6. Sınıf · 16. hafta · Yapay Zekâ

Yapay Zekâ Araçları ve Etik

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım · 16. hafta ders notu · BTY.6.5.2

Öğrenme çıktıları

BTY.6.5.2

Görüntü tanıma, makine çevirisi, ses asistanı ve öneri sistemlerinin girdisini ve çıktısını örneklerle açıklar.
Yapay zekâ ile görsel üretirken etiketleme, telif ve kişilik haklarına dikkat eder.
Deepfake ve halüsinasyon kavramlarını açıklar, yapay zekâ çıktılarını eleştirel biçimde değerlendirir.

Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kâğıt kontrol etkinliği

Quick, Draw! yerine "insan tanıyıcı" oynanır: bir öğrenci tahtaya çizer, sınıf 20 saniyede tahmin eder. Halüsinasyon etkinliği tamamen basılı yanıtlar ve ders kitabıyla yapılır; etik durumlar kartlarla "etik / etik değil" sütunlarına yapıştırılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Günlük hayatta YZ araçları

Kartlara dokun.

?Görüntü tanıma nasıl çalışır?

Model, etiketli milyonlarca görselden kedi, araba, yüz gibi nesnelerin biçim ve renk özelliklerini öğrenir. Yeni bir resimde bu özellikleri arar ve güven yüzdesiyle tahmin verir ("kedi %94").

?Öneri sistemleri neden hep benzer içerikler gösterir?

İzleme ve beğeni geçmişimize benzeyen içerikleri öne çıkarırlar. Bu, farklı görüşleri daha az görmemize yol açabilir; buna "filtre balonu" denir.

02YZ ile görsel üretme ve deepfake

?YZ görseli nasıl üretir?

Yazdığımız istemi (ör. "suluboya tarzında Ahlat'ta gün batımı") okur ve eğitildiği milyonlarca görselden öğrendiği örüntülerle yepyeni bir görsel oluşturur.

?YZ ile görsel üretirken hangi kurallara uyarız?

Görseli "YZ ile üretildi" diye etiketleriz, gerçek kişilerin yüzünü izinsiz kullanmayız, bir sanatçının eserini birebir kopyalatmayız ve aracın yaş ve kullanım koşullarına uyarız.

?Deepfake nedir, neden tehlikelidir?

Yapay zekâyla bir kişinin yüzü ya da sesi taklit edilerek hiç yapmadığı bir şeyi yapıyormuş gibi gösterilmesidir. Yalan haber, dolandırıcılık ve siber zorbalık için kullanılabilir.

03Halüsinasyon ve eleştirel düşünme

?Halüsinasyon nedir?

Yapay zekânın olmayan bir kitabı, kişiyi, tarihi ya da yanlış bir bilgiyi gerçekmiş gibi, kendinden emin şekilde söylemesidir. Örneğin Türkiye'nin en büyük gölüne "Tuz Gölü" demesi; doğrusu Van Gölü'dür.

?Neden halüsinasyon olur?

Dil modeli bilgiyi bir ansiklopedi gibi saklamaz; en olası sözcükleri tahmin eder. Bu tahmin bazen kulağa doğru gelen ama yanlış bir cümle üretir.

?YZ ile üretilmiş sahte içerik nasıl fark edilir?

Tuhaf eller ve parmaklar, bozuk yazılar, doğal olmayan göz kırpma, ses ile dudak uyumsuzluğu gibi ipuçlarına bakılır; en önemlisi içeriğin kaynağı kontrol edilir.

Biliyor muydun?

Bir bilgi çok şaşırtıcıysa iki kez kontrol et: Kaynağı kim? Başka güvenilir yerde de yazıyor mu?

Anahtar kavramlar: HalüsinasyonDeepfakeDoğrulama

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: YZ çizimimi bilir mi?

Quick, Draw! sitesini tahtada aç. Gönüllü öğrenciler 20 saniyede istenen nesneyi çizer, model tahmin etmeye çalışır. "Model bunu nasıl öğrendi?" sorusuyla milyonlarca çizimden oluşan veri setine ve görüntü tanımaya bağlan.

10dk

Keşif: Günlük hayatta YZ araçları

Çizimdeki dört paneli sırayla aç. Her araç için girdiyi ve çıktıyı tahtaya yaz: fotoğraf → "kedi %94", Türkçe metin → İngilizce metin, konuşma → cevap, izleme geçmişi → öneriler. Öğrencilere bu araçları nerede kullandıklarını sor.

8dk

Keşif: YZ ile görsel ve deepfake

İstemden üretilmiş görsel çizimini göster ve dört kuralı konuş: etiketle, telife dikkat et, gerçek kişiyi taklit etme, kullanım koşullarına uy. Ardından deepfake'in bir kişinin yüzünü ya da sesini sahte biçimde taklit etmek olduğunu ve zararlarını anlat.

11dk

Etkinlik: Halüsinasyon avcıları

Çizimdeki örnekle başla: bot Türkiye'nin en büyük gölüne "Tuz Gölü" diyor. Gruplara dersten önce hazırladığın, içine bir yanlış bilgi yerleştirilmiş YZ yanıtlarını dağıt. Gruplar ders kitabı ya da ansiklopediyle yanlışı bulur, doğrusunu ve kaynağını yazar.

5dk

Değerlendirme: Etik mi, değil mi?

"Etik mi, değil mi?" sürükle-bırak oyununu tahtada aç. Öğrenciler sırayla gelip durumları gruplara taşır ve kısa bir gerekçe söyler.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Telefon kamerasının fotoğraftaki yüzleri bulması görüntü tanımaya örnektir.

Cevabı göster

Doğru

2. Makine çevirisi her zaman kusursuzdur; deyimleri ve esprileri de hatasız çevirir.

Cevabı göster

Yanlış · Makine çevirisi hızlıdır ama deyim, espri ve bağlamı yanlış çevirebilir; önemli metinler bir insan tarafından kontrol edilmelidir.

3. Video platformlarındaki "Senin için önerilenler" bölümü, izleme geçmişimizi kullanan bir öneri sistemidir.

Cevabı göster

Doğru

4. Deepfake, yapay zekâ ile bir kişinin yüzünün ya da sesinin sahte biçimde taklit edildiği içeriktir.

Cevabı göster

Doğru

5. Yapay zekâ ile ürettiğimiz bir görseli gerçek fotoğrafmış gibi paylaşmakta sakınca yoktur.

Cevabı göster

Yanlış · YZ ile üretilen içerik "YZ ile üretildi" diye etiketlenmelidir; gerçek gibi sunmak insanları yanıltır.

6. Halüsinasyon, yapay zekânın yanlış ya da uydurma bir bilgiyi gerçekmiş gibi, kendinden emin söylemesidir.

Cevabı göster

Doğru

7. Bir arkadaşımızın fotoğrafını izni olmadan YZ ile değiştirip paylaşabiliriz.

Cevabı göster

Yanlış · Bu, kişilik haklarının ve kişisel verilerin ihlalidir; kişiyi üzebilir ve suç oluşturabilir. Kimsenin görüntüsü izinsiz kullanılmaz.

8. Sesli asistanlar konuşmamızı önce yazıya çevirir, sonra ne istediğimizi anlamaya çalışır.

Cevabı göster

Doğru

9. Yapay zekâ kendinden emin bir dille yazdıysa bilgi mutlaka doğrudur.

Cevabı göster

Yanlış · Akıcı ve emin bir dil doğruluğun kanıtı değildir; halüsinasyonlar da çok ikna edici yazılır.

16. hafta günlük planı

2026–2027 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi 16. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

6. SINIF BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ GÜNLÜK PLANI · 16. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders	6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım	Sınıf / Düzey	6. sınıf
Hafta / Tarih	16. Hafta · 4–8 Ocak (OCAK)	Süre	2 ders saati (40' + 40')
Tema	YAPAY ZEKÂ
Konu	Yapay Zekâ Araçları ve Etik
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısı	BTY.6.5.2 Yapay zekâ araç ve teknolojileri ile çalışabilme
Süreç bileşenleri	Görüntü tanıma, makine çevirisi, ses asistanı ve öneri sistemlerinin girdisini ve çıktısını örneklerle açıklar. Yapay zekâ ile görsel üretirken etiketleme, telif ve kişilik haklarına dikkat eder. Deepfake ve halüsinasyon kavramlarını açıklar, yapay zekâ çıktılarını eleştirel biçimde değerlendirir.
Araç, gereç ve kaynaklar	Akıllı tahta ve internet bağlantısı · Quick, Draw! (tahtada) · Hatası önceden eklenmiş YZ yanıtı çıktıları · Ders kitabı ya da ansiklopedi · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)

BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
Süre	Etkinlik akışı
1. ders 6 dk	Isınma: YZ çizimimi bilir mi? Quick, Draw! sitesini tahtada aç. Gönüllü öğrenciler 20 saniyede istenen nesneyi çizer, model tahmin etmeye çalışır. "Model bunu nasıl öğrendi?" sorusuyla milyonlarca çizimden oluşan veri setine ve görüntü tanımaya bağlan.
1. ders 10 dk	Keşif: Günlük hayatta YZ araçları Çizimdeki dört paneli sırayla aç. Her araç için girdiyi ve çıktıyı tahtaya yaz: fotoğraf → "kedi %94", Türkçe metin → İngilizce metin, konuşma → cevap, izleme geçmişi → öneriler. Öğrencilere bu araçları nerede kullandıklarını sor.
1. ders 8 dk	Keşif: YZ ile görsel ve deepfake İstemden üretilmiş görsel çizimini göster ve dört kuralı konuş: etiketle, telife dikkat et, gerçek kişiyi taklit etme, kullanım koşullarına uy. Ardından deepfake'in bir kişinin yüzünü ya da sesini sahte biçimde taklit etmek olduğunu ve zararlarını anlat.
1. ders 11 dk	Etkinlik: Halüsinasyon avcıları Çizimdeki örnekle başla: bot Türkiye'nin en büyük gölüne "Tuz Gölü" diyor. Gruplara dersten önce hazırladığın, içine bir yanlış bilgi yerleştirilmiş YZ yanıtlarını dağıt. Gruplar ders kitabı ya da ansiklopediyle yanlışı bulur, doğrusunu ve kaynağını yazar.
1. ders 5 dk	Değerlendirme: Etik mi, değil mi? "Etik mi, değil mi?" sürükle-bırak oyununu tahtada aç. Öğrenciler sırayla gelip durumları gruplara taşır ve kısa bir gerekçe söyler.
2. ders 10 dk	Tekrar: Sunum 9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders 20 dk	Uygulama: Etkinlikler Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Aracı ve örneği eşleştir; Etik mi, değil mi?; Bu hangi YZ aracı?; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: Yapay Zekâ Araçları ve Etik.
2. ders 10 dk	Değerlendirme 9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
Farklılaştırma	Bilgisayarsız sınıf alternatifi: Kâğıt kontrol etkinliği. Quick, Draw! yerine "insan tanıyıcı" oynanır: bir öğrenci tahtaya çizer, sınıf 20 saniyede tahmin eder. Halüsinasyon etkinliği tamamen basılı yanıtlar ve ders kitabıyla yapılır; etik durumlar kartlarla "etik / etik değil" sütunlarına yapıştırılır.

BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçları	Gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları	Telefon kamerasının fotoğraftaki yüzleri bulması görüntü tanımaya örnektir. (D) Makine çevirisi her zaman kusursuzdur; deyimleri ve esprileri de hatasız çevirir. (Y) Video platformlarındaki "Senin için önerilenler" bölümü, izleme geçmişimizi kullanan bir öneri sistemidir. (D) Deepfake, yapay zekâ ile bir kişinin yüzünün ya da sesinin sahte biçimde taklit edildiği içeriktir. (D) Yapay zekâ ile ürettiğimiz bir görseli gerçek fotoğrafmış gibi paylaşmakta sakınca yoktur. (Y) Halüsinasyon, yapay zekânın yanlış ya da uydurma bir bilgiyi gerçekmiş gibi, kendinden emin söylemesidir. (D) Bir arkadaşımızın fotoğrafını izni olmadan YZ ile değiştirip paylaşabiliriz. (Y) Sesli asistanlar konuşmamızı önce yazıya çevirir, sonra ne istediğimizi anlamaya çalışır. (D) Yapay zekâ kendinden emin bir dille yazdıysa bilgi mutlaka doğrudur. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalar	Halüsinasyon etkinliği için yanıtları dersten önce hazırlayın ve her birine yalnızca bir yanlış bilgi yerleştirin; öğrencilerin kitapta kolayca doğrulayabileceği tarih, sayı ya da yer adları seçin.

…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni

UYGUNDUR04.01.2027…………………………Okul Müdürü

Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.

Etkileşimli sürümü aç →