Bilişim Ders Notları
Proje · 15. hafta · Proje Süreci

Problem Belirleme: Fark Et ve Yaz

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 15. hafta ders notu · PTU.4.1

Öğrenme çıktıları
PTU.4.1
  • Çevresindeki problemleri gözlem, anket ve görüşme yoluyla fark eder.
  • Açık uçlu ve kapalı uçlu soruları ayırt eder ve problem için uygun sorular hazırlar.
  • Problem ağacıyla bir problemin nedenlerini ve sonuçlarını ayırır.
  • Kim, nerede/ne zaman, ne oluyor ve sonucu ne sorularını cevaplayan bir problem cümlesi yazar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Bahçe gözlemi ve kâğıt ağaç

Bilgisayar gerekmez: Teneffüste 10 dakikalık çetele gözlemi yapılabilir. Problem ağacı tahtaya tebeşirle çizilir; nedenler köklere, sonuçlar dallara yapışkan notla eklenir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Problemi nasıl fark ederiz?
GözlemGörüşmeAnket PazartesiKayan: Düşen: Saat: 08.10 Bak, say, not al. Ne zaman? Sabah! Okul görevlisi,öğretmen, öğrenciSor, dinle, yaz. Merdivende kaydın mı? EvetHayır %72%28 Çok kişiye sor, say.
  1. 1GözlemOlayı yerinde izleyip sayarız. Ne zaman, kaç kez, kimin başına geldiğini çetele ile not ederiz.Dokun, adını gör
  2. 2GörüşmeSorunu yaşayan ya da bilen kişilere açık uçlu sorular sorarız: "Ne zaman oluyor? Neden olabilir?"Dokun, adını gör
  3. 3AnketAynı soruları çok kişiye sorup cevapları sayarız; sonuç yüzde ya da grafikle gösterilir.Dokun, adını gör
  4. 4Sonuç grafiğiAnket sonucu: öğrencilerin çoğu merdivende kaydığını söylemiş. Veri, problemin gerçek olduğunu kanıtlar.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; üç yolu ve sonucu incele.

?Problem nedir?
Var olan durum ile olması istenen durum arasındaki farktır. Merdivenin güvenli olması gerekirken buz tutması bir problemdir.
?Bir şeyin gerçekten problem olduğunu nasıl anlarız?
Tek bir kişinin şikâyeti yetmez. Gözlemle kaç kez olduğunu sayar, anketle kaç kişinin yaşadığını öğrenir, görüşmeyle nedenini dinleriz.
?Gözlem yaparken nelere dikkat edilir?
Ne zaman, nerede, kaç kez ve kimin başına geldiği not edilir. Yorum değil, görülen yazılır: “Kötü bir merdiven” değil, “10 dakikada 4 öğrenci kaydı”.
Anahtar kavramlar: ProblemGözlemAnketGörüşme
02Soru hazırlama

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Anket kısa olmalı: 3–5 soru yeterli. İsim sorma; böylece insanlar daha rahat ve dürüst cevap verir.

Soru türüÖzelliğiÖrnek
Kapalı uçlu
Açık uçlu
Derecelendirme
Yönlendirici (kaçın!)
03Problem ağacı
SONUÇLAR (dallar) Öğrenciler düşüyorDerse geç kalınıyorVeliler endişeli PROBLEM (gövde)Okul girişindeki merdiven kışın buz tutuyor. Merdiven gölgedeOluktan su akıyorKum geç dökülüyor NEDENLER (kökler)
  1. 1Problem (gövde)Tek ve net bir cümle: kimin, nerede, hangi sorunu yaşadığını söyler.Dokun, adını gör
  2. 2Neden 1Merdiven gün boyu gölgede kaldığı için buz erimiyor.Dokun, adını gör
  3. 3Neden 2Çatı oluğundan akan su merdivende donuyor.Dokun, adını gör
  4. 4Neden 3Sabah kum ve tuz geç dökülüyor. Kök nedenler çözülürse problem ortadan kalkar.Dokun, adını gör
  5. 5Sonuç 1Öğrenciler kayıp düşüyor, yaralanma riski oluşuyor.Dokun, adını gör
  6. 6Sonuç 2Öğrenciler yavaş ve sırayla girdiği için derse geç kalınıyor.Dokun, adını gör
  7. 7Sonuç 3Veliler çocuklarının güvenliği için endişeleniyor.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; nedenleri ve sonuçları ayır.

?Problem ağacı nedir?
Bir problemi ağaç gibi çizen şemadır: gövde problemin kendisi, kökler nedenleri, dallar ise sonuçlarıdır.
?Neden kökleri bulmak önemlidir?
Sonuçlarla uğraşmak (düşen öğrenciye yara bandı) problemi bitirmez. Nedeni çözmek (oluğu tamir etmek) problemin tekrar oluşmasını engeller.
04Problem cümlesi
?Problem cümlesi nasıl yazılır?
Dört soruyu cevaplayan tek cümle kurulur: Kim? Nerede, ne zaman? Ne oluyor? Sonucu ne? Örnek: “Okulumuzun öğrencileri kış sabahları giriş merdiveninde buz yüzünden kayıyor; bu durum düşme ve yaralanmalara yol açıyor.”
?Problem cümlesinde nelerden kaçınılır?
Çözüm yazmaktan (“ısıtıcı lazım”), suçlamaktan (“görevli tembel”) ve belirsiz kelimelerden (“bazı şeyler kötü”).
Anahtar kavramlar: Problem cümlesiNedenSonuç
Problem cümlesinin parçaları Kim?OkulumuzunöğrencileriNerede? Ne zaman?Kış sabahlarımerdivendeNe oluyor?buz yüzündenkayıyor;Sonucu ne?düşüpyaralanabiliyor. Okulumuzun öğrencileri kış sabahları giriş merdiveninde buz yüzünden kayıyor; bu durum düşme ve yaralanmalara yol açıyor. Çözümü yazma:“Merdivene ısıtıcı lazım.” Veriyle destekle:“Bir haftada 9 öğrenci kaydı.”

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Okulun dertleri

Öğrencilerden okulda, köyde ya da yolda onları en çok rahatsız eden şeyi birer kelimeyle söylemelerini iste (buz, çamur, kalabalık kantin, soğuk sınıf). Tahtaya yaz ve “Bunların gerçekten problem olduğunu nasıl kanıtlarız?” diye sor.

9dk

Keşif: Fark etmenin üç yolu

Numaralı görselde gözlem, görüşme ve anketi açtır. Her yöntem için okuldan bir örnek ver: merdivende kayanları çetelemek, okul görevlisiyle konuşmak, sınıflara üç soruluk anket. Kapalı uçlu (evet/hayır) ve açık uçlu (neden?) soru farkını tahtada göster.

GözlemGörüşmeAnket PazartesiKayan: Düşen: Saat: 08.10 Bak, say, not al. Ne zaman? Sabah! Okul görevlisi,öğretmen, öğrenciSor, dinle, yaz. Merdivende kaydın mı? EvetHayır %72%28 Çok kişiye sor, say.
9dk

Keşif: Problem ağacı

Ağaç görselini aç. Gövdenin problem, köklerin nedenler, dalların sonuçlar olduğunu anlat. “Kökleri kesersek ağaç kurur” benzetmesiyle çözümün nedenlere yönelmesi gerektiğini vurgula.

SONUÇLAR (dallar) Öğrenciler düşüyorDerse geç kalınıyorVeliler endişeli PROBLEM (gövde)Okul girişindeki merdiven kışın buz tutuyor. Merdiven gölgedeOluktan su akıyorKum geç dökülüyor NEDENLER (kökler)
13dk

Etkinlik: Problem cümlesi atölyesi

Gruplar ısınmadaki listeden bir problem seçer. Önce iki renk yapışkan notla küçük bir problem ağacı kurar (en az 2 neden, 2 sonuç). Sonra problem cümlesi görselindeki dört parçayı kullanarak problem cümlesini yazar. Cümleyi tahtaya asan grup, diğer grupların “çözüm yazılmış mı?” kontrolünden geçer.

Problem cümlesinin parçaları Kim?OkulumuzunöğrencileriNerede? Ne zaman?Kış sabahlarımerdivendeNe oluyor?buz yüzündenkayıyor;Sonucu ne?düşüpyaralanabiliyor. Okulumuzun öğrencileri kış sabahları giriş merdiveninde buz yüzünden kayıyor; bu durum düşme ve yaralanmalara yol açıyor. Çözümü yazma:“Merdivene ısıtıcı lazım.” Veriyle destekle:“Bir haftada 9 öğrenci kaydı.”
4dk

Değerlendirme: Anket sorusu

Her öğrenci kendi grubunun problemi için bir kapalı uçlu ve bir açık uçlu anket sorusu yazar. Gönüllüler okur, sınıf türünü söyler.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Gözlem, bir olayı yerinde izleyip not almaktır.

Cevabı gösterDoğru

2. Anket yalnızca tek bir kişiye sorulur.

Cevabı gösterYanlış · Anket aynı soruların çok kişiye sorulmasıdır; cevaplar sayılarak yüzde ya da grafikle gösterilir.

3. “Merdivende hiç kaydın mı?” kapalı uçlu bir sorudur.

Cevabı gösterDoğru · Cevabı evet ya da hayır gibi seçeneklerle sınırlıdır.

4. Görüşmede açık uçlu sorular kişinin düşüncelerini daha ayrıntılı anlatmasını sağlar.

Cevabı gösterDoğru

5. Problem ağacında kökler problemin sonuçlarını gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Kökler nedenleri, dallar sonuçları gösterir. Gövde ise problemin kendisidir.

6. İyi bir problem cümlesi çözümü de içermelidir.

Cevabı gösterYanlış · Problem cümlesi yalnızca sorunu anlatır. Çözümü erkenden yazarsak başka, belki daha iyi fikirleri kaçırırız.

7. Problem cümlesine gözlem ya da anketten bir sayı eklemek onu güçlendirir.

Cevabı gösterDoğru

8. Kalıcı çözüm için problemin nedenlerine odaklanmak gerekir.

Cevabı gösterDoğru

9. “Kış kötü.” iyi bir problem cümlesidir.

Cevabı gösterYanlış · Kimin, nerede, ne zaman, hangi sorunu yaşadığı belli değil. Bu cümleden bir projeye başlanamaz.
← Önceki haftaProje Yazımı 3: Takvim, Bütçe ve Etik Sonraki hafta →Fikir Üretme Teknikleri

15. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 15. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 15. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih15. Hafta · 28 Aralık – 1 Ocak (ARALIK)Süre1 ders saati (40')
TemaPROJE SÜRECİ
KonuProblem Belirleme: Fark Et ve Yaz
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıPTU.4.1 Problem durumunu belirleyerek fikir üretebilme
Süreç bileşenleri
  • Çevresindeki problemleri gözlem, anket ve görüşme yoluyla fark eder.
  • Açık uçlu ve kapalı uçlu soruları ayırt eder ve problem için uygun sorular hazırlar.
  • Problem ağacıyla bir problemin nedenlerini ve sonuçlarını ayırır.
  • Kim, nerede/ne zaman, ne oluyor ve sonucu ne sorularını cevaplayan bir problem cümlesi yazar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Çetele (gözlem) formu · Yapışkan not (iki renk: neden ve sonuç) · Proje defteri · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
5 dkIsınma: Okulun dertleri
Öğrencilerden okulda, köyde ya da yolda onları en çok rahatsız eden şeyi birer kelimeyle söylemelerini iste (buz, çamur, kalabalık kantin, soğuk sınıf). Tahtaya yaz ve “Bunların gerçekten problem olduğunu nasıl kanıtlarız?” diye sor.
9 dkKeşif: Fark etmenin üç yolu
Numaralı görselde gözlem, görüşme ve anketi açtır. Her yöntem için okuldan bir örnek ver: merdivende kayanları çetelemek, okul görevlisiyle konuşmak, sınıflara üç soruluk anket. Kapalı uçlu (evet/hayır) ve açık uçlu (neden?) soru farkını tahtada göster.
9 dkKeşif: Problem ağacı
Ağaç görselini aç. Gövdenin problem, köklerin nedenler, dalların sonuçlar olduğunu anlat. “Kökleri kesersek ağaç kurur” benzetmesiyle çözümün nedenlere yönelmesi gerektiğini vurgula.
13 dkEtkinlik: Problem cümlesi atölyesi
Gruplar ısınmadaki listeden bir problem seçer. Önce iki renk yapışkan notla küçük bir problem ağacı kurar (en az 2 neden, 2 sonuç). Sonra problem cümlesi görselindeki dört parçayı kullanarak problem cümlesini yazar. Cümleyi tahtaya asan grup, diğer grupların “çözüm yazılmış mı?” kontrolünden geçer.
4 dkDeğerlendirme: Anket sorusu
Her öğrenci kendi grubunun problemi için bir kapalı uçlu ve bir açık uçlu anket sorusu yazar. Gönüllüler okur, sınıf türünü söyler.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Bahçe gözlemi ve kâğıt ağaç. Bilgisayar gerekmez: Teneffüste 10 dakikalık çetele gözlemi yapılabilir. Problem ağacı tahtaya tebeşirle çizilir; nedenler köklere, sonuçlar dallara yapışkan notla eklenir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Gözlem, bir olayı yerinde izleyip not almaktır. (D)
  2. Anket yalnızca tek bir kişiye sorulur. (Y)
  3. “Merdivende hiç kaydın mı?” kapalı uçlu bir sorudur. (D)
  4. Görüşmede açık uçlu sorular kişinin düşüncelerini daha ayrıntılı anlatmasını sağlar. (D)
  5. Problem ağacında kökler problemin sonuçlarını gösterir. (Y)
  6. İyi bir problem cümlesi çözümü de içermelidir. (Y)
  7. Problem cümlesine gözlem ya da anketten bir sayı eklemek onu güçlendirir. (D)
  8. Kalıcı çözüm için problemin nedenlerine odaklanmak gerekir. (D)
  9. “Kış kötü.” iyi bir problem cümlesidir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarGözlemi gerçekten yaptırmak çok öğreticidir: teneffüste iki gönüllü 10 dakika boyunca merdivende ya da kantinde çetele tutup sonucu bir sonraki derste tahtaya yazabilir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR28.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →