Bilişim Ders Notları
6. Sınıf · 12. hafta · Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik

Telif Hakkı ve Kişisel Veriler

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım · 12. hafta ders notu · BTY.6.4.1 / 6.4.2

Öğrenme çıktıları
BTY.6.4.1 / 6.4.2
  • Fikrî mülkiyet ve telif hakkı kavramlarını açıklar; 5846 sayılı Kanun'un eser sahibini koruduğunu bilir.
  • İntihalden kaçınarak kullandığı kaynakları doğru biçimde gösterir.
  • Creative Commons simgelerini (BY, NC, ND, SA) yorumlayarak bir eseri lisansına uygun kullanır.
  • Kişisel verilerini ve dijital ayak izini korumak için alınacak önlemleri sıralar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Simge kartları ve senaryolar

CC simgeleri büyük kartlara çizilir; öğretmen senaryoyu okur, gruplar izin veren simgeyi yeşil, yasaklayanı kırmızı tarafıyla kaldırır. Dijital ayak izi için tahtaya büyük bir ayak çizilir, öğrenciler bıraktıkları izleri yapışkan kâğıtlarla ayağın içine yapıştırır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Fikrî mülkiyet ve telif hakkı
?Fikrî mülkiyet nedir?
İnsan zihninin ürettiği eserler, buluşlar, markalar ve tasarımlar üzerindeki haklardır. Kitap, şarkı, film, fotoğraf, yazılım ve oyunlar fikrî ürünlere örnektir.
?Telif hakkı nedir?
Eser sahibinin eserini çoğaltma, yayma, değiştirme ve ondan kazanç sağlama haklarıdır. Eser ortaya çıktığı anda, ayrıca bir başvuru yapmadan korunur.
?Türkiye'de hangi kanun eser sahibini korur?
1951 tarihli 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. Eser sahibinin hakları ömrü boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürer.
Anahtar kavramlar: Fikrî mülkiyetTelif hakkıEser sahibi©
02İntihal ve kaynak gösterme
?İntihal nedir?
Başkasının yazısını, fikrini, görselini ya da kodunu kaynak göstermeden kendi eseriymiş gibi sunmaktır. Ödevde internetten kopyala-yapıştır yapmak da intihaldir.
?Kaynak nasıl gösterilir?
Yazarın ya da eser sahibinin adı, eserin adı, yayımlandığı yer (site adresi) ve erişim tarihi yazılır. Görselin altına fotoğrafçının adı ve lisansı eklenir.
?Alıntı yaparken nelere dikkat edilir?
Alıntı kısa tutulur, tırnak içinde verilir ve hemen kaynağı yazılır. Ödevin büyük kısmı kendi cümlelerimizden oluşmalıdır.
Proje afişi: Ahlat'ın Tarihî Eserleri Fotoğraf: M. Yıldız, CC BY 4.0,commons.wikimedia.org Kaynakça • Kültür Portalı, "Ahlat Kümbetleri",erişim: 3 Ekim 2026 • Bitlis Valiliği internet sitesi Kaynak göster = saygı
03Creative Commons lisansları

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Wikimedia Commons'ta her görselin lisansı ve eser sahibi, görselin kendi sayfasında yazar.

Creative Commons lisans simgeleri BYAtıfSahibinin adını yaz $ NCGayriticariTicari kullanım yok NDTüretilemezDeğiştirilemez SAAynı Lisansla PaylaşTürevi aynı lisansla CC BY 4.0CC BY-NC-SA 4.0CC0: serbest
SimgeAnlamıNe yapabilirim?
BY – Atıf
NC – Gayriticari
ND – Türetilemez
SA – Aynı Lisansla Paylaş
CC0
04Kişisel veriler ve dijital ayak izi
?Kişisel veri nedir?
Bir kişiyi tanımlamaya yarayan her bilgidir: ad soyad, T.C. kimlik numarası, adres, telefon, fotoğraf, ses kaydı, konum, okul numarası.
?KVKK nedir?
2016'da çıkarılan 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur. Kişisel verilerin izinsiz toplanmasını, işlenmesini ve paylaşılmasını yasaklar.
?Dijital ayak izi nedir?
İnternette yaptığımız paylaşım, yorum, beğeni, arama ve site ziyaretlerinin geride bıraktığı izlerdir. Bu izler uzun süre kalır ve başkaları tarafından görülebilir.
?Dijital ayak izimizi nasıl koruruz?
Paylaşmadan önce düşünür, hesaplarımızı gizli yaparız; adres, okul, telefon ve konum bilgimizi paylaşmayız, başkalarının fotoğrafını izinsiz paylaşmayız.
Dijitalayak izi Paylaştığın fotoğraflar Yorumların, beğenilerin Konum bilgin Arama geçmişin Ziyaret ettiğin siteler İnternete konan bilgi kolay silinmez!

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Bu çizim kimin?

Tahtada bir öğrencinin (ya da kendi) çizimini göster ve sor: "Bir başkası bu çizimi kendi adıyla bir yarışmaya gönderse ne hissedersin?" Cevaplardan "emek", "hak" ve "izin" sözcüklerini tahtaya yazarak telif hakkı kavramına geç.

10dk

Keşif: Telif hakkı ve kaynak gösterme

Fikrî mülkiyet, telif hakkı ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nu kısaca anlat; hakların eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü belirt. Afiş çiziminde görselin altındaki atıf satırını ve kaynakçayı göster; kopyala-yapıştır ödevin intihal olduğunu örnekle.

Proje afişi: Ahlat'ın Tarihî Eserleri Fotoğraf: M. Yıldız, CC BY 4.0,commons.wikimedia.org Kaynakça • Kültür Portalı, "Ahlat Kümbetleri",erişim: 3 Ekim 2026 • Bitlis Valiliği internet sitesi Kaynak göster = saygı
8dk

Keşif: Creative Commons simgeleri

Dört simgeyi tek tek aç ve her birinin neye izin verip neyi yasakladığını sor. Wikimedia Commons'ta bir görselin sayfasını açıp lisans bilgisini ve eser sahibinin adını birlikte bulun.

Creative Commons lisans simgeleri BYAtıfSahibinin adını yaz $ NCGayriticariTicari kullanım yok NDTüretilemezDeğiştirilemez SAAynı Lisansla PaylaşTürevi aynı lisansla CC BY 4.0CC BY-NC-SA 4.0CC0: serbest
12dk

Etkinlik: Kullanabilir miyim?

Gruplara senaryo kartları dağıt: "CC BY görselini adıyla okul afişinde kullanmak", "CC BY-ND fotoğrafı kırpıp süslemek", "CC BY-NC müziği satılacak videoda kullanmak", "CC BY-SA çizimi değiştirip paylaşmak". Gruplar Evet/Hayır kararını ve gerekçesini simge kartlarını göstererek sunar.

5dk

Değerlendirme: Dijital ayak izim

Çizimdeki beş izi göster; her öğrenci dün internette bıraktığı üç izi deftere yazar. KVKK'yı ve asla paylaşılmaması gereken bilgileri (adres, T.C. kimlik no, telefon, konum) birlikte sırala.

Dijitalayak izi Paylaştığın fotoğraflar Yorumların, beğenilerin Konum bilgin Arama geçmişin Ziyaret ettiğin siteler İnternete konan bilgi kolay silinmez!

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bir resmi, şarkıyı ya da yazıyı oluşturan kişinin eseri üzerindeki haklarına telif hakkı denir.

Cevabı gösterDoğru

2. İnternette bulunan her görsel herkesindir; izin almadan istediğimiz gibi kullanabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · İnternette olması serbest olduğu anlamına gelmez; eserler kendiliğinden telifle korunur. Lisansına bakmak ya da izin almak gerekir.

3. Türkiye'de fikir ve sanat eserleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur.

Cevabı gösterDoğru

4. Başkasının yazısını kaynak göstermeden kendi yazımız gibi sunmak intihaldir.

Cevabı gösterDoğru

5. Kaynak gösterdiğimiz sürece bir kitabın tamamını kopyalayıp kendi adımızla yayımlayabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · Kaynak göstermek kısa alıntılar için gereklidir, ama eserin tamamını izinsiz çoğaltmak yine telif ihlalidir.

6. CC BY-ND lisanslı bir fotoğrafı kırpıp üzerine yazı ekleyerek paylaşabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · ND (Türetilemez) eserin değiştirilmesine izin vermez; fotoğraf yalnızca olduğu gibi ve sahibinin adı belirtilerek paylaşılabilir.

7. NC simgesi eserin ticari amaçla, yani para kazanmak için kullanılamayacağını gösterir.

Cevabı gösterDoğru

8. T.C. kimlik numarası, ev adresi ve telefon numarası kişisel veridir.

Cevabı gösterDoğru

9. Sosyal medyada sildiğimiz bir paylaşım internetten tamamen ve kesin olarak kaybolur.

Cevabı gösterYanlış · Silinmeden önce ekran görüntüsü alınmış, kopyalanmış ya da arşivlenmiş olabilir. Dijital ayak izi kolay silinmez.

10. Kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile korunur.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaİletişim Teknolojileri ve E-posta Sonraki hafta →Siber Güvenlik ve Lisans Türleri

12. hafta günlük planı

2026–2027 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi 12. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

6. SINIF BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ GÜNLÜK PLANI · 12. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve YazılımSınıf / Düzey6. sınıf
Hafta / Tarih12. Hafta · 7–11 Aralık (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaBİLİŞİM ETİĞİ VE SİBER GÜVENLİK
KonuTelif Hakkı ve Kişisel Veriler
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıBTY.6.4.1 – BTY.6.4.2 Bilişim etiği kapsamında güvenlik önlemlerini yönetebilme; telif hakkı
Süreç bileşenleri
  • Fikrî mülkiyet ve telif hakkı kavramlarını açıklar; 5846 sayılı Kanun'un eser sahibini koruduğunu bilir.
  • İntihalden kaçınarak kullandığı kaynakları doğru biçimde gösterir.
  • Creative Commons simgelerini (BY, NC, ND, SA) yorumlayarak bir eseri lisansına uygun kullanır.
  • Kişisel verilerini ve dijital ayak izini korumak için alınacak önlemleri sıralar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Creative Commons simge kartları (BY, NC, ND, SA) · "Kullanabilir miyim?" senaryo kartları · Kaynak gösterme şablonu · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Bu çizim kimin?
Tahtada bir öğrencinin (ya da kendi) çizimini göster ve sor: "Bir başkası bu çizimi kendi adıyla bir yarışmaya gönderse ne hissedersin?" Cevaplardan "emek", "hak" ve "izin" sözcüklerini tahtaya yazarak telif hakkı kavramına geç.
1. ders
10 dk		Keşif: Telif hakkı ve kaynak gösterme
Fikrî mülkiyet, telif hakkı ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nu kısaca anlat; hakların eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü belirt. Afiş çiziminde görselin altındaki atıf satırını ve kaynakçayı göster; kopyala-yapıştır ödevin intihal olduğunu örnekle.
1. ders
8 dk		Keşif: Creative Commons simgeleri
Dört simgeyi tek tek aç ve her birinin neye izin verip neyi yasakladığını sor. Wikimedia Commons'ta bir görselin sayfasını açıp lisans bilgisini ve eser sahibinin adını birlikte bulun.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Kullanabilir miyim?
Gruplara senaryo kartları dağıt: "CC BY görselini adıyla okul afişinde kullanmak", "CC BY-ND fotoğrafı kırpıp süslemek", "CC BY-NC müziği satılacak videoda kullanmak", "CC BY-SA çizimi değiştirip paylaşmak". Gruplar Evet/Hayır kararını ve gerekçesini simge kartlarını göstererek sunar.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Dijital ayak izim
Çizimdeki beş izi göster; her öğrenci dün internette bıraktığı üç izi deftere yazar. KVKK'yı ve asla paylaşılmaması gereken bilgileri (adres, T.C. kimlik no, telefon, konum) birlikte sırala.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Simge ne diyor?; Kişisel veri mi?; Doğru davranış hangisi?; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Telif Hakkı ve Kişisel Veriler.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Simge kartları ve senaryolar. CC simgeleri büyük kartlara çizilir; öğretmen senaryoyu okur, gruplar izin veren simgeyi yeşil, yasaklayanı kırmızı tarafıyla kaldırır. Dijital ayak izi için tahtaya büyük bir ayak çizilir, öğrenciler bıraktıkları izleri yapışkan kâğıtlarla ayağın içine yapıştırır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Bir resmi, şarkıyı ya da yazıyı oluşturan kişinin eseri üzerindeki haklarına telif hakkı denir. (D)
  2. İnternette bulunan her görsel herkesindir; izin almadan istediğimiz gibi kullanabiliriz. (Y)
  3. Türkiye'de fikir ve sanat eserleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. (D)
  4. Başkasının yazısını kaynak göstermeden kendi yazımız gibi sunmak intihaldir. (D)
  5. Kaynak gösterdiğimiz sürece bir kitabın tamamını kopyalayıp kendi adımızla yayımlayabiliriz. (Y)
  6. CC BY-ND lisanslı bir fotoğrafı kırpıp üzerine yazı ekleyerek paylaşabiliriz. (Y)
  7. NC simgesi eserin ticari amaçla, yani para kazanmak için kullanılamayacağını gösterir. (D)
  8. T.C. kimlik numarası, ev adresi ve telefon numarası kişisel veridir. (D)
  9. Sosyal medyada sildiğimiz bir paylaşım internetten tamamen ve kesin olarak kaybolur. (Y)
  10. Kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile korunur. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarÖğrencilerin kendi çizimlerini örnek olarak kullanmak "eser sahibi" duygusunu güçlendirir; isterseniz çizimlerine birlikte CC lisansı seçtirip köşesine yazdırın.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR07.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →