Bilişim Ders Notları
6. Sınıf · 15. hafta · Yapay Zekâ

Üretken YZ ve Sohbet Botları

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım · 15. hafta ders notu · BTY.6.5.2

Öğrenme çıktıları
BTY.6.5.2
  • Üretken yapay zekâyı ve sohbet botlarını tanımlar, kullanım alanlarına örnek verir.
  • Rol, görev, bağlam ve biçim içeren açık bir istem yazar.
  • Sohbet botlarının yanıtlarını güvenilir kaynaklarla doğrulaması gerektiğini açıklar.
  • Yaş sınırlarına, öğretmen gözetimine ve kişisel bilgi paylaşmama kuralına uyar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

İstem kartları

Öğrenciler dört renkli kartı (Rol, Görev, Bağlam, Biçim) doldurarak istemi kâğıt üzerinde kurar. Öğretmen "sohbet botu" rolüne girer: zayıf istemlere bilerek genel ve belirsiz, güçlü istemlere net cevaplar verir; bir cevaba bilerek bir yanlış bilgi koyar ve öğrencilerden kitapla bulmalarını ister.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Üretken yapay zekâ ve sohbet botları
?Üretken yapay zekâ nedir?
Öğrendiği örneklerden yola çıkarak yeni metin, görsel, ses, müzik ya da video üreten yapay zekâdır. Hazır bir cevabı bulup getirmez; cevabı her seferinde yeniden oluşturur.
?Sohbet botu nedir?
Yazılı ya da sesli olarak insanlarla konuşur gibi iletişim kuran programdır. ChatGPT, Gemini ve Copilot bilinen sohbet botlarıdır.
?Sohbet botu cevabı nasıl üretir?
Çok büyük miktarda metinle eğitilmiş bir dil modeli, sorunun ardından gelmesi en olası sözcükleri tek tek tahmin ederek cümle kurar. Bu yüzden akıcı ama bazen yanlış cevaplar verebilir.
Anahtar kavramlar: Üretken YZSohbet botuDil modeli
Sohbet botu Fotosentezi 6. sınıf düzeyinde3 kısa maddeyle açıklar mısın? Tabii! Fotosentez kısaca şöyle: 1. Bitkiler güneş ışığının enerjisini kullanır.2. Su ve karbondioksitten besin (şeker) yapar.3. Bu sırada havaya oksijen verir. Mesajını yaz… Sohbet botları hata yapabilir. Önemli bilgileri kontrol et.
02İyi istem yazmak
?İstem (prompt) nedir?
Yapay zekâya yazdığımız soru, komut ya da açıklamadır. İstem ne kadar açık olursa yanıt da o kadar işe yarar olur.
?İyi bir istemin parçaları nelerdir?
Rol (kim gibi davransın), görev (ne yapsın), bağlam (kim için, hangi durumda) ve biçim (liste, tablo, kaç cümle).
?Yanıt beğenilmezse ne yapılır?
İstem geliştirilir: "Daha kısa yaz", "Bir örnek ver", "Tablo yap" gibi ek isteklerle yanıt adım adım düzeltilir.
İyi bir istemin 4 parçası RolSen sabırlı bir fen öğretmenisin. GörevBana su döngüsünü anlat. Bağlam6. sınıftayım, yarın sınavım var. Biçim5 maddelik kısa bir liste yap. Net veişe yararyanıt İsteme ad, adres, telefon, şifre gibi kişisel bilgi yazma!
03Zayıf ve güçlü istem

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Güçlü istemde "kim, ne, kimin için ve nasıl" sorularının cevabı vardır.

Zayıf istemGüçlü istem
Su döngüsü
Ahlat
Şiir yaz
Kesirler
04Sorumlu ve güvenli kullanım

Kartlara dokun.

?Yanıtı nasıl doğrularız?
Önemli bilgileri ders kitabı, ansiklopedi ya da resmî kurum siteleri gibi en az bir güvenilir kaynakta kontrol ederiz; tarih, sayı ve isimlere özellikle dikkat ederiz.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Hangisini YZ yazdı?

Sonbahar üzerine iki kısa şiir oku; birini sen yaz, diğerini dersten önce bir sohbet botuna yazdır. Öğrenciler hangisinin YZ'ye ait olduğunu tahmin eder ve gerekçesini söyler. Tahminlerin ikiye bölünmesi "üretken YZ" kavramına güzel bir giriş olur.

8dk

Keşif: Sohbet botu nedir?

Çizimdeki ekranı göster: istem kutusu, kullanıcı mesajı, bot yanıtı ve alttaki uyarı satırı. Botun dev metin verisiyle eğitildiğini, cevabı sözcük sözcük tahmin ederek ürettiğini, bu yüzden akıcı ama bazen yanlış olabildiğini anlat. Yaş sınırını ve sınıfta yalnızca öğretmen hesabı kullanılacağını belirt.

Sohbet botu Fotosentezi 6. sınıf düzeyinde3 kısa maddeyle açıklar mısın? Tabii! Fotosentez kısaca şöyle: 1. Bitkiler güneş ışığının enerjisini kullanır.2. Su ve karbondioksitten besin (şeker) yapar.3. Bu sırada havaya oksijen verir. Mesajını yaz… Sohbet botları hata yapabilir. Önemli bilgileri kontrol et.
10dk

Keşif: İstemin dört parçası

Tahtada önce yalnızca "Su döngüsü" yaz ve yanıtı göster. Sonra çizimdeki dört parçalı istemi gir ve iki yanıtı karşılaştır. Öğrencilerden güçlü istemdeki rol, görev, bağlam ve biçim bölümlerini renkli kalemle işaretlemelerini iste.

İyi bir istemin 4 parçası RolSen sabırlı bir fen öğretmenisin. GörevBana su döngüsünü anlat. Bağlam6. sınıftayım, yarın sınavım var. Biçim5 maddelik kısa bir liste yap. Net veişe yararyanıt İsteme ad, adres, telefon, şifre gibi kişisel bilgi yazma!
12dk

Etkinlik: İstem mühendisleri

Gruplara bir görev kartı ver ("Ahlat'ı turistlere 3 cümleyle tanıt", "Kesirleri pizza örneğiyle açıkla"). Gruplar dört parça kartını doldurarak istem yazar. Her gruptan birer istemi tahtadaki bota sen gir; sınıf yanıtı kontrol listesiyle değerlendirir ve bir bilgiyi ders kitabından doğrular.

5dk

Değerlendirme: Güvenli mi?

Durumları sesli oku ("Bota ev adresimi yazarım", "Yanıttaki tarihi kitaptan kontrol ederim", "Ödevimi bota yazdırıp teslim ederim"). Öğrenciler başparmak yukarı/aşağı ile cevap verir, yanlış davranışların nedenini söyler.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Üretken yapay zekâ metin, görsel, ses gibi yeni içerikler oluşturabilir.

Cevabı gösterDoğru

2. Sohbet botlarının verdiği her bilgi doğrudur, kontrol etmeye gerek yoktur.

Cevabı gösterYanlış · Sohbet botları yanlış ya da uydurma bilgi verebilir; önemli bilgiler ders kitabı, ansiklopedi gibi güvenilir kaynaklarla doğrulanmalıdır.

3. İyi bir istemde görev, bağlam ve istenen biçim açıkça yazılır.

Cevabı gösterDoğru

4. Sohbet botuna ev adresimizi, telefon numaramızı ve şifremizi yazmakta sakınca yoktur.

Cevabı gösterYanlış · Sohbetlere yazılanlar şirket sunucularında saklanabilir; kişisel bilgiler asla paylaşılmaz.

5. Birçok sohbet botu kullanım koşullarında yaş sınırı koyar ve küçük yaştakiler için veli izni ister.

Cevabı gösterDoğru

6. "Sen bir tarih öğretmenisin" ifadesi isteme rol vermeye örnektir.

Cevabı gösterDoğru

7. Ödevimizi tamamen sohbet botuna yazdırıp kendi ödevimiz gibi teslim etmek doğru bir kullanımdır.

Cevabı gösterYanlış · Bu intihaldir ve öğrenmemizi engeller. YZ fikir almak, anlamadığımızı sormak ve kontrol etmek için kullanılmalı; kullandıysak belirtmeliyiz.

8. Sohbet botları çok büyük miktarda metinle eğitilmiş dil modellerini kullanır.

Cevabı gösterDoğru

9. Aynı soruyu iki kez sorduğumuzda sohbet botu her zaman kelimesi kelimesine aynı yanıtı verir.

Cevabı gösterYanlış · Üretken modeller yanıtı her seferinde yeniden üretir; ifadeler, hatta bazen içerik değişebilir.
← Önceki haftaYapay Zekânın Girdisi: Veri Sonraki hafta →Yapay Zekâ Araçları ve Etik

15. hafta günlük planı

2026–2027 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi 15. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

6. SINIF BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ GÜNLÜK PLANI · 15. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve YazılımSınıf / Düzey6. sınıf
Hafta / Tarih15. Hafta · 28 Aralık – 1 Ocak (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaYAPAY ZEKÂ
KonuÜretken YZ ve Sohbet Botları
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıBTY.6.5.2 Yapay zekâ araç ve teknolojileri ile çalışabilme
Süreç bileşenleri
  • Üretken yapay zekâyı ve sohbet botlarını tanımlar, kullanım alanlarına örnek verir.
  • Rol, görev, bağlam ve biçim içeren açık bir istem yazar.
  • Sohbet botlarının yanıtlarını güvenilir kaynaklarla doğrulaması gerektiğini açıklar.
  • Yaş sınırlarına, öğretmen gözetimine ve kişisel bilgi paylaşmama kuralına uyar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta (öğretmen hesabıyla açılmış bir sohbet botu) · İstem parça kartları: Rol, Görev, Bağlam, Biçim · Yanıt kontrol listesi · İki kısa sonbahar şiiri (biri YZ yazımı) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Hangisini YZ yazdı?
Sonbahar üzerine iki kısa şiir oku; birini sen yaz, diğerini dersten önce bir sohbet botuna yazdır. Öğrenciler hangisinin YZ'ye ait olduğunu tahmin eder ve gerekçesini söyler. Tahminlerin ikiye bölünmesi "üretken YZ" kavramına güzel bir giriş olur.
1. ders
8 dk		Keşif: Sohbet botu nedir?
Çizimdeki ekranı göster: istem kutusu, kullanıcı mesajı, bot yanıtı ve alttaki uyarı satırı. Botun dev metin verisiyle eğitildiğini, cevabı sözcük sözcük tahmin ederek ürettiğini, bu yüzden akıcı ama bazen yanlış olabildiğini anlat. Yaş sınırını ve sınıfta yalnızca öğretmen hesabı kullanılacağını belirt.
1. ders
10 dk		Keşif: İstemin dört parçası
Tahtada önce yalnızca "Su döngüsü" yaz ve yanıtı göster. Sonra çizimdeki dört parçalı istemi gir ve iki yanıtı karşılaştır. Öğrencilerden güçlü istemdeki rol, görev, bağlam ve biçim bölümlerini renkli kalemle işaretlemelerini iste.
1. ders
12 dk		Etkinlik: İstem mühendisleri
Gruplara bir görev kartı ver ("Ahlat'ı turistlere 3 cümleyle tanıt", "Kesirleri pizza örneğiyle açıkla"). Gruplar dört parça kartını doldurarak istem yazar. Her gruptan birer istemi tahtadaki bota sen gir; sınıf yanıtı kontrol listesiyle değerlendirir ve bir bilgiyi ders kitabından doğrular.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Güvenli mi?
Durumları sesli oku ("Bota ev adresimi yazarım", "Yanıttaki tarihi kitaptan kontrol ederim", "Ödevimi bota yazdırıp teslim ederim"). Öğrenciler başparmak yukarı/aşağı ile cevap verir, yanlış davranışların nedenini söyler.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: İstemin hangi parçası?; Sohbet botuna yazılır mı?; Sohbet botunu doğru kullan; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: İstem kartları. Öğrenciler dört renkli kartı (Rol, Görev, Bağlam, Biçim) doldurarak istemi kâğıt üzerinde kurar. Öğretmen "sohbet botu" rolüne girer: zayıf istemlere bilerek genel ve belirsiz, güçlü istemlere net cevaplar verir; bir cevaba bilerek bir yanlış bilgi koyar ve öğrencilerden kitapla bulmalarını ister.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Üretken yapay zekâ metin, görsel, ses gibi yeni içerikler oluşturabilir. (D)
  2. Sohbet botlarının verdiği her bilgi doğrudur, kontrol etmeye gerek yoktur. (Y)
  3. İyi bir istemde görev, bağlam ve istenen biçim açıkça yazılır. (D)
  4. Sohbet botuna ev adresimizi, telefon numaramızı ve şifremizi yazmakta sakınca yoktur. (Y)
  5. Birçok sohbet botu kullanım koşullarında yaş sınırı koyar ve küçük yaştakiler için veli izni ister. (D)
  6. "Sen bir tarih öğretmenisin" ifadesi isteme rol vermeye örnektir. (D)
  7. Ödevimizi tamamen sohbet botuna yazdırıp kendi ödevimiz gibi teslim etmek doğru bir kullanımdır. (Y)
  8. Sohbet botları çok büyük miktarda metinle eğitilmiş dil modellerini kullanır. (D)
  9. Aynı soruyu iki kez sorduğumuzda sohbet botu her zaman kelimesi kelimesine aynı yanıtı verir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarSohbet botlarını öğrencilerin kendi hesaplarıyla değil, sizin hesabınızdan tahtada gösterin; çoğu hizmet 13 yaş altını kabul etmez ve 18 yaş altı için veli izni ister.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR28.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →