Bilişim Ders Notları
Proje · 16. hafta · Proje Süreci

Fikir Üretme Teknikleri

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 16. hafta ders notu · PTU.4.1

Öğrenme çıktıları
PTU.4.1
  • Beyin fırtınasının kurallarına uyarak bir problem için çok sayıda fikir üretir.
  • Bir problemi merkezine alan zihin haritası çizer.
  • SCAMPER sorularıyla var olan bir nesneyi ya da fikri geliştirir.
  • Altı düşünme şapkasının her birinin bakış açısını açıklar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kâğıt istasyonlar

Bilgisayar gerekmez: Tüm teknikler kâğıt, kalem ve yapışkan notla yapılır. Altı şapka için renkli kâğıttan basit külahlar ya da renk kartları kullanılabilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Beyin fırtınası
Konu: Buzlu merdiven Kum kovasıPaspasUyarı levhasıIsıtıcı kabloOluk tamiriNöbet listesiKaymaz bantKar küremeSaçak yapımı 10 dakika27 fikir! Eleştiri yokYargılama, dinleÇok fikirSayı önemliUçuk fikir serbestGarip fikir de iyiFikre fikir ekle“Evet, ve…” de
  1. 1KonuTahtanın üstüne tek bir problem yazılır; herkes aynı soruya odaklanır.Dokun, adını gör
  2. 2Yapışkan notlarHer fikir ayrı bir nota yazılır; böylece notlar sonradan kolayca gruplanır ve taşınır.Dokun, adını gör
  3. 3SüreKısa ve belli bir süre (10–15 dakika) verilir; süre baskısı fikir akışını hızlandırır.Dokun, adını gör
  4. 4Eleştiri yokFikirler söylenirken değerlendirilmez; "Bu olmaz" demek fikir akışını durdurur.Dokun, adını gör
  5. 5Çok fikirAmaç olabildiğince çok fikir toplamaktır. İyi fikir çoğu zaman listenin sonlarında çıkar.Dokun, adını gör
  6. 6Uçuk fikir serbestGarip görünen bir fikir başka birine gerçekçi bir fikir ilham edebilir.Dokun, adını gör
  7. 7Fikre fikir ekleBaşkasının fikrini geliştirmek serbesttir: "Evet, ve buna şunu da ekleyelim…"Dokun, adını gör

Numaralara dokun; beyin fırtınasının kurallarını öğren.

?Beyin fırtınası nedir?
Bir grubun, belli bir problem için kısa sürede eleştirmeden çok sayıda fikir ürettiği tekniktir. 1940’larda reklamcı Alex Osborn tarafından yaygınlaştırılmıştır.
?Neden eleştiri yasaktır?
Eleştirilen kişi yeni fikir söylemekten çekinir. Önce çok fikir toplanır, değerlendirme daha sonra yapılır.
?Sessiz bir öğrenci nasıl katılır?
Herkes fikrini yapışkan nota yazıp tahtaya yapıştırabilir. Böylece en çok konuşan değil, herkes katkı verir.
Anahtar kavramlar: Beyin fırtınasıFikir
02Zihin haritası
bantpaspasKaydırmazlevhaışıkUyarıkum kovasınöbetTemizlikoluksaçakSu yolu Buzlumerdiven
  1. 1Merkez konuSayfanın ortasına problem ya da konu yazılır, isterseniz küçük bir resim eklenir.Dokun, adını gör
  2. 2Ana dalMerkezden çıkan kalın dallar: ana fikir grupları. Her dala tek bir anahtar kelime yazılır.Dokun, adını gör
  3. 3Alt dalAna daldan çıkan ince dallar ayrıntıları ve somut fikirleri gösterir.Dokun, adını gör
  4. 4RenklerHer ana dal farklı renktedir; beyin renkli ve görsel bilgiyi daha kolay hatırlar.Dokun, adını gör
  5. 5Serbest büyürYeni fikir geldikçe yeni dal eklenir; zihin haritasının doğru ya da yanlış bir şekli yoktur.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; zihin haritasının parçalarını incele.

?Zihin haritası nedir?
Bir konuyu ortaya yazıp ilgili fikirleri renkli dallar hâlinde dışarı doğru çizdiğimiz görsel not tekniğidir. Tony Buzan tarafından yaygınlaştırılmıştır.
?Zihin haritasının listeden farkı nedir?
Liste fikirleri alt alta sıralar. Zihin haritası fikirler arasındaki bağlantıyı gösterir ve yeni dallar ekleyerek fikirleri genişletmeye davet eder.
03SCAMPER

Kartlara dokun; her harf bir soru sorar.

?SCAMPER ne zaman kullanılır?
Elimizde bir ürün ya da fikir varken onu geliştirmek istediğimizde. Her harf sorusu var olan şeye farklı bir açıdan baktırır.
SYerine koyBaşka malzeme?CBirleştirİki şeyi katAUyarlaDoğadan esinlenMDeğiştirBüyüt, küçültPBaşka amaçYeni kullanımEÇıkarSadeleştirRTersine çevirSırayı değiştir
04Altı düşünme şapkası
?Altı şapka tekniği nedir?
Edward de Bono’nun geliştirdiği, bir fikre sırayla altı farklı bakış açısıyla bakmayı sağlayan tekniktir. Herkes aynı anda aynı şapkayı “takar”.
?Şapkalar ne anlatır?
Beyaz bilgi ve veri, kırmızı duygu, siyah risk, sarı fayda, yeşil yeni fikir, mavi ise süreci yönetmektir.
?Bu teknik tartışmayı nasıl kolaylaştırır?
Biri sürekli eleştirip diğeri sürekli övmek yerine herkes aynı anda aynı yöne bakar. Böylece tartışma kavgaya dönmez.
Anahtar kavramlar: SCAMPERAltı şapkaBakış açısı
Beyaz şapkaBilgi, veriKırmızı şapkaDuygu, sezgiSiyah şapkaRisk, sorunSarı şapkaFayda, olumluYeşil şapkaYeni fikirMavi şapkaSüreci yönet

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Bir ataşla ne yapılır?

Tahtaya bir ataş çiz. Öğrencilere 2 dakikada ataşın kâğıt tutmak dışında kaç farklı kullanımı olabileceğini sor ve sayıyı tahtaya yaz. Ne kadar çok fikir çıktığını, bazılarının çok yaratıcı olduğunu fark ettir.

10dk

Keşif: Beyin fırtınası ve zihin haritası

Beyin fırtınası görselinde dört kuralı aç: eleştiri yok, çok fikir, uçuk fikir serbest, fikre fikir ekle. Ardından zihin haritası görselini göster; aynı fikirlerin merkezden çıkan renkli dallarla nasıl düzenlendiğini anlat.

Konu: Buzlu merdiven Kum kovasıPaspasUyarı levhasıIsıtıcı kabloOluk tamiriNöbet listesiKaymaz bantKar küremeSaçak yapımı 10 dakika27 fikir! Eleştiri yokYargılama, dinleÇok fikirSayı önemliUçuk fikir serbestGarip fikir de iyiFikre fikir ekle“Evet, ve…” de
9dk

Keşif: SCAMPER ve altı şapka

SCAMPER kartlarını aç; her harf için bir okul nesnesiyle örnek ver (silgili kalem, pet şişeden saksı). Altı şapkayı kısaca tanıt ve öğrencilerden bir fikre önce sarı, sonra siyah şapkayla bakmalarını iste.

SYerine koyBaşka malzeme?CBirleştirİki şeyi katAUyarlaDoğadan esinlenMDeğiştirBüyüt, küçültPBaşka amaçYeni kullanımEÇıkarSadeleştirRTersine çevirSırayı değiştir
12dk

Etkinlik: Fikir istasyonları

Sınıfı üç istasyona böl: beyin fırtınası (yapışkan not), zihin haritası (A3 kâğıt), SCAMPER (kart). Her grup 15. haftada yazdığı problem için istasyonlarda 4’er dakika fikir üretir ve istasyon değiştirir. Sonunda her grup fikir sayısını tahtaya yazar.

4dk

Değerlendirme: Şapka turu

Öğretmen bir fikir okur (“Merdivene kaydırmaz bant”). Altı öğrenci birer şapka rengi alır ve o şapkanın bakış açısıyla birer cümle söyler.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Beyin fırtınasında amaç kısa sürede olabildiğince çok fikir toplamaktır.

Cevabı gösterDoğru

2. Beyin fırtınası sırasında zayıf fikirler hemen eleştirilmelidir.

Cevabı gösterYanlış · Eleştiri fikir akışını durdurur. Fikirler sonra, ayrı bir aşamada değerlendirilir.

3. Zihin haritasında ana konu sayfanın ortasına yazılır.

Cevabı gösterDoğru

4. Zihin haritasında her dala uzun cümleler yazılması önerilir.

Cevabı gösterYanlış · Dallara tek kelime ya da kısa ifadeler yazılır; böylece harita sade kalır ve kolay hatırlanır.

5. SCAMPER’daki C harfi iki şeyi birleştirmeyi sorar.

Cevabı gösterDoğru · Silgili kalem birleştirmeye iyi bir örnektir.

6. Pet şişeden kuş yemliği yapmak SCAMPER’ın “başka amaçla kullan” sorusuna örnektir.

Cevabı gösterDoğru

7. Altı düşünme şapkasında siyah şapka yeni ve çılgın fikirleri temsil eder.

Cevabı gösterYanlış · Siyah şapka dikkat ve riskleri düşünür. Yeni fikirler yeşil şapkanın işidir.

8. Mavi şapka düşünme sürecini yönetir ve sonunda özetler.

Cevabı gösterDoğru

9. Altı şapka tekniğini Edward de Bono geliştirmiştir.

Cevabı gösterDoğru

10. Fikir üretme teknikleri yalnızca sanatçılar için işe yarar.

Cevabı gösterYanlış · Bu teknikler mühendislikte, bilimde, iş dünyasında ve okul projelerinde, yani her problem çözme sürecinde kullanılır.
← Önceki haftaProblem Belirleme: Fark Et ve Yaz Sonraki hafta →Fikirleri Değerlendirme ve Seçme

16. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 16. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 16. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih16. Hafta · 4–8 Ocak (OCAK)Süre1 ders saati (40')
TemaPROJE SÜRECİ
KonuFikir Üretme Teknikleri
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıPTU.4.1 Problem durumunu belirleyerek fikir üretebilme
Süreç bileşenleri
  • Beyin fırtınasının kurallarına uyarak bir problem için çok sayıda fikir üretir.
  • Bir problemi merkezine alan zihin haritası çizer.
  • SCAMPER sorularıyla var olan bir nesneyi ya da fikri geliştirir.
  • Altı düşünme şapkasının her birinin bakış açısını açıklar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Dört renk yapışkan not · A3 kâğıt ve renkli kalemler · Kâğıttan altı renkli şapka ya da renk kartları · Kum saati ya da süre tutucu · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
5 dkIsınma: Bir ataşla ne yapılır?
Tahtaya bir ataş çiz. Öğrencilere 2 dakikada ataşın kâğıt tutmak dışında kaç farklı kullanımı olabileceğini sor ve sayıyı tahtaya yaz. Ne kadar çok fikir çıktığını, bazılarının çok yaratıcı olduğunu fark ettir.
10 dkKeşif: Beyin fırtınası ve zihin haritası
Beyin fırtınası görselinde dört kuralı aç: eleştiri yok, çok fikir, uçuk fikir serbest, fikre fikir ekle. Ardından zihin haritası görselini göster; aynı fikirlerin merkezden çıkan renkli dallarla nasıl düzenlendiğini anlat.
9 dkKeşif: SCAMPER ve altı şapka
SCAMPER kartlarını aç; her harf için bir okul nesnesiyle örnek ver (silgili kalem, pet şişeden saksı). Altı şapkayı kısaca tanıt ve öğrencilerden bir fikre önce sarı, sonra siyah şapkayla bakmalarını iste.
12 dkEtkinlik: Fikir istasyonları
Sınıfı üç istasyona böl: beyin fırtınası (yapışkan not), zihin haritası (A3 kâğıt), SCAMPER (kart). Her grup 15. haftada yazdığı problem için istasyonlarda 4’er dakika fikir üretir ve istasyon değiştirir. Sonunda her grup fikir sayısını tahtaya yazar.
4 dkDeğerlendirme: Şapka turu
Öğretmen bir fikir okur (“Merdivene kaydırmaz bant”). Altı öğrenci birer şapka rengi alır ve o şapkanın bakış açısıyla birer cümle söyler.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Kâğıt istasyonlar. Bilgisayar gerekmez: Tüm teknikler kâğıt, kalem ve yapışkan notla yapılır. Altı şapka için renkli kâğıttan basit külahlar ya da renk kartları kullanılabilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Beyin fırtınasında amaç kısa sürede olabildiğince çok fikir toplamaktır. (D)
  2. Beyin fırtınası sırasında zayıf fikirler hemen eleştirilmelidir. (Y)
  3. Zihin haritasında ana konu sayfanın ortasına yazılır. (D)
  4. Zihin haritasında her dala uzun cümleler yazılması önerilir. (Y)
  5. SCAMPER’daki C harfi iki şeyi birleştirmeyi sorar. (D)
  6. Pet şişeden kuş yemliği yapmak SCAMPER’ın “başka amaçla kullan” sorusuna örnektir. (D)
  7. Altı düşünme şapkasında siyah şapka yeni ve çılgın fikirleri temsil eder. (Y)
  8. Mavi şapka düşünme sürecini yönetir ve sonunda özetler. (D)
  9. Altı şapka tekniğini Edward de Bono geliştirmiştir. (D)
  10. Fikir üretme teknikleri yalnızca sanatçılar için işe yarar. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarIsınmadaki ataş etkinliği Guilford’un “alternatif kullanımlar” görevinden esinlenir. Fikir sayısını tahtada saklayın; hafta sonunda tekniklerden sonra sayının nasıl arttığını göstermek motive edicidir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR04.01.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →