Bilişim Ders Notları
Robotik 2 · 17. hafta · Sensörlü Uygulamalar (Çizgi Takip, Aydınlatma, Havalandırma)

Isı Kontrollü Havalandırma 3: Test ve Hız

Robotik Kodlama 2 · 17. hafta ders notu · RK.2.2.3

Öğrenme çıktıları
RK.2.2.3
  • Histerezisli fan programı için sıcaklığın yükseldiği ve düştüğü durumları içeren bir test planı hazırlar ve uygular.
  • Fan devresinde ve programda karşılaşılan hataları belirti–neden–çözüm sırasıyla düzeltir.
  • Fan hızını sıcaklığa göre eşle (map) ve PWM ile ayarlar; motorun düşük PWM’de neden dönmediğini açıklar.
  • Yeşil, sarı ve kırmızı LED’lerle sıcaklık bölgesini gösteren bir gösterge ekler.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Renkli kart termostatı

Öğretmen tahtadaki termometrede sıcaklığı söyler (örneğin 26, 29, 33, 28). "Gösterge" öğrencisi yeşil, sarı ya da kırmızı kartı kaldırır. "Fan" öğrencisi kolunu sıcaklığa göre yavaş ya da hızlı çevirir: 30’da yavaş, 35’te orta, 40’ta en hızlı. Sınıf her adımda hız değerini eşleme tablosundan bulup söyler.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01İki yönlü test planı

Soru işaretli kutulara dokun.

?2. ve 6. adımda neden fan kapalı, 4. adımda neden açık?
Üçünde de sıcaklık iki eşik arasında. 2 ve 6’da fan daha önce kapalıydı, 4’te ise 31 °C’de açılmıştı; histerezis önceki durumu korur.
?Bu testi neden kâğıda yazıyoruz?
Yükselen ve düşen durumlar karışabilir. Beklenen sonucu önceden yazınca, gözlenenle karşılaştırıp hatayı hemen fark ederiz.
Anahtar kavramlar: İki yönlü testBeklenen sonuç
25°27°30°32°zaman → 30 °C: AÇ27 °C: KAPAT 27–30 °C arasında fan önceki durumunu korur Fan kapalıAÇIKkapalı
AdımSıcaklıkYönBeklenen fan
1
2
3
4
5
6
02Belirti → neden → çözüm
ArduinoUNO 5VA0~5GND TMP36 1 kΩ M +9 V
  1. 1TMP36Sıcaklığı gerilime çevirir; çıkışı A0’a gider.Dokun, adını gör
  2. 21 kΩ taban direnciPinden transistöre giden küçük akımı sınırlar.Dokun, adını gör
  3. 3NPN transistörPin ~5 YÜKSEK olunca açılır, motor akımını GND’ye geçirir.Dokun, adını gör
  4. 4DC motor (fan)Pilden beslenir; transistör açıkken döner.Dokun, adını gör
  5. 5Koruma diyotuMotor durunca oluşan ters gerilimi söndürür, transistörü korur.Dokun, adını gör
  6. 69 V pilMotorun ayrı güç kaynağı; Arduino pini motoru besleyemez.Dokun, adını gör
  7. 7Ortak GND hattıArduino, pil ve transistörün eksileri birleşmelidir.Dokun, adını gör

Şemadaki numaralara ve soru işaretli kutulara dokun.

?Hatayı bulurken neden önce seri monitöre bakarız?
Seri monitör programın ne düşündüğünü gösterir. Program doğru karar verip fan çalışmıyorsa sorun devrededir; program yanlış karar veriyorsa sorun koddadır.
BelirtiOlası nedenÇözüm
Sıcaklık hep −50 °C ya da çok yüksek
Seri monitörde fan 1 ama motor durgun
Fan 30 civarında hızla açılıp kapanıyor
Hesap hep 0 ya da −50 çıkıyor
Motor vızıldıyor, dönmüyor
03Fan hızını sıcaklığa bağla
?Eşle (map) bloğu burada ne yapıyor?
30 ile 40 arasındaki sıcaklığı 120 ile 255 arasındaki hız değerine orantılı çevirir: 30 °C → 120, 35 °C → yaklaşık 187, 40 °C → 255.
?Fan açıkken sıcaklık 28 °C’ye düşerse hız ne olur?
map 120’nin altında bir sonuç verir ve motor durabilir. Arduino C’de constrain(hiz, 120, 255) ile hızı en az 120’de tutarız.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
sıcaklık ▾ değişkenini değer × 0.488 − 50 yap
eğer (sıcaklık) ≥ (30) ise
fan ▾ değişkenini 1 yap
eğer (sıcaklık) ≤ (27) ise
fan ▾ değişkenini 0 yap
eğer (fan) = (1) ise
hız ▾ değişkenini eşle: sıcaklık, 30–40 → 120–255 yap
analog pin 5 değerini hız yap
değilse
analog pin 5 değerini 0 yap
0.5 saniye bekle
Biliyor muydun?

Hız değerini de seri monitöre yazdırın; kaydırıcıyı 30’dan 40’a çekerken sayının düzgünce arttığını görmek, eşle bloğunun doğru kurulduğunu kanıtlar.

Sıcaklık arttıkça fan hızlanır 0120255PWM (hız) 30 °C → 12040 °C → 255 24°27°30°35°40° serinılıksıcak: fan çalışıyor
04Üç renkli gösterge ve Arduino C

Kartlara dokun.

?digitalWrite(8, c < 27) nasıl çalışır?
Karşılaştırmanın sonucu doğruysa 1, yanlışsa 0 olur. Böylece tek satırda "serinse yeşili yak, değilse söndür" demiş oluruz.
?Sarı LED için neden iki koşul var?
Sarı yalnızca 27 ile 30 arasında yanmalı: hem 27’ye eşit ya da büyük hem de 30’dan küçük olmalı. İki koşul && ile birleştirilir.
if (c >= 30) fan = true;
if (c <= 27) fan = false;
if (fan) {
  int hiz = map(c, 30, 40, 120, 255);
  analogWrite(5, constrain(hiz, 120, 255));
} else {
  analogWrite(5, 0);
}
digitalWrite(8,  c < 27);
digitalWrite(12, c >= 27 && c < 30);
digitalWrite(13, c >= 30);

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Fan neden durmuyor?

Tahtaya bir seri monitör çıktısı yazın: "Sicaklik: 25.4 Fan: 1". Gruplara sorun: "Hava serin ama fan açık; hata nerede olabilir?" Olası nedenleri toplayın: kapama eşiği yanlış, karşılaştırma işareti ters, fan değişkeni hiç 0 yapılmıyor, transistör yanlış bağlanmış.

10dk

Keşif: Yükselen ve düşen sıcaklık testi

Test planını birlikte doldurun: kaydırıcıyı 24 → 29 → 30 → 32 °C yükseltin, sonra 32 → 28 → 27 → 25 °C indirin. Her adımda beklenen fan durumunu önceden yazın. 28 °C’nin iki kez geçtiğine, birinde fanın kapalı, diğerinde açık olması gerektiğine dikkat çekin.

25°27°30°32°zaman → 30 °C: AÇ27 °C: KAPAT 27–30 °C arasında fan önceki durumunu korur Fan kapalıAÇIKkapalı
12dk

Etkinlik: Sıcaklığa göre fan hızı

Fanın 30 °C’de yavaş, 40 °C’de tam hızla dönmesini isteyin. Eşle bloğuyla 30–40 °C aralığını 120–255 PWM aralığına çevirin ve dijital pin yerine analog pin 5’e yazın. 120’nin altında küçük motorun dönmeye gücünün yetmediğini anlatın; bu yüzden alt sınır 0 değil 120.

Sıcaklık arttıkça fan hızlanır 0120255PWM (hız) 30 °C → 12040 °C → 255 24°27°30°35°40° serinılıksıcak: fan çalışıyor
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
sıcaklık ▾ değişkenini değer × 0.488 − 50 yap
eğer (sıcaklık) ≥ (30) ise
fan ▾ değişkenini 1 yap
eğer (sıcaklık) ≤ (27) ise
fan ▾ değişkenini 0 yap
eğer (fan) = (1) ise
hız ▾ değişkenini eşle: sıcaklık, 30–40 → 120–255 yap
analog pin 5 değerini hız yap
değilse
analog pin 5 değerini 0 yap
0.5 saniye bekle
7dk

Etkinlik: Renkli gösterge

Yeşil LED’i pin 8’e, sarıyı pin 12’ye, kırmızıyı pin 13’e (her biri 220 Ω ile) ekleyin. 27 °C altı yeşil, 27–30 arası sarı, 30 ve üstü kırmızı yansın. İç içe "eğer–değilse" ile üç bölgeyi ayırın; kaydırıcıyla her rengi deneyin.

5dk

Değerlendirme: Hata raporu ve akran testi

Her grup test planını başka bir gruba verir; akran grubu planı uygular ve "geçti/kaldı" yazar. Gruplar en az bir hatayı belirti–neden–çözüm biçiminde rapora ekler ve öz değerlendirme ölçeğini işaretler.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Histerezisi sınamak için sıcaklığı hem yükseltmek hem düşürmek gerekir.

Cevabı gösterDoğru · 27–30 °C arası, gelinen yöne göre farklı sonuç verir; tek yönlü test bunu göstermez.

2. map(c, 30, 40, 120, 255) komutu 35 °C için yaklaşık 187 değerini verir.

Cevabı gösterDoğru · 35, aralığın ortasıdır; 120 ile 255’in ortası yaklaşık 187’dir.

3. PWM değeri 1 bile olsa küçük DC motor mutlaka döner.

Cevabı gösterYanlış · Çok düşük PWM’de motora giden ortalama güç sürtünmeyi yenmeye yetmez; motor vızıldar ama dönmez. Bu yüzden alt sınırı 120 seçtik.

4. Hız ayarı için transistörün tabanı ~ işaretli bir PWM pinine bağlı olmalıdır.

Cevabı gösterDoğru

5. map komutu sonucu kendiliğinden 0–255 arasında tutar; 45 °C’de de en çok 255 verir.

Cevabı gösterYanlış · map aralık dışını sınırlamaz; 45 °C’de yaklaşık 322 verir. constrain ile 120–255 arasına sınırlamak gerekir.

6. Üç renkli göstergede 28 °C’de sarı LED yanar.

Cevabı gösterDoğru

7. Fan seri monitörde "1" görünüyor ama dönmüyorsa sorun yalnızca programda olabilir.

Cevabı gösterYanlış · Program doğru karar veriyorsa sorun devrededir: transistör bacakları, ortak GND, pil ya da motor bağlantısı kontrol edilir.

8. Test planındaki "beklenen sonuç" testi yapmadan önce yazılır.

Cevabı gösterDoğru

9. Hata raporunda belirti, neden ve çözüm ayrı ayrı yazılırsa başkaları aynı hatayı daha kolay çözer.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaIsı Kontrollü Havalandırma 2: Benzetim Sonraki hafta →Isı Kontrollü Havalandırma 4: Kurulum ve Sunum

17. hafta günlük planı

2026–2027 2. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 2 dersi 17. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 2. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 17. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 2. SeviyeSınıf / Düzey2. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih17. Hafta · 11–15 Ocak (OCAK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaISI KONTROLLÜ HAVALANDIRMA
KonuIsı Kontrollü Havalandırma 3: Test ve Hız
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK.2.2.3 Benzetim ortamında devre hazırlama, test ve hata düzeltme
Süreç bileşenleri
  • Histerezisli fan programı için sıcaklığın yükseldiği ve düştüğü durumları içeren bir test planı hazırlar ve uygular.
  • Fan devresinde ve programda karşılaşılan hataları belirti–neden–çözüm sırasıyla düzeltir.
  • Fan hızını sıcaklığa göre eşle (map) ve PWM ile ayarlar; motorun düşük PWM’de neden dönmediğini açıklar.
  • Yeşil, sarı ve kırmızı LED’lerle sıcaklık bölgesini gösteren bir gösterge ekler.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta ve Tinkercad’deki grup projeleri · Test planı kâğıdı (yükselen ve düşen sıcaklık sütunları) · Trafik lambası renklerinde kartlar (yeşil, sarı, kırmızı) · Hata kartları: belirti yazılı kartlar · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
6 dk		Isınma: Fan neden durmuyor?
Tahtaya bir seri monitör çıktısı yazın: "Sicaklik: 25.4 Fan: 1". Gruplara sorun: "Hava serin ama fan açık; hata nerede olabilir?" Olası nedenleri toplayın: kapama eşiği yanlış, karşılaştırma işareti ters, fan değişkeni hiç 0 yapılmıyor, transistör yanlış bağlanmış.
1. ders
10 dk		Keşif: Yükselen ve düşen sıcaklık testi
Test planını birlikte doldurun: kaydırıcıyı 24 → 29 → 30 → 32 °C yükseltin, sonra 32 → 28 → 27 → 25 °C indirin. Her adımda beklenen fan durumunu önceden yazın. 28 °C’nin iki kez geçtiğine, birinde fanın kapalı, diğerinde açık olması gerektiğine dikkat çekin.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Sıcaklığa göre fan hızı
Fanın 30 °C’de yavaş, 40 °C’de tam hızla dönmesini isteyin. Eşle bloğuyla 30–40 °C aralığını 120–255 PWM aralığına çevirin ve dijital pin yerine analog pin 5’e yazın. 120’nin altında küçük motorun dönmeye gücünün yetmediğini anlatın; bu yüzden alt sınır 0 değil 120.
1. ders
7 dk		Etkinlik: Renkli gösterge
Yeşil LED’i pin 8’e, sarıyı pin 12’ye, kırmızıyı pin 13’e (her biri 220 Ω ile) ekleyin. 27 °C altı yeşil, 27–30 arası sarı, 30 ve üstü kırmızı yansın. İç içe "eğer–değilse" ile üç bölgeyi ayırın; kaydırıcıyla her rengi deneyin.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Hata raporu ve akran testi
Her grup test planını başka bir gruba verir; akran grubu planı uygular ve "geçti/kaldı" yazar. Gruplar en az bir hatayı belirti–neden–çözüm biçiminde rapora ekler ve öz değerlendirme ölçeğini işaretler.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Hangi LED yanar?; Sıcaklık → fan hızı (PWM); Hata ayıklama: fan dönmüyor; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Isı Kontrollü Havalandırma 3: Test ve Hız.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Renkli kart termostatı. Öğretmen tahtadaki termometrede sıcaklığı söyler (örneğin 26, 29, 33, 28). "Gösterge" öğrencisi yeşil, sarı ya da kırmızı kartı kaldırır. "Fan" öğrencisi kolunu sıcaklığa göre yavaş ya da hızlı çevirir: 30’da yavaş, 35’te orta, 40’ta en hızlı. Sınıf her adımda hız değerini eşleme tablosundan bulup söyler.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Histerezisi sınamak için sıcaklığı hem yükseltmek hem düşürmek gerekir. (D)
  2. map(c, 30, 40, 120, 255) komutu 35 °C için yaklaşık 187 değerini verir. (D)
  3. PWM değeri 1 bile olsa küçük DC motor mutlaka döner. (Y)
  4. Hız ayarı için transistörün tabanı ~ işaretli bir PWM pinine bağlı olmalıdır. (D)
  5. map komutu sonucu kendiliğinden 0–255 arasında tutar; 45 °C’de de en çok 255 verir. (Y)
  6. Üç renkli göstergede 28 °C’de sarı LED yanar. (D)
  7. Fan seri monitörde "1" görünüyor ama dönmüyorsa sorun yalnızca programda olabilir. (Y)
  8. Test planındaki "beklenen sonuç" testi yapmadan önce yazılır. (D)
  9. Hata raporunda belirti, neden ve çözüm ayrı ayrı yazılırsa başkaları aynı hatayı daha kolay çözer. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarTinkercad’de motorun dönme hızı PWM değerine göre değişir ve motorun üzerinde devir sayısı görünür; 120, 187 ve 255 değerlerini sırayla deneyip devirleri tahtaya yazdırın. map tam sayılarla çalışır; ondalıklı sıcaklık önce tam sayıya çevrilir, bu da küçük farklara yol açar.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR11.01.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →