Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 17. hafta · Dijital Üretimde Çizim, Görüntü ve Ses

Dijital Ses 2: Ses Tasarımı ve Sesli Hikâye

Dijital Sanatlar · 17. hafta ders notu · DS.1.4.2

Öğrenme çıktıları
DS.1.4.2
  • Ses tasarımının konuşma, fon müziği ve ses efektlerinden oluştuğunu açıklar.
  • Gündelik nesnelerle foley sesleri üretir ve bunları hikâyedeki doğru anlara yerleştirir.
  • Çok izli bir projede seslendirme ile fon müziğini dengeler; ses zarfıyla müziği konuşma altında kısar.
  • Telifsiz ses kaynaklarını kullanarak 1 dakikalık bir sesli hikâye ya da podcast bölümü planlar ve kaynakları belirtir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Canlı radyo tiyatrosu

Bilgisayar ya da kayıt olmadan da ses tasarımı yapılabilir. Sınıf; anlatıcı, foley ekibi ve "müzik" ekibi (mırıldanarak ya da masaya ritim tutarak) olarak üçe ayrılır. Senaryo tahtaya yazılır ve öğretmen "orkestra şefi" gibi el işaretleriyle müziği kısar ya da açar. Gösteri birkaç kez tekrarlanır; her seferinde efektlerin doğru zamanda gelip gelmediği ve anlatıcının duyulup duyulmadığı değerlendirilir. İstenirse son prova öğretmenin telefonuyla kaydedilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Ses tasarımı nedir?

Kartlara dokun.

?Ses tasarımı nedir?
Bir film, oyun, podcast ya da sesli hikâyede duyulan bütün seslerin planlanması, üretilmesi ve bir araya getirilmesidir. Amaç dinleyicinin görmeden bir sahneyi hayal edebilmesidir.
?Sesli hikâye ile podcast arasındaki fark nedir?
Sesli hikâye bir öyküyü anlatıcı, efekt ve müzikle canlandırır; radyo tiyatrosuna benzer. Podcast ise genellikle bir konunun sohbet ya da anlatım biçiminde işlendiği, bölümler hâlinde yayımlanan ses programıdır.
Anahtar kavramlar: Ses tasarımıSeslendirmeOrtam sesi
02Foley: nesnelerle ses üretmek
?Foley sanatçısı ne yapar?
Filmi izlerken karakterin adımlarını, kıyafet hışırtısını, kapı ve eşya seslerini stüdyoda nesnelerle aynı anda yeniden üretir ve kaydeder. Bu ad, bu tekniği geliştiren ses sanatçısı Jack Foley'den gelir.
?Neden gerçek ses yerine foley kullanılır?
Çekim sırasında kaydedilen sesler genellikle gürültülü, zayıf ya da hiç yoktur. Stüdyoda üretilen foley sesleri temiz, kontrol edilebilir ve görüntüye tam zamanında yerleştirilebilir; çoğu zaman gerçeğinden daha inandırıcı duyulur.
Biliyor muydun?

Bir nesneyi kaydetmeden önce gözlerini kapatıp dinle: "Bu ses neye benziyor?" Foley'de önemli olan nesnenin ne olduğu değil, sesin neye benzediğidir.

Anahtar kavramlar: FoleySes efekti
Hindistan cevizi→ at nalı sesiBuruşturulan poşet→ çıtırdayan ateşNişastalı bez kese→ karda yürüyüşÇırpılan eldiven→ kuş kanadıTepside pirinç→ yağmurSallanan ince levha→ gök gürültüsü
03Miksaj: sesleri dengelemek
0 s10 s20 s30 s40 s50 s Seslendirme0 dBFon müziği−14 dBEfektler−6 dB DalgaKapıAdımKuş Ana çıkış tepe −6 dB MP3 aktar
  1. 1Zaman cetveliProjenin süresi; burada 60 saniyelik bir hikâye.Dokun, adını gör
  2. 2Oynatma imleciO anda çalınan yeri gösterir.Dokun, adını gör
  3. 3Seslendirme iziAnlatıcının sesi; projenin en net duyulan katmanı.Dokun, adını gör
  4. 4Fon müziği iziSürekli çalan müzik; konuşmanın altında kalır.Dokun, adını gör
  5. 5Ses zarfı (kısma)Konuşma başlayınca müziği kısan çizgi; noktalar sürüklenerek ayarlanır.Dokun, adını gör
  6. 6Efekt iziKapı, adım, kuş gibi kısa sesler doğru anda yerleştirilir.Dokun, adını gör
  7. 7Kazançİzin genel ses düzeyi (dB).Dokun, adını gör
  8. 8Pan (sol-sağ)Sesin sol ya da sağ hoparlörden daha çok gelmesini sağlar.Dokun, adını gör
  9. 9Ana çıkış ölçeriTüm izlerin toplamı; kırmızıya ulaşmamalı.Dokun, adını gör
  10. 10Dışa aktarBitmiş miksaj MP3 ya da WAV dosyası olarak kaydedilir.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: bir miksaj ekranında neler var?

?Miksaj nedir?
Ayrı izlerdeki seslerin seviyelerini, sol-sağ yerlerini ve zamanlamasını ayarlayarak tek bir dengeli ses dosyası hâline getirmektir. İyi bir miksajda konuşma her an anlaşılır, müzik ve efektler onu destekler.
?Konuşma altında müzik ne kadar kısılmalı?
Genel bir kural olarak konuşma sırasında fon müziği konuşmadan yaklaşık 12–20 dB daha düşük olmalıdır. Konuşma bitince müzik ses zarfıyla yavaşça yeniden yükseltilir; bu tekniğe "ducking" denir.
Anahtar kavramlar: MiksajİzSes zarfıPan
04Senaryo ve telifsiz kaynaklar
?Sesli hikâye senaryosu nasıl yazılır?
Bir tablo hazırlanır: her satır bir zaman aralığıdır, sütunlarda anlatıcı metni, o anda çalacak efekt ve müziğin durumu yazılır. Böylece kayıt ve miksaj sırasında neyin nereye geleceği önceden bellidir.
?Telifsiz ses ve müzik nereden bulunur?
Pixabay, Freesound ve YouTube Ses Kitaplığı gibi kaynaklarda kullanım izni verilen sesler bulunur. Her sesin lisansı okunur; Creative Commons "BY" ise sanatçının adı, "NC" ise yalnızca ticari olmayan kullanım şartı vardır. Kullanılan her kaynak, podcast açıklamasına ya da hikâyenin sonuna yazılır.
Anahtar kavramlar: SenaryoTelifsizCreative CommonsLisans
Sesli hikâye senaryosu: "Gölün Sesi"Süre: 1 dk SüreAnlatıcıEfektMüzik 0:00–0:10—Dalga, martıYavaş açılış0:10–0:30"Bir sabah Ahlat'ta…"Ayak sesleriKısık (alçak)0:30–0:45"Eski kapıyı itti…"Kapı gıcırtısıKısık (alçak)0:45–1:00"…ve göl ona güldü."Kuş cıvıltısıYükselir, kapanır
Lisans işaretiAnlamı
CC0
CC BY
CC BY-NC
Tüm hakları saklıdır

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Gözünü kapat, dinle

Öğrenciler gözlerini kapatsın. Sırayla poşeti buruştur, tepsideki pirinci salla, eldivenleri çırp. "Ne duydunuz?" diye sor: çoğu ateş, yağmur ve kuş kanadı diyecektir. Filmlerdeki pek çok sesin böyle stüdyoda üretildiğini, buna foley dendiğini söyle.

Hindistan cevizi→ at nalı sesiBuruşturulan poşet→ çıtırdayan ateşNişastalı bez kese→ karda yürüyüşÇırpılan eldiven→ kuş kanadıTepside pirinç→ yağmurSallanan ince levha→ gök gürültüsü
9dk

Keşif: Ses tasarımının katmanları

Miksaj çizimini hotspot olarak aç: seslendirme, fon müziği ve efekt izleri ayrı katmanlardır. Ses zarfının konuşma başladığında müziği nasıl kıstığını göster. Tahtada aynı kısa konuşmayı önce yüksek müzikle, sonra kısılmış müzikle dinletip farkı sınıfa sor.

0 s10 s20 s30 s40 s50 s Seslendirme0 dBFon müziği−14 dBEfektler−6 dB DalgaKapıAdımKuş Ana çıkış tepe −6 dB MP3 aktar
10dk

Etkinlik: Foley stüdyosu

Gruplara foley malzemelerini dağıt. Her grup senaryo çizimindeki "Gölün Sesi" hikâyesi için bir efekti üretir: dalga, ayak sesi, kapı gıcırtısı, kuş kanadı. Öğretmen her efekti telefonla kaydeder ve tahtadaki projeye efekt izi olarak ekler.

Sesli hikâye senaryosu: "Gölün Sesi"Süre: 1 dk SüreAnlatıcıEfektMüzik 0:00–0:10—Dalga, martıYavaş açılış0:10–0:30"Bir sabah Ahlat'ta…"Ayak sesleriKısık (alçak)0:30–0:45"Eski kapıyı itti…"Kapı gıcırtısıKısık (alçak)0:45–1:00"…ve göl ona güldü."Kuş cıvıltısıYükselir, kapanır
13dk

Etkinlik: Miksaj ve senaryo

Bir gönüllü anlatıcı metni okur, kayıt seslendirme izine eklenir. Telifsiz bir fon müziği eklenir ve ses zarfıyla konuşma altında kısılır. Gruplar bu sırada kendi 1 dakikalık sesli hikâye ya da podcast senaryolarını şablona yazar: süre, anlatıcı, efekt ve müzik sütunlarını doldurur, müziğin kaynağını not eder.

3dk

Değerlendirme: Dinleme gösterimi

Tahtadaki miksajı baştan sona dinlet. "Konuşma her yerde anlaşılıyor mu? Hangi efekt hikâyeye en çok katkı yaptı? Müziğin kaynağını nereye yazmalıyız?" sorularını tartış.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Foley, film ve hikâyelerdeki gündelik seslerin stüdyoda nesnelerle yeniden üretilmesidir.

Cevabı gösterDoğru

2. Fon müziği, konuşmadan daha yüksek sesle çalınmalıdır ki dikkat çeksin.

Cevabı gösterYanlış · Fon müziği konuşmanın altında kalmalıdır. Konuşma başladığında müziğin sesi kısılır; aksi hâlde dinleyici anlatılanı anlayamaz.

3. Çok izli bir projede seslendirme, müzik ve efektler ayrı izlerde durur.

Cevabı gösterDoğru

4. Ses zarfı, bir izin sesini zaman içinde noktalarla artırıp azaltmayı sağlar.

Cevabı gösterDoğru

5. Telifsiz müzik, hiçbir kurala uymadan her yerde kullanılabilen müzik demektir.

Cevabı gösterYanlış · "Telifsiz" (royalty-free) çoğu zaman ücret ödemeden kullanılabilir demektir; yine de lisans koşulları vardır. Bazıları sanatçının adının yazılmasını ister, bazıları ticari kullanımı yasaklar. Lisans her zaman okunmalıdır.

6. Creative Commons lisanslı bir müzikte "BY" ibaresi, eser sahibinin adının belirtilmesi gerektiğini gösterir.

Cevabı gösterDoğru

7. Bir sesli hikâyede ses efektleri ne kadar çok olursa hikâye o kadar iyi anlaşılır.

Cevabı gösterYanlış · Gereğinden fazla efekt konuşmayı bastırır ve dinleyiciyi yorar. Efekt yalnızca hikâyede bir şey anlattığı yerde, doğru anda kullanılmalıdır.

8. Senaryo, kayıttan önce süreyi, anlatıcı metnini, efektleri ve müziği planlamaya yarar.

Cevabı gösterDoğru

9. Ana çıkış ölçeri tüm izlerin toplam ses seviyesini gösterir ve kırmızıya ulaşmamalıdır.

Cevabı gösterDoğru

10. Pan ayarı bir sesin sol ya da sağ hoparlörden daha fazla duyulmasını sağlar.

Cevabı gösterDoğru · Örneğin soldan gelen bir kapı sesi için efekt izi biraz sola kaydırılır.
← Önceki haftaDijital Ses 1: Kayıt ve Dalga Biçimi Sonraki hafta →YZ Araçlarını Sınıflandırma 1: Araç Aileleri

17. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 17. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 17. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih17. Hafta · 11–15 Ocak (OCAK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL ÜRETİMDE ÇİZİM, GÖRÜNTÜ VE SES
KonuDijital Ses 2: Ses Tasarımı ve Sesli Hikâye
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.4.2 Dijital ses kayıt ve düzenleme araçlarından yararlanabilme
Süreç bileşenleri
  • Ses tasarımının konuşma, fon müziği ve ses efektlerinden oluştuğunu açıklar.
  • Gündelik nesnelerle foley sesleri üretir ve bunları hikâyedeki doğru anlara yerleştirir.
  • Çok izli bir projede seslendirme ile fon müziğini dengeler; ses zarfıyla müziği konuşma altında kısar.
  • Telifsiz ses kaynaklarını kullanarak 1 dakikalık bir sesli hikâye ya da podcast bölümü planlar ve kaynakları belirtir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta, hoparlör ve tahtada açık Audacity · Öğretmenin telefonu (ses kaydedici) · Foley malzemeleri: plastik poşet, iki yarım hindistan cevizi ya da plastik bardak, tepside pirinç, eldiven, ince karton ya da metal levha · Basılı senaryo şablonu (süre, anlatıcı, efekt, müzik sütunları) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Gözünü kapat, dinle
Öğrenciler gözlerini kapatsın. Sırayla poşeti buruştur, tepsideki pirinci salla, eldivenleri çırp. "Ne duydunuz?" diye sor: çoğu ateş, yağmur ve kuş kanadı diyecektir. Filmlerdeki pek çok sesin böyle stüdyoda üretildiğini, buna foley dendiğini söyle.
1. ders
9 dk		Keşif: Ses tasarımının katmanları
Miksaj çizimini hotspot olarak aç: seslendirme, fon müziği ve efekt izleri ayrı katmanlardır. Ses zarfının konuşma başladığında müziği nasıl kıstığını göster. Tahtada aynı kısa konuşmayı önce yüksek müzikle, sonra kısılmış müzikle dinletip farkı sınıfa sor.
1. ders
10 dk		Etkinlik: Foley stüdyosu
Gruplara foley malzemelerini dağıt. Her grup senaryo çizimindeki "Gölün Sesi" hikâyesi için bir efekti üretir: dalga, ayak sesi, kapı gıcırtısı, kuş kanadı. Öğretmen her efekti telefonla kaydeder ve tahtadaki projeye efekt izi olarak ekler.
1. ders
13 dk		Etkinlik: Miksaj ve senaryo
Bir gönüllü anlatıcı metni okur, kayıt seslendirme izine eklenir. Telifsiz bir fon müziği eklenir ve ses zarfıyla konuşma altında kısılır. Gruplar bu sırada kendi 1 dakikalık sesli hikâye ya da podcast senaryolarını şablona yazar: süre, anlatıcı, efekt ve müzik sütunlarını doldurur, müziğin kaynağını not eder.
1. ders
3 dk		Değerlendirme: Dinleme gösterimi
Tahtadaki miksajı baştan sona dinlet. "Konuşma her yerde anlaşılıyor mu? Hangi efekt hikâyeye en çok katkı yaptı? Müziğin kaynağını nereye yazmalıyız?" sorularını tartış.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Foley: hangi ses?; Miksaj ekranı; Sesli hikâye hazırlama sırası; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Harf karıştırma: anahtar kavramlar.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Canlı radyo tiyatrosu. Bilgisayar ya da kayıt olmadan da ses tasarımı yapılabilir. Sınıf; anlatıcı, foley ekibi ve "müzik" ekibi (mırıldanarak ya da masaya ritim tutarak) olarak üçe ayrılır. Senaryo tahtaya yazılır ve öğretmen "orkestra şefi" gibi el işaretleriyle müziği kısar ya da açar. Gösteri birkaç kez tekrarlanır; her seferinde efektlerin doğru zamanda gelip gelmediği ve anlatıcının duyulup duyulmadığı değerlendirilir. İstenirse son prova öğretmenin telefonuyla kaydedilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Foley, film ve hikâyelerdeki gündelik seslerin stüdyoda nesnelerle yeniden üretilmesidir. (D)
  2. Fon müziği, konuşmadan daha yüksek sesle çalınmalıdır ki dikkat çeksin. (Y)
  3. Çok izli bir projede seslendirme, müzik ve efektler ayrı izlerde durur. (D)
  4. Ses zarfı, bir izin sesini zaman içinde noktalarla artırıp azaltmayı sağlar. (D)
  5. Telifsiz müzik, hiçbir kurala uymadan her yerde kullanılabilen müzik demektir. (Y)
  6. Creative Commons lisanslı bir müzikte "BY" ibaresi, eser sahibinin adının belirtilmesi gerektiğini gösterir. (D)
  7. Bir sesli hikâyede ses efektleri ne kadar çok olursa hikâye o kadar iyi anlaşılır. (Y)
  8. Senaryo, kayıttan önce süreyi, anlatıcı metnini, efektleri ve müziği planlamaya yarar. (D)
  9. Ana çıkış ölçeri tüm izlerin toplam ses seviyesini gösterir ve kırmızıya ulaşmamalıdır. (D)
  10. Pan ayarı bir sesin sol ya da sağ hoparlörden daha fazla duyulmasını sağlar. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarFoley için en etkili malzemeler en basit olanlardır: buruşturulan poşet ateşi, tepside sallanan pirinç yağmuru şaşırtıcı derecede iyi taklit eder. Kayıtta malzemeyi mikrofona yaklaştırıp sessiz bir anda kaydetmek, efekti çok daha inandırıcı yapar.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR11.01.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →