Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 15. hafta · Dijital Üretimde Çizim, Görüntü ve Ses

Kolaj ve Dijital Poster: Ahlat

Dijital Sanatlar · 15. hafta ders notu · DS.1.4.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.4.1
  • Dijital kolajın farklı görsellerin katmanlarda bir araya getirilmesiyle yapıldığını açıklar.
  • Katman maskesinin silgiden farkını açıklar; beyazın gösterdiği, siyahın gizlediği kuralını uygular.
  • Posterde renk uyumu, yazı hiyerarşisi ve kenar boşluğu gibi tasarım ilkelerini kullanır.
  • Ahlat'ı tanıtan bir posterin taslağını hazırlar ve kullandığı görsellerin kaynağını belirtir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kâğıt kolaj ve "kâğıt maske"

Dergilerden göl, dağ, gökyüzü ve yapı görselleri kesilir. Bir kümbet fotoğrafının üstüne siyah kâğıttan bir "maske" konur: kümbetin biçimi bu kâğıttan kesilip çıkarılınca yalnızca kümbet görünür, fotoğraf ise kesilmemiş olur. Gruplar A3 kartona katman katman yapıştırır: önce arka plan, sonra nesneler, en son başlık ve bilgi kutusu. Başlık için en çok iki farklı yazı stili kullanılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Kolaj ve dijital poster
AHLATGöl kıyısında Selçuklu izleri Kümbetler · ŞahidelerVan Gölü · Süphan DağıFotoğraf ve tasarım: 7/A Renk paleti Yazı hiyerarşisiBaşlıkAlt başlıkBilgi metni Kenar boşluğu Katmanlar T BaşlıkT Bilgi metniKümbet (maske)Taşlar (maske)Göl ve dağGökyüzü
  1. 1BaşlıkEn büyük ve en kalın yazı; uzaktan ilk okunan kısım.Dokun, adını gör
  2. 2Alt başlıkBaşlığı açıklayan kısa cümle; daha küçük punto.Dokun, adını gör
  3. 3Arka plan fotoğrafıGöl ve dağ manzarası; posterin en alt katmanı.Dokun, adını gör
  4. 4Kesilip eklenen nesneKümbet katman maskesiyle arka planından ayrılıp yerleştirilmiştir.Dokun, adını gör
  5. 5Bilgi alanıKoyu zemin üstünde açık renk yazı: güçlü zıtlık, kolay okuma.Dokun, adını gör
  6. 6KünyeFotoğrafı ve tasarımı kimin yaptığı yazılır.Dokun, adını gör
  7. 7Renk paletiFotoğraftan alınan 4–5 uyumlu renk tüm posterde kullanılır.Dokun, adını gör
  8. 8Yazı hiyerarşisiBoyut farkı neyin önce okunacağını belirler.Dokun, adını gör
  9. 9KatmanlarHer yazı ve nesne ayrı katmanda durur; kolayca taşınır, düzenlenir.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: bir posterde hangi parçalar var?

?Dijital kolaj nedir?
Fotoğraf, çizim, doku ve yazı gibi farklı görsel parçaların bir tasarım programında katmanlar hâlinde birleştirilmesiyle oluşturulan yeni görseldir. Her parça ayrı katmanda durduğu için taşınabilir, büyütülebilir ve yeniden düzenlenebilir.
?İyi bir posterin amacı nedir?
Uzaktan ve birkaç saniyede tek bir mesajı iletmektir. Bu yüzden bir ana görsel, kısa bir başlık ve az ama gerekli bilgi yeterlidir: ne, nerede, ne zaman.
?Künyede neler yazılır?
Fotoğrafı çekenin, posteri tasarlayanın adı ve kullanılan dış görsellerin kaynağı. Bu, emeğe saygının ve telif kurallarına uymanın göstergesidir.
Anahtar kavramlar: KolajPosterKünye
02Katman maskesi
?Katman maskesi nasıl çalışır?
Bir katmana bağlı siyah-beyaz bir resimdir. Maskede beyaz olan yerler katmanı gösterir, siyah olan yerler gizler, gri tonlar yarı saydam yapar. Böylece bir nesne arka planından ayrılmış gibi görünür.
?Maske neden silgiden daha güvenlidir?
Silgiyle yanlışlıkla silinen kısım geri getirilemez ya da çok uğraştırır. Maskede ise beyaz fırçayla boyamak gizlenen kısmı hemen geri getirir; orijinal fotoğraf hiç bozulmaz.
Biliyor muydun?

Nesnenin kenarını maskelerken yumuşak kenarlı fırça kullan; keskin, testereyle kesilmiş gibi kenarlar kolajın yapıştırılmış gibi görünmesine yol açar.

Anahtar kavramlar: Katman maskesiGizlemeYarı saydamlık
+ = Fotoğraf katmanıKatman maskesiSonuç Beyaz: görünürSiyah: gizliGri: yarı saydam Maskeye siyah boyayınca piksel silinmez, yalnızca gizlenir.
03Tipografi ve okunurluk
?Tipografi nedir?
Yazının biçimini, boyutunu, kalınlığını, aralığını ve sayfadaki yerini düzenleme sanatıdır. İyi tipografi metni hem okunur hem de etkileyici yapar.
?Yazı hiyerarşisi nasıl kurulur?
Başlık en büyük ve kalın, alt başlık daha küçük, bilgi metni en küçük yazılır. Göz önce büyük olanı okur; böylece izleyici önemli bilgiyi ilk saniyede alır.
Anahtar kavramlar: TipografiHiyerarşiZıtlık
AHLATkümbetler!!!Van Gölü kıyısı MEZAR TAŞLARIGEL GÖRsüphan Zor okunurSoluk renk · 5 yazı tipi · dağınık AHLATGöl kıyısında Selçuklu izleri Kümbetler · Meydan Mezarlığı Kolay okunurGüçlü zıtlık · 2 yazı tipi · hizalı
04Uyumlu bir poster için ilkeler

Kartlara dokun.

?Poster için renk paleti nasıl seçilir?
Ana fotoğraftaki baskın renkler damlalıkla alınır: göl mavisi, gün batımı turuncusu, kümbet kahvesi gibi. Bunlara metin için bir koyu ve bir açık renk eklenir. Az ve uyumlu renk, posterin tek bir bütün gibi görünmesini sağlar.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Hangi poster seni çağırıyor?

Tipografi çizimindeki iki posteri yan yana göster. "Hangisini uzaktan okuyabiliyorsun? Neden?" diye sor. Öğrencilerin renk zıtlığı, yazı tipi sayısı ve düzen hakkında söylediklerini tahtaya not et.

AHLATkümbetler!!!Van Gölü kıyısı MEZAR TAŞLARIGEL GÖRsüphan Zor okunurSoluk renk · 5 yazı tipi · dağınık AHLATGöl kıyısında Selçuklu izleri Kümbetler · Meydan Mezarlığı Kolay okunurGüçlü zıtlık · 2 yazı tipi · hizalı
10dk

Keşif: Katman maskesi

Maske çizimini göster: fotoğraf + siyah-beyaz maske = arka planı gizlenmiş kümbet. Tahtada Photopea'da bir kümbet fotoğrafına maske ekle, siyah fırçayla gökyüzünü boya, sonra beyaz fırçayla geri getir. Silgiyle silinen pikselin bir daha gelmediğini, maskenin ise hiçbir şeyi silmediğini vurgula.

+ = Fotoğraf katmanıKatman maskesiSonuç Beyaz: görünürSiyah: gizliGri: yarı saydam Maskeye siyah boyayınca piksel silinmez, yalnızca gizlenir.
9dk

Keşif: Posterin anatomisi

Ahlat posterini hotspot olarak aç; başlık, alt başlık, arka plan fotoğrafı, maskeyle yerleştirilen kümbet, bilgi alanı ve künyeyi tek tek göster. Renk paletinin fotoğraftan alındığını, yazının en çok iki yazı tipiyle yazıldığını anlat.

AHLATGöl kıyısında Selçuklu izleri Kümbetler · ŞahidelerVan Gölü · Süphan DağıFotoğraf ve tasarım: 7/A Renk paleti Yazı hiyerarşisiBaşlıkAlt başlıkBilgi metni Kenar boşluğu Katmanlar T BaşlıkT Bilgi metniKümbet (maske)Taşlar (maske)Göl ve dağGökyüzü
13dk

Etkinlik: Ahlat posteri taslağı

Gruplar "Ahlat'ı tanıtan poster" için başlık ve alt başlık yazar, bir ana görsel seçer, A3 kartona eskizini çizer. Dergi kesikleriyle kâğıt kolaj yapabilirler. Bir grup taslağını tahtada dijital olarak kurar: arka plan fotoğrafı, maskeyle kümbet, başlık ve bilgi kutusu ayrı katmanlarda.

3dk

Değerlendirme: 3 saniye testi

Her grubun posteri tahtadan 3 saniye gösterilir. Sınıf başlığı okuyabildi mi, ana görseli fark etti mi? Künyede fotoğrafın kaynağının yazılıp yazılmadığına bakılır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Kolaj, farklı görsel parçaların bir araya getirilerek yeni bir bütün oluşturulmasıdır.

Cevabı gösterDoğru

2. Katman maskesinde siyaha boyanan alanlar gizlenir, beyaz alanlar görünür.

Cevabı gösterDoğru

3. Katman maskesi ile silgi aynı sonucu verir; ikisi de pikselleri kalıcı olarak siler.

Cevabı gösterYanlış · Silgi pikselleri gerçekten siler. Maske ise yalnızca gizler: maskeye beyaz boyayınca gizlenen kısım geri gelir. Bu yüzden maske hataya karşı daha güvenlidir.

4. Bir posterde ne kadar çok yazı tipi kullanılırsa o kadar dikkat çekici ve okunaklı olur.

Cevabı gösterYanlış · Çok sayıda yazı tipi dağınık ve zor okunur bir görüntü yaratır. Bir posterde genellikle en çok iki yazı tipi kullanılır: biri başlık, biri metin için.

5. Yazı hiyerarşisinde başlık en büyük ve en kalın yazıdır.

Cevabı gösterDoğru

6. Açık sarı bir yazı beyaz zemin üzerinde kolay okunur.

Cevabı gösterYanlış · Açık sarı ile beyaz arasındaki zıtlık çok düşüktür, yazı neredeyse kaybolur. Koyu zemin üzerinde açık yazı ya da açık zemin üzerinde koyu yazı kullanılmalıdır.

7. Posterin renk paleti, kullanılan fotoğraftaki renklerden seçilebilir.

Cevabı gösterDoğru · Damlalıkla fotoğraftan alınan renkler posterin bütününe uyum katar.

8. İnternette bulduğumuz her fotoğrafı posterimizde kaynak göstermeden kullanabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · Fotoğraflar telif hakkıyla korunur. Kendi çektiğimiz, izin aldığımız ya da kullanım izni veren (Creative Commons gibi) fotoğraflar seçilmeli, kaynakları künyede yazılmalıdır.

9. Kenar boşluğu bırakmak posterin daha düzenli ve rahat okunur görünmesini sağlar.

Cevabı gösterDoğru

10. Kolajda her görsel parçanın ayrı katmanda olması, parçaları sonradan taşımayı kolaylaştırır.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaDijital Görüntü: Fotoğraf Düzenleme Sonraki hafta →Dijital Ses 1: Kayıt ve Dalga Biçimi

15. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 15. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 15. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih15. Hafta · 28 Aralık – 1 Ocak (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL ÜRETİMDE ÇİZİM, GÖRÜNTÜ VE SES
KonuKolaj ve Dijital Poster: Ahlat
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.4.1 Dijital görsel çizim ve düzenleme araçlarından yararlanabilme
Süreç bileşenleri
  • Dijital kolajın farklı görsellerin katmanlarda bir araya getirilmesiyle yapıldığını açıklar.
  • Katman maskesinin silgiden farkını açıklar; beyazın gösterdiği, siyahın gizlediği kuralını uygular.
  • Posterde renk uyumu, yazı hiyerarşisi ve kenar boşluğu gibi tasarım ilkelerini kullanır.
  • Ahlat'ı tanıtan bir posterin taslağını hazırlar ve kullandığı görsellerin kaynağını belirtir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta, tahtada açık Photopea ya da Canva benzeri bir tasarım aracı · Öğretmenin çektiği ya da izinli Ahlat fotoğrafları (kümbet, Van Gölü, Süphan Dağı, şahideler) · Eski dergi ve broşürler, makas, yapıştırıcı · A3 karton, keçeli kalem, siyah ve beyaz kâğıt · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Hangi poster seni çağırıyor?
Tipografi çizimindeki iki posteri yan yana göster. "Hangisini uzaktan okuyabiliyorsun? Neden?" diye sor. Öğrencilerin renk zıtlığı, yazı tipi sayısı ve düzen hakkında söylediklerini tahtaya not et.
1. ders
10 dk		Keşif: Katman maskesi
Maske çizimini göster: fotoğraf + siyah-beyaz maske = arka planı gizlenmiş kümbet. Tahtada Photopea'da bir kümbet fotoğrafına maske ekle, siyah fırçayla gökyüzünü boya, sonra beyaz fırçayla geri getir. Silgiyle silinen pikselin bir daha gelmediğini, maskenin ise hiçbir şeyi silmediğini vurgula.
1. ders
9 dk		Keşif: Posterin anatomisi
Ahlat posterini hotspot olarak aç; başlık, alt başlık, arka plan fotoğrafı, maskeyle yerleştirilen kümbet, bilgi alanı ve künyeyi tek tek göster. Renk paletinin fotoğraftan alındığını, yazının en çok iki yazı tipiyle yazıldığını anlat.
1. ders
13 dk		Etkinlik: Ahlat posteri taslağı
Gruplar "Ahlat'ı tanıtan poster" için başlık ve alt başlık yazar, bir ana görsel seçer, A3 kartona eskizini çizer. Dergi kesikleriyle kâğıt kolaj yapabilirler. Bir grup taslağını tahtada dijital olarak kurar: arka plan fotoğrafı, maskeyle kümbet, başlık ve bilgi kutusu ayrı katmanlarda.
1. ders
3 dk		Değerlendirme: 3 saniye testi
Her grubun posteri tahtadan 3 saniye gösterilir. Sınıf başlığı okuyabildi mi, ana görseli fark etti mi? Künyede fotoğrafın kaynağının yazılıp yazılmadığına bakılır.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Posterin parçaları; Okunur mu, zor mu?; Dijital kolaj sırası; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Harf karıştırma: anahtar kavramlar.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Kâğıt kolaj ve "kâğıt maske". Dergilerden göl, dağ, gökyüzü ve yapı görselleri kesilir. Bir kümbet fotoğrafının üstüne siyah kâğıttan bir "maske" konur: kümbetin biçimi bu kâğıttan kesilip çıkarılınca yalnızca kümbet görünür, fotoğraf ise kesilmemiş olur. Gruplar A3 kartona katman katman yapıştırır: önce arka plan, sonra nesneler, en son başlık ve bilgi kutusu. Başlık için en çok iki farklı yazı stili kullanılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Kolaj, farklı görsel parçaların bir araya getirilerek yeni bir bütün oluşturulmasıdır. (D)
  2. Katman maskesinde siyaha boyanan alanlar gizlenir, beyaz alanlar görünür. (D)
  3. Katman maskesi ile silgi aynı sonucu verir; ikisi de pikselleri kalıcı olarak siler. (Y)
  4. Bir posterde ne kadar çok yazı tipi kullanılırsa o kadar dikkat çekici ve okunaklı olur. (Y)
  5. Yazı hiyerarşisinde başlık en büyük ve en kalın yazıdır. (D)
  6. Açık sarı bir yazı beyaz zemin üzerinde kolay okunur. (Y)
  7. Posterin renk paleti, kullanılan fotoğraftaki renklerden seçilebilir. (D)
  8. İnternette bulduğumuz her fotoğrafı posterimizde kaynak göstermeden kullanabiliriz. (Y)
  9. Kenar boşluğu bırakmak posterin daha düzenli ve rahat okunur görünmesini sağlar. (D)
  10. Kolajda her görsel parçanın ayrı katmanda olması, parçaları sonradan taşımayı kolaylaştırır. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarÖğrencilerin kendi çektiği Ahlat fotoğraflarını kullanmak hem telif sorununu ortadan kaldırır hem de sahiplenmeyi artırır; bir hafta önceden "Ahlat'ta en sevdiğin yerin fotoğrafını çek ya da ailenden iste" ödevi verebilirsiniz.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR28.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →