Bilişim Ders Notları
Yapay Zekâ · 4. hafta · Hayatımızda Yapay Zekâ

Yapay Zekâ Uygulamalarını Tanıyalım

Yapay Zekâ Uygulamaları · 4. hafta ders notu · YZU1.1.2

Öğrenme çıktıları
YZU1.1.2
  • Yapay zekâ uygulamalarını görüntü işleme, doğal dil işleme, ses tanıma, öneri sistemleri, robotik/otonom sistemler ve üretken YZ olarak sınıflandırır.
  • Her uygulama türünün girdisini ve çıktısını örnekle belirtir.
  • Sağlık, tarım, ulaşım ve eğitim alanlarından YZ uygulamalarına örnek verir.
  • Bir uygulamanın birden fazla YZ türünü bir arada kullanabileceğini açıklar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Zarflarla sınıflandırma

Altı zarfın üstüne YZ türleri yazılır ve tahtaya asılır. Uygulama kartları öğrencilere dağıtılır; her öğrenci kartını doğru zarfa koyarken girdisini ve çıktısını söyler. Sektör posterleri kâğıt kalemle hazırlanır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Yapay zekâ uygulama türleri
Yapay zekâuygulamaları Görüntü işlemeYüz kilidi, röntgen Ses tanımaSesli komut, altyazı Robotik / otonomRobot süpürge, drone Doğal dil işlemeÇeviri, sohbet botu Öneri sistemleriVideo, müzik önerisi Üretken YZMetin, resim üretme
  1. 1Görüntü işlemeFotoğraf ve videodaki nesne, yüz, yazıyı tanır: yüz kilidi, röntgen analizi, plaka okuma.Dokun, adını gör
  2. 2Ses tanımaKonuşmayı yazıya çevirir, komutu anlar: sesli asistan, otomatik altyazı.Dokun, adını gör
  3. 3Robotik / otonom sistemlerAlgılar, karar verir ve hareket eder: robot süpürge, otonom araç, tarım dronu.Dokun, adını gör
  4. 4Doğal dil işlemeYazılı dili anlar ve üretir: çeviri, sohbet botu, yazım denetimi, özetleme.Dokun, adını gör
  5. 5Öneri sistemleriGeçmiş tercihlere bakıp öneri yapar: video, müzik, ürün, kitap önerisi.Dokun, adını gör
  6. 6Üretken YZYeni metin, resim, ses ya da video üretir: istemden görsel oluşturma, metin yazma.Dokun, adını gör

Numaralara dokun, her türün ne yaptığını gör.

?Uygulamaları neye göre sınıflandırırız?
Genellikle işledikleri veriye ve yaptıkları işe göre: görüntüyle çalışanlar görüntü işleme, yazılı dille çalışanlar doğal dil işleme, konuşmayla çalışanlar ses tanıma olarak adlandırılır.
?Üretken YZ ötekilerden nasıl ayrılır?
Diğer türler çoğunlukla tanır, sınıflandırır ya da tahmin eder. Üretken YZ ise bir istemden yola çıkarak daha önce var olmayan metin, resim, müzik ya da video oluşturur.
Anahtar kavramlar: Görüntü işlemeDoğal dil işlemeÜretken YZ
02Girdi ve çıktı

Soru işaretli kutulara dokun.

TürGirdiÇıktıÖrnek
Görüntü işleme
Doğal dil işleme
Ses tanıma
Öneri sistemi
Robotik / otonom
Üretken YZ
03Sektörlerde yapay zekâ
?Sağlıkta YZ ne yapar?
Röntgen, tomografi ve göz dibi görüntülerinde hastalık izlerini işaretler, hastane randevu yoğunluğunu tahmin eder. Son kararı her zaman doktor verir.
?Tarımda YZ nasıl kullanılır?
Drone ve kamera görüntüleriyle hastalıklı ya da susuz kalmış bitkileri erken bulur, nem sensörlerine bakarak sulamanın ne zaman yapılacağını önerir, hasat zamanını tahmin eder.
?Ulaşımda ve eğitimde örnekler nelerdir?
Ulaşımda akıllı kavşaklar trafik ışığı sürelerini araç yoğunluğuna göre ayarlar, navigasyon trafik tahmini yapar. Eğitimde uyarlanabilir platformlar öğrencinin seviyesine uygun soru ve konu önerir.
SağlıkRöntgende hastalıkizi arar TarımHastalıklı bitkiyierken bulur UlaşımTrafik ışığını verotayı ayarlar EğitimSeviyene uygunsoru önerir Seviye 3
04Birden fazla türü birleştiren uygulamalar

Kartlara dokun.

Biliyor muydun?

Bir uygulamayı sınıflandırırken "Ne görüyor, ne duyuyor, ne okuyor, ne üretiyor?" diye sor.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Telefonundaki YZ avı

Öğrencilerden bir akıllı telefonda (kendilerinin ya da ailelerinin) YZ kullandığını düşündükleri özellikleri saymalarını iste: yüz kilidi, klavyenin kelime önerisi, galeride arama, sesli asistan, harita. Tahtaya liste hâlinde yaz; derste bu listeyi sınıflandıracağınızı söyle.

10dk

Keşif: Altı ana tür

Uygulama türleri haritasını hotspot olarak aç. Her numaraya dokunduktan sonra ısınmadaki listeden bir örneği o türün altına taşı. Her tür için "Girdi ne, çıktı ne?" sorusunu sor: görüntü → etiket, ses → yazı, metin → çeviri, geçmiş → öneri, sensör → hareket, istem → yeni içerik.

Yapay zekâuygulamaları Görüntü işlemeYüz kilidi, röntgen Ses tanımaSesli komut, altyazı Robotik / otonomRobot süpürge, drone Doğal dil işlemeÇeviri, sohbet botu Öneri sistemleriVideo, müzik önerisi Üretken YZMetin, resim üretme
8dk

Keşif: Sektörlerde YZ

Sağlık, tarım, ulaşım ve eğitim panellerini göster. Her panelde hangi YZ türünün çalıştığını sınıfa buldur: röntgende iz arama görüntü işleme, akıllı kavşak görüntü işleme ve tahmin, kişiselleştirilmiş soru önerisi öneri sistemi.

SağlıkRöntgende hastalıkizi arar TarımHastalıklı bitkiyierken bulur UlaşımTrafik ışığını verotayı ayarlar EğitimSeviyene uygunsoru önerir Seviye 3
12dk

Etkinlik: Sınıflandırma istasyonları

Her gruba uygulama kartlarını ve altı zarfı ver. Gruplar kartları zarflara dağıtır; iki türe girebilecek kartlar (ör. sesli asistan hem ses tanıma hem doğal dil işleme kullanır) için zarfların arasına köprü çizerler. Sonra her grup bir sektör seçip A3 kâğıda o sektör için yeni bir YZ uygulaması fikri tasarlar.

5dk

Değerlendirme: Hangi tür?

"Uygulamayı türüne yerleştir" sürükle-bırak oyununu oynatın. Ardından iki grup tasarladıkları sektör fikrini 30 saniyede sunar.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Telefonun yüz tanıyarak kilidi açması görüntü işlemeye örnektir.

Cevabı gösterDoğru

2. Doğal dil işleme, bilgisayarın insan dilini (yazı ve konuşmanın metni) anlaması ve üretmesiyle ilgilenir.

Cevabı gösterDoğru

3. Öneri sistemleri kullanıcıların geçmiş tercihlerinden yararlanmaz; önerileri tamamen rastgele seçer.

Cevabı gösterYanlış · Öneri sistemleri izleme, dinleme ya da satın alma geçmişine ve benzer kullanıcıların tercihlerine bakarak öneri yapar.

4. Otomatik altyazı, konuşmayı yazıya çeviren ses tanıma teknolojisini kullanır.

Cevabı gösterDoğru

5. Üretken yapay zekâ yalnızca var olan resimleri bulup gösterir; yeni içerik üretemez.

Cevabı gösterYanlış · Üretken YZ, eğitildiği örneklerden öğrendiği örüntülerle yeni metin, resim, ses ya da video üretir.

6. Bir sesli asistan hem ses tanıma hem de doğal dil işleme kullanır.

Cevabı gösterDoğru · Önce sesi yazıya çevirir, sonra cümlenin ne istediğini anlamaya çalışır.

7. Robot süpürgenin odanın haritasını çıkarıp engellerden kaçması robotik/otonom sistemlere örnektir.

Cevabı gösterDoğru

8. Tarımda yapay zekâ kullanılamaz, çünkü bitkiler veri üretmez.

Cevabı gösterYanlış · Drone ve kameralarla çekilen tarla görüntüleri, toprak nem sensörleri ve hava verileri tarımda YZ ile analiz edilir; hastalıklı bitkiler erken bulunur.

9. Röntgen ve tomografi görüntülerinde şüpheli bölgeleri işaretleyen YZ, doktora yardımcı olan bir görüntü işleme uygulamasıdır.

Cevabı gösterDoğru

10. Bir uygulama aynı anda yalnızca tek bir YZ türü kullanabilir.

Cevabı gösterYanlış · Birçok uygulama birden fazla türü birleştirir: otonom araç görüntü işleme, sensör verisi ve karar verme sistemlerini birlikte kullanır.
← Önceki haftaYapay Zekâya Genel Bakış 3: Sınırlar ve Sorumluluk Sonraki hafta →Yapay Zekâda Etik 1: Adalet ve Gizlilik

4. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları dersi 4. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 4. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih4. Hafta · 5–9 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaHAYATIMIZDA YAPAY ZEKÂ
KonuYapay Zekâ Uygulamalarını Tanıyalım
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıYZU1.1.2 Yapay zekâ uygulamalarını tanıma ve sınıflandırma
Süreç bileşenleri
  • Yapay zekâ uygulamalarını görüntü işleme, doğal dil işleme, ses tanıma, öneri sistemleri, robotik/otonom sistemler ve üretken YZ olarak sınıflandırır.
  • Her uygulama türünün girdisini ve çıktısını örnekle belirtir.
  • Sağlık, tarım, ulaşım ve eğitim alanlarından YZ uygulamalarına örnek verir.
  • Bir uygulamanın birden fazla YZ türünü bir arada kullanabileceğini açıklar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Uygulama kartları (her gruba 12 kart) · Altı renkli zarf ya da kutu (her YZ türü için bir renk) · Sektör posterleri için A3 kâğıt · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Telefonundaki YZ avı
Öğrencilerden bir akıllı telefonda (kendilerinin ya da ailelerinin) YZ kullandığını düşündükleri özellikleri saymalarını iste: yüz kilidi, klavyenin kelime önerisi, galeride arama, sesli asistan, harita. Tahtaya liste hâlinde yaz; derste bu listeyi sınıflandıracağınızı söyle.
1. ders
10 dk		Keşif: Altı ana tür
Uygulama türleri haritasını hotspot olarak aç. Her numaraya dokunduktan sonra ısınmadaki listeden bir örneği o türün altına taşı. Her tür için "Girdi ne, çıktı ne?" sorusunu sor: görüntü → etiket, ses → yazı, metin → çeviri, geçmiş → öneri, sensör → hareket, istem → yeni içerik.
1. ders
8 dk		Keşif: Sektörlerde YZ
Sağlık, tarım, ulaşım ve eğitim panellerini göster. Her panelde hangi YZ türünün çalıştığını sınıfa buldur: röntgende iz arama görüntü işleme, akıllı kavşak görüntü işleme ve tahmin, kişiselleştirilmiş soru önerisi öneri sistemi.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Sınıflandırma istasyonları
Her gruba uygulama kartlarını ve altı zarfı ver. Gruplar kartları zarflara dağıtır; iki türe girebilecek kartlar (ör. sesli asistan hem ses tanıma hem doğal dil işleme kullanır) için zarfların arasına köprü çizerler. Sonra her grup bir sektör seçip A3 kâğıda o sektör için yeni bir YZ uygulaması fikri tasarlar.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Hangi tür?
"Uygulamayı türüne yerleştir" sürükle-bırak oyununu oynatın. Ardından iki grup tasarladıkları sektör fikrini 30 saniyede sunar.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Uygulamayı türüne yerleştir; Sektörü örnekle eşleştir; Hangi YZ türü? Girdisi ne?; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: Yapay Zekâ Uygulamalarını Tanıyalım.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Zarflarla sınıflandırma. Altı zarfın üstüne YZ türleri yazılır ve tahtaya asılır. Uygulama kartları öğrencilere dağıtılır; her öğrenci kartını doğru zarfa koyarken girdisini ve çıktısını söyler. Sektör posterleri kâğıt kalemle hazırlanır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Telefonun yüz tanıyarak kilidi açması görüntü işlemeye örnektir. (D)
  2. Doğal dil işleme, bilgisayarın insan dilini (yazı ve konuşmanın metni) anlaması ve üretmesiyle ilgilenir. (D)
  3. Öneri sistemleri kullanıcıların geçmiş tercihlerinden yararlanmaz; önerileri tamamen rastgele seçer. (Y)
  4. Otomatik altyazı, konuşmayı yazıya çeviren ses tanıma teknolojisini kullanır. (D)
  5. Üretken yapay zekâ yalnızca var olan resimleri bulup gösterir; yeni içerik üretemez. (Y)
  6. Bir sesli asistan hem ses tanıma hem de doğal dil işleme kullanır. (D)
  7. Robot süpürgenin odanın haritasını çıkarıp engellerden kaçması robotik/otonom sistemlere örnektir. (D)
  8. Tarımda yapay zekâ kullanılamaz, çünkü bitkiler veri üretmez. (Y)
  9. Röntgen ve tomografi görüntülerinde şüpheli bölgeleri işaretleyen YZ, doktora yardımcı olan bir görüntü işleme uygulamasıdır. (D)
  10. Bir uygulama aynı anda yalnızca tek bir YZ türü kullanabilir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarKartları sınıflandırırken "Hangi veri giriyor?" sorusu öğrencilerin en çok işine yarayan ipucudur; girdi türü çoğu zaman YZ türünü ele verir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR05.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →