Bilişim Ders Notları
6. Sınıf · 6. hafta · Etkinlik Haftası

Kod Haftası: İkili Sayılar, Şifreli Mesajlar

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım · 6. hafta ders notu · OTP

Öğrenme çıktıları
OTP
  • Bilgisayarların tüm bilgiyi 0 ve 1'lerden oluşan ikili kodla sakladığını açıklar.
  • İkili sayı kartlarıyla (16-8-4-2-1) 0–31 arasındaki sayıları ikili koda ve ikili koddan onluk sayıya çevirir.
  • Harfleri ikili kodla şifreleyerek arkadaşına gizli mesaj gönderir ve gelen mesajı çözer.
  • Siyah-beyaz bir resmin bitlerle, renklerin de RGB sayılarıyla nasıl saklandığını gösterir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Tüm ders bilgisayarsız

İkili sayı kartları kartondan kesilir; noktalar kalemle çizilir. Şifreli mesajlar kâğıda yazılıp eşler arasında değiştirilir; ışık yerine el kaldırma (1) ve indirme (0) kullanılabilir. Piksel etkinliği kareli defter sayfasında yapılır.

Ders videosu

6. haftanın konu anlatımı · Bilişim Ders Notları

YouTube'da aç ↗

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Bilgisayar neden 0 ve 1 kullanır?
?Bilgisayar neden yalnızca 0 ve 1 kullanır?
Bilgisayarın içindeki milyarlarca küçük anahtar (transistör) yalnızca iki durumda olabilir: elektrik geçiyor (1) ya da geçmiyor (0). Bu yüzden sayı, harf, resim ve ses 0 ve 1'lere çevrilerek saklanır.
?Bit ve bayt nedir?
Bit, 0 ya da 1 olabilen en küçük bilgi birimidir. 8 bit yan yana gelince 1 bayt olur; bir bayt ile 0–255 arasındaki 256 farklı değer gösterilebilir.
?Kod Haftası nedir?
Avrupa Birliği'nin başlattığı, her yıl ekim ayında dünyanın birçok ülkesinde okulların kodlama etkinlikleri düzenlediği bir kampanyadır. Etkinlikler codeweek.eu haritasına kaydedilir.
Anahtar kavramlar: BitBaytİkili kodTransistör
02İkili sayı kartları

Soru işaretli kutulara dokun.

?İkili sayı kartları nasıl çalışır?
Kartlar sağdan sola 1, 2, 4, 8, 16 değerindedir. Açık kart 1, kapalı kart 0 demektir. Açık kartların değerleri toplanınca sayı bulunur.
?Onluk bir sayıyı ikili koda nasıl çeviririz?
En büyük karttan başlarız: kart sayıdan büyük değilse açar, değerini çıkarırız. 13 için: 16 kapalı (0), 8 açık (13−8=5), 4 açık (5−4=1), 2 kapalı (0), 1 açık → 01101.
?Kart eklersek ne olur?
Solundaki yeni kart 32 olur. Her yeni kart gösterilebilecek sayıların miktarını iki katına çıkarır: 6 kartla 0–63 arası sayılar yazılabilir.
?İkili bir sayının tek mi çift mi olduğunu nasıl anlarız?
En sağdaki bite bakarız. Yalnızca 1 kartı tek değerlidir; son bit 1 ise sayı tek (00101 = 5), 0 ise çifttir (00110 = 6).
160 81 41 20 11 0 1 1 0 1 → 8 + 4 + 1 = 13
Onluk168421
5
9
13
21
31
03Harfleri ikili kodla şifreleme
?Harfleri nasıl ikili koda çeviririz?
Önce her harfe sırasına göre bir sayı veririz (A=1, B=2, C=3, Ç=4 …), sonra bu sayıyı ikili sayı kartlarıyla yazarız. Örneğin E=6 → 00110.
?"ALİ" kelimesinin şifresi nedir?
A=1 → 00001, L=15 → 01111, İ=12 → 01100. Mesaj: 00001 01111 01100.
?Gerçek bilgisayarlar harfleri nasıl saklar?
Herkesin aynı kodu kullanması için standart tablolar vardır. ASCII'de "A" harfi 65, yani 01000001'dir. Türkçe karakterler ve emojiler Unicode ile kodlanır.
Biliyor muydun?

Işıkla mesaj: El fenerini 1 için yak, 0 için söndür. Her harften sonra kısa bir ara ver ki mesaj karışmasın!

Harfleri sayıya, sayıları ikili koda çevir A100001 B200010 C300011 Ç400100 D500101 10101 Işık açık = 1, kapalı = 0
04Pikseller ve renk kodları

Kartlara dokun.

?Bir RGB renginde kaç farklı renk yapılabilir?
Her renk kanalı 256 değer alır: 256 × 256 × 256 ≈ 16,7 milyon renk. Bir piksel bunun için 24 bit (3 bayt) kullanır.
Anahtar kavramlar: PikselÇözünürlükRGB
0011110001000010101001011000000110100101100110010100001000111100 Siyah = 1Beyaz = 0 Her satır 8 bit: resim sıfır ve birlerle saklanır

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Sadece iki işaretle konuşmak

Sınıfa "Yalnızca el kaldırmak ve indirmek ile bir sayı söyleyebilir misiniz?" diye sor. Bilgisayarın içinde de yalnızca iki durum (elektrik var = 1, yok = 0) olduğunu anlat ve AB Kod Haftası'nın her ekim ayında milyonlarca öğrenciyle kutlandığını tanıt.

12dk

Keşif: İkili sayı kartları

Beş öğrenciyi tahtanın önüne 16-8-4-2-1 kartlarıyla sırala. Her kartın solundakinin iki katı olduğunu fark ettir. Kart açıksa 1, kapalıysa 0 der; "13'ü gösterin" dediğinde 8+4+1 kartları açılır: 01101. Ardından 0 ile 31 arasındaki farklı sayıları sınıfa buldur.

160 81 41 20 11 0 1 1 0 1 → 8 + 4 + 1 = 13
12dk

Etkinlik: Şifreli mesaj

Harf tablosunda her harfe bir sayı verildiğini göster (A=1, B=2 … Z=29). Türk alfabesindeki 29 harfin 5 bitle (en çok 31) yazılabildiğini vurgula. Eşler 3–5 harfli bir kelimeyi ikili koda çevirip arkadaşına verir, arkadaşı çözer. Mesajı ampul çizimiyle (açık = 1, kapalı = 0) tahtada "yakıp söndürerek" gönderin.

Harfleri sayıya, sayıları ikili koda çevir A100001 B200010 C300011 Ç400100 D500101 10101 Işık açık = 1, kapalı = 0
8dk

Etkinlik: Piksel ve renk kodu

8×8 çizimde her satırın 8 bitlik bir kod olduğunu göster: siyah = 1, beyaz = 0. Öğrenciler tahtadaki kodları kareli kâğıda boyayarak gülen yüzü çıkarır. Sonra renkli ekranlarda her pikselin kırmızı, yeşil ve mavi ışığın 0–255 arasındaki değerleriyle saklandığını RGB çizimiyle anlat.

0011110001000010101001011000000110100101100110010100001000111100 Siyah = 1Beyaz = 0 Her satır 8 bit: resim sıfır ve birlerle saklanır
3dk

Değerlendirme: Kodu çöz

Tahtaya 10101 yaz: hangi sayı (21) ve hangi harf (R)? Çıkış kartına kendi adının baş harfinin ikili kodunu yazdır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bilgisayarlar bütün bilgiyi 0 ve 1'lerden oluşan ikili kodla saklar.

Cevabı gösterDoğru

2. İkili sayı kartlarında her kart, sağındaki kartın iki katıdır.

Cevabı gösterDoğru · 1, 2, 4, 8, 16… her adımda iki katına çıkar.

3. İkili sayı 00101, onluk sistemde 5'e eşittir.

Cevabı gösterDoğru · 4 + 1 = 5.

4. 16-8-4-2-1 kartlarıyla en fazla 16 sayısını gösterebiliriz.

Cevabı gösterYanlış · Beş kartın hepsi açılırsa 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 31 elde edilir; 0 ile birlikte 32 farklı sayı gösterilebilir.

5. Türk alfabesindeki 29 harfin her birine 5 bitlik ayrı bir kod verilebilir.

Cevabı gösterDoğru · 5 bitle 32 farklı kod yapılabilir; 29 harf için yeterlidir.

6. Bir bit, 0 ya da 1 değerini alabilen en küçük bilgi birimidir.

Cevabı gösterDoğru

7. 8 bit, 1 kilobayt eder.

Cevabı gösterYanlış · 8 bit 1 bayt eder. 1 kilobayt yaklaşık 1000 (tam olarak 1024) bayttır.

8. Siyah-beyaz bir resimde her piksel için 1 bit yeterlidir.

Cevabı gösterDoğru · Siyah = 1, beyaz = 0 diye kodlanabilir.

9. Ekranda sarı renk elde etmek için kırmızı ve mavi ışık karıştırılır.

Cevabı gösterYanlış · Ekranda kırmızı ve yeşil ışık birleşince sarı oluşur: RGB (255, 255, 0). Kırmızı ile mavi mor/eflatun verir.

10. Kodlama öğrenmek için Kod Haftası etkinliklerinde bilgisayar kullanmak zorunludur.

Cevabı gösterYanlış · Bu dersteki gibi kart, kâğıt ve ışıkla yapılan bilgisayarsız etkinlikler de Kod Haftası etkinliğidir ve codeweek.eu haritasına kaydedilebilir.
← Önceki haftaVerileri Girme ve Düzenleme Sonraki hafta →Formül, İşlev ve Grafikle Sonuca Ulaşma

6. hafta günlük planı

2026–2027 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi 6. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

6. SINIF BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ GÜNLÜK PLANI · 6. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve YazılımSınıf / Düzey6. sınıf
Hafta / Tarih6. Hafta · 19–23 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaOKUL TEMELLİ PLANLAMA
KonuKod Haftası: İkili Sayılar, Şifreli Mesajlar
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıOkul temelli planlama kapsamında etkinlikler
Süreç bileşenleri
  • Bilgisayarların tüm bilgiyi 0 ve 1'lerden oluşan ikili kodla sakladığını açıklar.
  • İkili sayı kartlarıyla (16-8-4-2-1) 0–31 arasındaki sayıları ikili koda ve ikili koddan onluk sayıya çevirir.
  • Harfleri ikili kodla şifreleyerek arkadaşına gizli mesaj gönderir ve gelen mesajı çözer.
  • Siyah-beyaz bir resmin bitlerle, renklerin de RGB sayılarıyla nasıl saklandığını gösterir.
Araç, gereç ve kaynaklarİkili sayı kartları: bir yüzünde 16, 8, 4, 2, 1 nokta, arka yüzü boş (her gruba 5 kart) · Harf–sayı tablosu (A=1 … Z=29) · 8×8 kareli kâğıt ve siyah kalem · El feneri ya da tahtadaki açık/kapalı ampul çizimi · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Sadece iki işaretle konuşmak
Sınıfa "Yalnızca el kaldırmak ve indirmek ile bir sayı söyleyebilir misiniz?" diye sor. Bilgisayarın içinde de yalnızca iki durum (elektrik var = 1, yok = 0) olduğunu anlat ve AB Kod Haftası'nın her ekim ayında milyonlarca öğrenciyle kutlandığını tanıt.
1. ders
12 dk		Keşif: İkili sayı kartları
Beş öğrenciyi tahtanın önüne 16-8-4-2-1 kartlarıyla sırala. Her kartın solundakinin iki katı olduğunu fark ettir. Kart açıksa 1, kapalıysa 0 der; "13'ü gösterin" dediğinde 8+4+1 kartları açılır: 01101. Ardından 0 ile 31 arasındaki farklı sayıları sınıfa buldur.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Şifreli mesaj
Harf tablosunda her harfe bir sayı verildiğini göster (A=1, B=2 … Z=29). Türk alfabesindeki 29 harfin 5 bitle (en çok 31) yazılabildiğini vurgula. Eşler 3–5 harfli bir kelimeyi ikili koda çevirip arkadaşına verir, arkadaşı çözer. Mesajı ampul çizimiyle (açık = 1, kapalı = 0) tahtada "yakıp söndürerek" gönderin.
1. ders
8 dk		Etkinlik: Piksel ve renk kodu
8×8 çizimde her satırın 8 bitlik bir kod olduğunu göster: siyah = 1, beyaz = 0. Öğrenciler tahtadaki kodları kareli kâğıda boyayarak gülen yüzü çıkarır. Sonra renkli ekranlarda her pikselin kırmızı, yeşil ve mavi ışığın 0–255 arasındaki değerleriyle saklandığını RGB çizimiyle anlat.
1. ders
3 dk		Değerlendirme: Kodu çöz
Tahtaya 10101 yaz: hangi sayı (21) ve hangi harf (R)? Çıkış kartına kendi adının baş harfinin ikili kodunu yazdır.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: İkili kodu sayısıyla eşleştir; Tek mi, çift mi? (Son bite bak!); Kodu çöz, kodla!; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Kod Haftası: İkili Sayılar, Şifreli….
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Tüm ders bilgisayarsız. İkili sayı kartları kartondan kesilir; noktalar kalemle çizilir. Şifreli mesajlar kâğıda yazılıp eşler arasında değiştirilir; ışık yerine el kaldırma (1) ve indirme (0) kullanılabilir. Piksel etkinliği kareli defter sayfasında yapılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçları
Doğru-yanlış soruları
  1. Bilgisayarlar bütün bilgiyi 0 ve 1'lerden oluşan ikili kodla saklar. (D)
  2. İkili sayı kartlarında her kart, sağındaki kartın iki katıdır. (D)
  3. İkili sayı 00101, onluk sistemde 5'e eşittir. (D)
  4. 16-8-4-2-1 kartlarıyla en fazla 16 sayısını gösterebiliriz. (Y)
  5. Türk alfabesindeki 29 harfin her birine 5 bitlik ayrı bir kod verilebilir. (D)
  6. Bir bit, 0 ya da 1 değerini alabilen en küçük bilgi birimidir. (D)
  7. 8 bit, 1 kilobayt eder. (Y)
  8. Siyah-beyaz bir resimde her piksel için 1 bit yeterlidir. (D)
  9. Ekranda sarı renk elde etmek için kırmızı ve mavi ışık karıştırılır. (Y)
  10. Kodlama öğrenmek için Kod Haftası etkinliklerinde bilgisayar kullanmak zorunludur. (Y)
Belirli gün ve haftalarAB Kod Haftası (Code Week) etkinlikleri
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarEtkinliğinizi codeweek.eu sitesindeki haritaya kaydederseniz sınıfınız katılım sertifikası alabilir; öğrencilerin şifreli mesajlarını "gizli posta kutusu" panosunda sergilemek haftayı eğlenceli kapatır.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR19.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →