Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 14. hafta · Dijital Üretimde Çizim, Görüntü ve Ses

Dijital Görüntü: Fotoğraf Düzenleme

Dijital Sanatlar · 14. hafta ders notu · DS.1.4.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.4.1
  • Kırpma ve düzleştirme ile bir fotoğrafın kadrajını düzeltir; üçler kuralını uygular.
  • Parlaklık, kontrast, doygunluk ve sıcaklık ayarlarının fotoğrafa etkisini açıklar.
  • Hazır filtrelerin bir fotoğrafın havasını nasıl değiştirdiğini karşılaştırır.
  • Rötuşun etik sınırlarını tartışır; düzenlenmiş fotoğrafı dürüstçe paylaşmanın önemini açıklar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Karton kırpma çerçevesi ve renkli asetatlar

İki L biçimli karton köşe birleştirilerek boyutu değişen bir kırpma çerçevesi olur. Öğrenciler dergi fotoğraflarında çerçeveyi kaydırıp en iyi kadrajı bulur ve kurşun kalemle işaretler. Sarı-turuncu asetat "sıcak", mavi asetat "soğuk" filtre gibi kullanılır. Eğik fotoğraf kâğıdı döndürülerek ufuk çizgisi cetvelle düzeltilir; böylece düzleştirme ve kırpmanın neden birlikte yapıldığı anlaşılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Fotoğraf düzenleme ekranı
Kırp Düzleştir Açı: −3°Oran: 16:9 ÖnceSonra Orijinal S/B Sıcak Soğuk Canlı Histogram Parlaklık+15Kontrast+10Doygunluk+5Sıcaklık−8Keskinlik+20 Sıfırla
  1. 1Kırpma aracıFotoğrafın gereksiz kenarlarını atar, kadrajı yeniden kurar.Dokun, adını gör
  2. 2DüzleştirEğik ufku ya da binayı açı vererek düzeltir.Dokun, adını gör
  3. 3Önce / SonraDüzenlenmiş hâli orijinaliyle karşılaştırır.Dokun, adını gör
  4. 4Kırpma tutamağıKöşeden sürükleyerek kırpma çerçevesi büyütülür ya da küçültülür.Dokun, adını gör
  5. 5Üçler kuralı ızgarasıÖnemli nesneyi çizgilerin kesiştiği noktalara yerleştirmeye yardım eder.Dokun, adını gör
  6. 6HistogramKaranlıktan aydınlığa piksellerin dağılımını gösteren grafik.Dokun, adını gör
  7. 7ParlaklıkTüm fotoğrafı aydınlatır ya da karartır.Dokun, adını gör
  8. 8KontrastAçık ve koyu alanlar arasındaki farkı artırır ya da azaltır.Dokun, adını gör
  9. 9DoygunlukRenklerin canlılığını ayarlar; sıfırda siyah-beyaz olur.Dokun, adını gör
  10. 10SıcaklıkFotoğrafı maviye (soğuk) ya da turuncuya (sıcak) kaydırır.Dokun, adını gör
  11. 11FiltrelerHazır ayar paketleri; tek tıkla bir görünüm uygular.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: fotoğraf düzenleyicide neler var?

?Fotoğraf düzenleme hangi programlarla yapılır?
Telefonların kendi galeri düzenleyicisi, tarayıcıda çalışan Photopea, ücretsiz GIMP ve Krita gibi programlarla. Hepsinde kırpma, döndürme, ışık ve renk ayarları benzer adlarla bulunur.
?Histogram neyi gösterir?
Fotoğraftaki piksellerin karanlıktan (sol) aydınlığa (sağ) nasıl dağıldığını gösteren grafiktir. Tepeler hep solda toplanmışsa fotoğraf karanlık, sağda toplanmışsa fazla aydınlıktır.
Anahtar kavramlar: HistogramKırpmaDüzleştirme
02Kadraj: kırpma ve düzleştirme
?Kırpma neden yapılır?
Dikkati dağıtan kenar ayrıntılarını (direk, yabancı bir kol, boş gökyüzü) atmak, ana nesneyi öne çıkarmak ve fotoğrafı istenen orana (kare, 16:9, dikey) getirmek için yapılır.
?Düzleştirme nasıl yapılır?
Düzleştirme aracıyla ufuk çizgisi ya da bir binanın kenarı boyunca bir çizgi çekilir; program fotoğrafı bu çizgi yatay ya da dikey olacak kadar döndürür. Dönen fotoğrafın köşelerindeki boşluklar kırpılarak atılır.
?Üçler kuralı nedir?
Fotoğraf iki yatay ve iki dikey çizgiyle dokuz eşit parçaya bölünür. Ana nesneyi tam ortaya değil, çizgilerin kesiştiği noktalardan birine; ufku da tam ortaya değil, alt ya da üst çizgiye koymak daha dengeli ve ilgi çekici bir görüntü verir.
Anahtar kavramlar: KadrajÜçler kuralıUfuk çizgisi
Önce Sonra Eğik ufuk · karanlık · direkDüz ufuk · aydınlık · temiz kadraj 1Düzleştir2Kırp3Işığı ayarla4Rengi ayarla
03Işık ve renk ayarları

Kartlara dokun.

?Ayarları hangi sırayla yapmalıyım?
Önce düzleştir ve kırp, sonra ışığı (parlaklık, kontrast), en son rengi (doygunluk, sıcaklık) ayarla. Filtre kullanacaksan en sona bırak ve gücünü azaltarak uygula.
Biliyor muydun?

Ayarlarken sık sık "Önce/Sonra" düğmesiyle orijinale bak. Gözümüz değişikliğe çabuk alışır ve fark etmeden aşırıya kaçarız.

04Rötuşun etik sınırı
?Rötuş nedir?
Fotoğraftaki küçük kusurları (toz, leke, kırmızı göz, çizik) düzeltmektir. Fotoğrafın anlattığı gerçeği değiştirmeyen rötuşlar uygundur.
?Hangi düzenlemeler uygun değildir?
Bir olayı değiştiren eklemeler ya da silmeler, sahte kanıt üretmek, başkasının fotoğrafını izinsiz değiştirip paylaşmak uygun değildir. Haber ve belgesel fotoğraflarında yalnızca ışık ve renk gibi küçük düzeltmeler kabul edilir.
?Yüz ve beden düzenleme filtrelerine neden dikkat etmeliyiz?
Aşırı pürüzsüz cilt, inceltilmiş yüz ya da büyütülmüş gözler gerçek olmayan bir güzellik ölçüsü yaratır. Bu görüntüleri sürekli görenler kendini olduğundan kusurlu hissedebilir; bu yüzden böyle fotoğrafların düzenlendiğini söylemek dürüst bir davranıştır.
Anahtar kavramlar: RötuşEtikManipülasyon
Uygun Toz ve lekeyitemizlemekIşığı, rengidüzeltmekEğik ufkudüzeltmekKırmızı gözügidermekDikkat Cildi aşırıpürüzsüzleştirmekGerçek dışıfiltrelerYüzü inceltmek,büyütmek"Düzenlendi"demeden paylaşmakUygun değil Habere nesneeklemekOlayı değiştirensilmeİzinsiz fotoğrafdeğiştirmekSahte kanıtüretmek

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Bu fotoğrafta ne sorun var?

Eğik ve karanlık okul bahçesi fotoğrafını tahtaya yansıt. Öğrencilerden sorunları saymalarını iste (ufuk eğik, kenarda istenmeyen direk, karanlık, renkler soluk). Sorunları tahtanın kenarına yaz; ders sonunda tek tek çözeceğiz de.

12dk

Keşif: Düzenleme ekranı

Fotoğraf düzenleme çizimini hotspot olarak aç; kırpma, düzleştirme, histogram, ayar sürgüleri ve filtreleri göster. Tahtada gerçek fotoğrafı sırasıyla düzleştir, kırp, parlaklık ve kontrastı ayarla. Her adımdan sonra Önce/Sonra karşılaştırması yap; doygunluğu bilerek abartıp sonucun ne kadar yapay durduğunu da göster.

Kırp Düzleştir Açı: −3°Oran: 16:9 ÖnceSonra Orijinal S/B Sıcak Soğuk Canlı Histogram Parlaklık+15Kontrast+10Doygunluk+5Sıcaklık−8Keskinlik+20 Sıfırla
10dk

Etkinlik: L köşeleriyle kırpma

Gruplara dergi fotoğrafları ve iki karton L köşesi ver. Gruplar köşeleri fotoğrafın üstünde kaydırarak en güçlü kadrajı bulur, ana nesneyi üçler kuralı çizgilerine yerleştirir. Renkli asetat parçalarını fotoğrafın üstüne tutarak "sıcak" ve "soğuk" filtrenin etkisini görürler.

Önce Sonra Eğik ufuk · karanlık · direkDüz ufuk · aydınlık · temiz kadraj 1Düzleştir2Kırp3Işığı ayarla4Rengi ayarla
10dk

Keşif: Rötuşun sınırı

Etik çizimini göster. Her sütundan bir örnek üzerinde konuş: "Kırmızı göz düzeltmek ile bir haber fotoğrafına olmayan bir şey eklemek aynı mı?" Gruplar "Uygun mu, değil mi?" oyunundaki kartları tartışarak yerleştirir.

Uygun Toz ve lekeyitemizlemekIşığı, rengidüzeltmekEğik ufkudüzeltmekKırmızı gözügidermekDikkat Cildi aşırıpürüzsüzleştirmekGerçek dışıfiltrelerYüzü inceltmek,büyütmek"Düzenlendi"demeden paylaşmakUygun değil Habere nesneeklemekOlayı değiştirensilmeİzinsiz fotoğrafdeğiştirmekSahte kanıtüretmek
3dk

Değerlendirme: Düzenleme sırası

Isınmada yazılan sorunların hepsinin çözülüp çözülmediğini birlikte kontrol et. "Düzenleme sırası" oyununu tahtada oynat.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Kırpma, fotoğrafın gereksiz kenarlarını atarak kadrajı yeniden düzenler.

Cevabı gösterDoğru

2. Düzleştirme yapıldığında fotoğrafın köşelerinde boşluk oluşmaması için genellikle kırpma da gerekir.

Cevabı gösterDoğru

3. Kontrast ayarı fotoğrafın tamamını eşit biçimde aydınlatır ya da karartır.

Cevabı gösterYanlış · Bu parlaklık ayarıdır. Kontrast, açık alanlarla koyu alanlar arasındaki farkı artırır ya da azaltır.

4. Doygunluğu sıfıra indirince fotoğraf siyah-beyaz olur.

Cevabı gösterDoğru

5. Sıcaklık ayarını artırmak fotoğrafı maviye doğru kaydırır.

Cevabı gösterYanlış · Sıcaklığı artırmak fotoğrafı sarı-turuncuya (sıcak), azaltmak maviye (soğuk) kaydırır.

6. Üçler kuralında önemli nesne, fotoğrafı üçe bölen çizgilerin kesiştiği noktalara yakın yerleştirilir.

Cevabı gösterDoğru

7. Fotoğrafa uygulanan her filtre fotoğrafın kalitesini artırır.

Cevabı gösterYanlış · Filtreler fotoğrafın havasını değiştirir ama aşırı kullanıldığında ayrıntıları kaybettirir, renkleri bozar ve gerçek dışı görünüm verir. Filtre, fotoğrafın amacına göre ölçülü seçilmelidir.

8. Bir haber fotoğrafına olayda bulunmayan bir nesne eklemek kabul edilebilir bir rötuştur.

Cevabı gösterYanlış · Haber fotoğrafı bir gerçeği belgeler. Nesne eklemek ya da silmek olayı değiştirir ve okuyucuyu yanıltır; bu bir sahtekârlıktır.

9. Başkasının fotoğrafını izni olmadan değiştirip paylaşmak hem etik dışıdır hem de kişinin haklarını ihlal edebilir.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaDijital Çizim 3: Piksel Sanatı Sonraki hafta →Kolaj ve Dijital Poster: Ahlat

14. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 14. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 14. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih14. Hafta · 21–25 Aralık (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL ÜRETİMDE ÇİZİM, GÖRÜNTÜ VE SES
KonuDijital Görüntü: Fotoğraf Düzenleme
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.4.1 Dijital görsel çizim ve düzenleme araçlarından yararlanabilme
Süreç bileşenleri
  • Kırpma ve düzleştirme ile bir fotoğrafın kadrajını düzeltir; üçler kuralını uygular.
  • Parlaklık, kontrast, doygunluk ve sıcaklık ayarlarının fotoğrafa etkisini açıklar.
  • Hazır filtrelerin bir fotoğrafın havasını nasıl değiştirdiğini karşılaştırır.
  • Rötuşun etik sınırlarını tartışır; düzenlenmiş fotoğrafı dürüstçe paylaşmanın önemini açıklar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta, tahtada açık Photopea ya da telefonun fotoğraf düzenleyicisi · Öğretmenin önceden çektiği, bilerek eğik ve karanlık bir okul bahçesi fotoğrafı · Kartondan kesilmiş iki "L" biçimli kırpma köşesi (her grup için) · Basılı dergi ya da gazete fotoğrafları, renkli asetat parçaları (sarı-turuncu, mavi) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Bu fotoğrafta ne sorun var?
Eğik ve karanlık okul bahçesi fotoğrafını tahtaya yansıt. Öğrencilerden sorunları saymalarını iste (ufuk eğik, kenarda istenmeyen direk, karanlık, renkler soluk). Sorunları tahtanın kenarına yaz; ders sonunda tek tek çözeceğiz de.
1. ders
12 dk		Keşif: Düzenleme ekranı
Fotoğraf düzenleme çizimini hotspot olarak aç; kırpma, düzleştirme, histogram, ayar sürgüleri ve filtreleri göster. Tahtada gerçek fotoğrafı sırasıyla düzleştir, kırp, parlaklık ve kontrastı ayarla. Her adımdan sonra Önce/Sonra karşılaştırması yap; doygunluğu bilerek abartıp sonucun ne kadar yapay durduğunu da göster.
1. ders
10 dk		Etkinlik: L köşeleriyle kırpma
Gruplara dergi fotoğrafları ve iki karton L köşesi ver. Gruplar köşeleri fotoğrafın üstünde kaydırarak en güçlü kadrajı bulur, ana nesneyi üçler kuralı çizgilerine yerleştirir. Renkli asetat parçalarını fotoğrafın üstüne tutarak "sıcak" ve "soğuk" filtrenin etkisini görürler.
1. ders
10 dk		Keşif: Rötuşun sınırı
Etik çizimini göster. Her sütundan bir örnek üzerinde konuş: "Kırmızı göz düzeltmek ile bir haber fotoğrafına olmayan bir şey eklemek aynı mı?" Gruplar "Uygun mu, değil mi?" oyunundaki kartları tartışarak yerleştirir.
1. ders
3 dk		Değerlendirme: Düzenleme sırası
Isınmada yazılan sorunların hepsinin çözülüp çözülmediğini birlikte kontrol et. "Düzenleme sırası" oyununu tahtada oynat.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Sorun ve çözüm; Uygun mu, değil mi?; Düzenleme ekranı; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Harf karıştırma: anahtar kavramlar.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Karton kırpma çerçevesi ve renkli asetatlar. İki L biçimli karton köşe birleştirilerek boyutu değişen bir kırpma çerçevesi olur. Öğrenciler dergi fotoğraflarında çerçeveyi kaydırıp en iyi kadrajı bulur ve kurşun kalemle işaretler. Sarı-turuncu asetat "sıcak", mavi asetat "soğuk" filtre gibi kullanılır. Eğik fotoğraf kâğıdı döndürülerek ufuk çizgisi cetvelle düzeltilir; böylece düzleştirme ve kırpmanın neden birlikte yapıldığı anlaşılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Kırpma, fotoğrafın gereksiz kenarlarını atarak kadrajı yeniden düzenler. (D)
  2. Düzleştirme yapıldığında fotoğrafın köşelerinde boşluk oluşmaması için genellikle kırpma da gerekir. (D)
  3. Kontrast ayarı fotoğrafın tamamını eşit biçimde aydınlatır ya da karartır. (Y)
  4. Doygunluğu sıfıra indirince fotoğraf siyah-beyaz olur. (D)
  5. Sıcaklık ayarını artırmak fotoğrafı maviye doğru kaydırır. (Y)
  6. Üçler kuralında önemli nesne, fotoğrafı üçe bölen çizgilerin kesiştiği noktalara yakın yerleştirilir. (D)
  7. Fotoğrafa uygulanan her filtre fotoğrafın kalitesini artırır. (Y)
  8. Bir haber fotoğrafına olayda bulunmayan bir nesne eklemek kabul edilebilir bir rötuştur. (Y)
  9. Başkasının fotoğrafını izni olmadan değiştirip paylaşmak hem etik dışıdır hem de kişinin haklarını ihlal edebilir. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarDüzenlemeden önce mutlaka orijinal fotoğrafın bir kopyasını alın ya da "kopya olarak kaydet" deyin; öğrencilere de bu alışkanlığı kazandırın. Photopea'da Görüntü > Ayarlamalar menüsü bütün sürgüleri tek yerde toplar.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR21.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →