtaya "Deneme süresi biten program", "Kodunu herkesin görebildiği program" gibi ipuçları yaz; öğrenciler lisans kartını kaldırır. Kırılmış (crack) yazılımların hem yasa dışı hem de tehlikeli olduğunu vurgula.

Ticari(Commercial) ÜcretÜcretliKaynak kodKapalıÖrnekMS Office Ücretsiz(Freeware) ÜcretÜcretsizKaynak kodKapalıÖrnekAcrobat Reader Deneme(Shareware) ÜcretSüreli ücretsizKaynak kodKapalıÖrnekWinRAR Açık kaynak(Open source) ÜcretÇoğu ücretsizKaynak kodAçıkÖrnekLibreOffice Kamu malı(Public domain) ÜcretÜcretsizKaynak kodTelif yokÖrnekSQLite

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Solucan, kendini ağ üzerinden kendi kendine çoğaltabilen zararlı yazılımdır.

Cevabı gösterDoğru

2. Truva atı, yararlı bir program gibi görünüp bilgisayara zarar veren yazılımdır.

Cevabı gösterDoğru

3. Fidye yazılımı, bilgisayardaki dosyaları hızlandırmak için para ister.

Cevabı gösterYanlış · Fidye yazılımı dosyaları şifreleyip kilitler ve açmak için fidye (para) ister. En iyi korunma düzenli yedek almaktır.

4. "Hesabınız 24 saatte kapatılacak, hemen şifrenizi girin" diyen bir e-posta oltalama olabilir.

Cevabı gösterDoğru

5. Hesabımızın güvende olup olmadığını anlamak için şüpheli e-postadaki bağlantıya tıklayıp şifremizi girebiliriz.

Cevabı gösterYanlış · Oltalama bağlantıları sahte sayfalara götürür, girilen şifre dolandırıcıya gider. Şüpheli iletideki bağlantıya tıklanmaz; ileti bildirilir ve silinir.

6. "ahmet2014" güçlü bir paroladır.

Cevabı gösterYanlış · Ad ve yıl kolayca tahmin edilir. Güçlü parola en az 12 karakterlidir; büyük-küçük harf, rakam ve sembol içerir.

7. İki adımlı doğrulamada parolaya ek olarak telefona gelen kod gibi ikinci bir kanıt istenir.

Cevabı gösterDoğru

8. Yazılım güncellemeleri yalnızca yeni görünüm getirir, güvenlikle ilgisi yoktur.

Cevabı gösterYanlış · Güncellemeler bilinen güvenlik açıklarını kapatır; güncellenmeyen cihaz saldırılara açık kalır.

9. Açık kaynak yazılımların kaynak kodu herkes tarafından incelenebilir ve geliştirilebilir.

Cevabı gösterDoğru

10. Deneme (shareware) sürümü bir yazılım, süre bitince ücret ödemeden kullanılmaya devam edilebilir.

Cevabı gösterYanlış · Deneme süresi bitince lisans satın alınmalıdır; aksi hâlde yazılım kısıtlanır ya da kullanmaya devam etmek lisans ihlali olur.
← Önceki haftaTelif Hakkı ve Kişisel Veriler Sonraki hafta →Yapay Zekânın Girdisi: Veri

13. hafta günlük planı

2026–2027 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi 13. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

6. SINIF BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ GÜNLÜK PLANI · 13. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve YazılımSınıf / Düzey6. sınıf
Hafta / Tarih13. Hafta · 14–18 Aralık (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaBİLİŞİM ETİĞİ VE SİBER GÜVENLİK
KonuSiber Güvenlik ve Lisans Türleri
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıBTY.6.4.3 – BTY.6.4.4 Siber ortamda güvenlik önlemleri; lisans türleri
Süreç bileşenleri
  • Zararlı yazılım türlerini (virüs, solucan, truva atı, casus yazılım, fidye yazılımı) ayırt eder.
  • Oltalama iletilerindeki ipuçlarını fark eder ve nasıl davranacağını açıklar.
  • Güçlü parola oluşturma yöntemini uygular; iki adımlı doğrulama, güncelleme ve antivirüsün önemini açıklar.
  • Yazılım lisans türlerini (ticari, ücretsiz, deneme, açık kaynak, kamu malı) karşılaştırır.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Oltalama e-postası çıktıları (gruplara) · Parola kartları · Lisans türü kartları · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Kapıyı kilitliyor muyuz?
"Evden çıkarken kapıyı neden kilitleriz?" diye sor. Sonra "Oyun hesabının, e-postanın kapısı ve kilidi nedir?" sorusuyla parola, güncelleme ve dikkatli davranmanın dijital kilitler olduğunu tartıştır.
1. ders
8 dk		Keşif: Zararlı yazılımlar
Beş kartı sırayla aç, her tür için bulaşma yolunu örnekle: virüs dosyayla, solucan ağ üzerinden kendi kendine, truva atı "bedava oyun" kılığında gelir. Casus yazılımın gizlice izlediğini, fidye yazılımının dosyaları kilitlediğini anlat; alttaki korunma satırını birlikte oku.
1. ders
10 dk		Keşif: Oltalama dedektifi
Sahte e-postayı tahtada aç, numaraları gizleyerek öğrencilerden şüpheli yerleri bulmalarını iste. Sonra dört ipucunu (sahte adres, acele ve korku, genel hitap, farklı bağlantı adresi) açıkla. "Tıklama, bir yetişkine göster, bildir ve sil" kuralını tahtaya yaz.
1. ders
10 dk		Etkinlik: Parola atölyesi ve iki adım
Cümle yöntemini göster: "Kardeşim Ali her sabah 7'de 2 simit yer!" → "KAhs7'd2sy!" ve ilgisiz sözcük yöntemi: "Mavi-Balon-Kümbet-42!". Öğrenciler hayalî bir hesap için kâğıda parola üretir, sıra arkadaşı güçlü/zayıf diye değerlendirir. Ardından iki adımlı doğrulama çizimini göster.
1. ders
7 dk		Değerlendirme: Lisans türleri
Beş lisans türünü çizim üzerinden karşılaştır: ücret, kaynak kod ve örnek. Tahtaya "Deneme süresi biten program", "Kodunu herkesin görebildiği program" gibi ipuçları yaz; öğrenciler lisans kartını kaldırır. Kırılmış (crack) yazılımların hem yasa dışı hem de tehlikeli olduğunu vurgula.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Zararlı yazılımı tanı; Güçlü mü, zayıf mı?; Lisans türünü bul; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: Siber Güvenlik ve Lisans Türleri.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Oltalama çıktıları ve parola kartları. Sahte e-posta kâğıda basılır, gruplar ipuçlarını kırmızı kalemle daire içine alır. Parola kartları (123456, ahmet2014, Mavi-Balon-Kümbet-42! …) tahtaya "güçlü" ve "zayıf" sütunlarına yapıştırılır. Lisans türleri için beş renkli kartla eşleştirme yapılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Solucan, kendini ağ üzerinden kendi kendine çoğaltabilen zararlı yazılımdır. (D)
  2. Truva atı, yararlı bir program gibi görünüp bilgisayara zarar veren yazılımdır. (D)
  3. Fidye yazılımı, bilgisayardaki dosyaları hızlandırmak için para ister. (Y)
  4. "Hesabınız 24 saatte kapatılacak, hemen şifrenizi girin" diyen bir e-posta oltalama olabilir. (D)
  5. Hesabımızın güvende olup olmadığını anlamak için şüpheli e-postadaki bağlantıya tıklayıp şifremizi girebiliriz. (Y)
  6. "ahmet2014" güçlü bir paroladır. (Y)
  7. İki adımlı doğrulamada parolaya ek olarak telefona gelen kod gibi ikinci bir kanıt istenir. (D)
  8. Yazılım güncellemeleri yalnızca yeni görünüm getirir, güvenlikle ilgisi yoktur. (Y)
  9. Açık kaynak yazılımların kaynak kodu herkes tarafından incelenebilir ve geliştirilebilir. (D)
  10. Deneme (shareware) sürümü bir yazılım, süre bitince ücret ödemeden kullanılmaya devam edilebilir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarParola etkinliğinde öğrencilerin gerçek parolalarını asla yazmamalarını ve söylememelerini vurgulayın; örnekler yalnızca yöntemi göstermek içindir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR14.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →