Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 19. hafta · Yapay Zekâ ile Dijital Sanat

YZ Araçlarını Sınıflandırma 2: İstem Yazma

Dijital Sanatlar · 19. hafta ders notu · DS.1.5.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.5.1
  • Üretken YZ'nin çok sayıda örnekten öğrenerek çalıştığını basit bir dille açıklar.
  • Difüzyon modellerinin gürültüden adım adım görüntü oluşturduğunu çizim üzerinden anlatır.
  • Bir istemi konu, stil, renk, kompozisyon ve ışık parçalarından oluşturur.
  • Eksik bir istemi parçaları tamamlayarak geliştirir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kartlarla istem kurma

Etkinlik tümüyle kâğıt ve kartlarla yürür; öğrenciler "YZ" rolünü üstlenip istemleri elle çizer. Gürültü fikri için bir kâğıdı renkli noktalarla doldurup her turda biraz silgiyle "temizleyerek" resmi ortaya çıkarmak canlandırılabilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Üretken YZ nasıl öğrenir?
?Görsel üreten bir model neyle eğitilir?
İnternetten ve görsel arşivlerinden toplanmış, her biri kısa bir açıklamayla eşleşmiş çok sayıda resimle eğitilir. Model "yeşil elma" sözcükleriyle hangi şekil, renk ve dokuların birlikte geldiğini bu çiftlerden öğrenir.
?Model resimleri ezberler mi?
Hayır, resimleri dosya olarak saklamaz; onlardaki ortak özellikleri sayılar hâlinde öğrenir. Sen de yüzlerce elma gördüğün için hiç görmediğin bir elmayı çizebilirsin; model de buna benzer şekilde çalışır.
?Eğitim verisi neden önemlidir?
Model yalnızca gördüğünü öğrenir. Örneklerde bir şey az varsa (örneğin belli bir kültürün kıyafetleri) onu kötü çizer; örnekler telif izni olmadan toplandıysa bu da etik bir tartışma doğurur.
Anahtar kavramlar: Eğitim verisiÖrüntüModel
Etiketli çok sayıda örnek "elma", "kırmızı", "fotoğraf"… Modelörüntü öğrenir şekil · renk · doku "yeşil elma, suluboya" Hiç görmediği yeni resim Model resimleri ezberlemez; örneklerdeki ortak özellikleri öğrenir.
02Gürültüden görüntüye
?Difüzyon modeli ne yapar?
Bugünkü görsel üretim araçlarının çoğunun temelindeki yöntemdir. Eğitimde resimlere adım adım gürültü eklenir ve model bu gürültüyü geri temizlemeyi öğrenir. Üretimde ise tamamen gürültülü bir kareden başlayıp istemin yönlendirmesiyle gürültüyü yavaş yavaş siler.
?İstem bu süreçte ne işe yarar?
Her temizleme adımında model "Bu gürültünün altında istemdeki sahne olsaydı neye benzerdi?" diye tahmin eder. Böylece aynı gürültü farklı istemlerle bambaşka resimlere dönüşebilir.
?Aynı istem neden farklı sonuçlar verir?
Başlangıçtaki gürültü her seferinde rastgele seçilir. Farklı bir gürültüden başlanınca model başka bir yerleşim, renk ya da ayrıntı bulur.
Biliyor muydun?

Bunu bulutlara bakıp şekil görmeye benzetebilirsin: aynı buluta "ejderha" diye bakan biri ejderha, "gemi" diye bakan biri gemi görür.

Anahtar kavramlar: DifüzyonGürültü
Gürültüden görüntüye: difüzyon modeli İstem: "gün batımında göl ve dağlar" 1 Gürültü 2 Kaba şekiller 3 Renkler 4 Ayrıntılar 5 Net resim Gürültü çokGürültü yok Model her adımda gürültünün bir kısmını tahmin edip siler.
03İstemin beş parçası
İstem kartı: 5 parça Konutepede bir deniz feneriStilsuluboya resimRenkturuncu ve mor tonlarKompozisyongeniş açı, fener sağdaIşıkgün batımı ışığı "Tepede deniz feneri, suluboya, turuncu-mor, geniş açı, gün batımı"
  1. 1KonuResimde ne var? Ana nesneyi ya da sahneyi açıkça yaz: "tepede bir deniz feneri".Dokun, adını gör
  2. 2StilNasıl görünsün? Suluboya, karakalem, piksel sanatı, 3B, kolaj gibi bir teknik seç.Dokun, adını gör
  3. 3RenkRenk paleti duyguyu belirler: sıcak tonlar coşku, soğuk tonlar sakinlik ya da hüzün verir.Dokun, adını gör
  4. 4KompozisyonNesneler nerede, hangi açıdan bakıyoruz? Geniş açı, yakın plan, nesne sağda/solda.Dokun, adını gör
  5. 5IşıkZaman ve ışık havayı değiştirir: gün batımı, sisli sabah, gece lambası ışığı.Dokun, adını gör
  6. 6Sonuç görseliBeş parçanın hepsi istemde olduğu için görsel tahmin edilebilir ve amaca uygun çıkar.Dokun, adını gör
  7. 7Tam istemParçalar virgülle tek cümlede birleştirilir. Önce konu, sonra stil, renk, kompozisyon ve ışık.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: her parça görseli nasıl değiştirir?

?İstem (prompt) nedir?
YZ aracına ne üretmesini istediğimizi anlatan metindir. İyi bir istem, aklımızdaki resmi başka birinin de kafasında canlandırabileceği kadar açık yazılır.
?Beş parçayı hangi sırayla yazarız?
Genellikle önce konu, ardından stil, renk, kompozisyon ve ışık gelir: "Tepede deniz feneri, suluboya, turuncu-mor tonlar, geniş açı, gün batımı." Sıra kesin bir kural değildir ama önce konuyu yazmak işi kolaylaştırır.
04Eksik istem, tam istem

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Birbiriyle çelişen sözcüklerden kaçın: "gece ve güneşli" ya da "siyah-beyaz ve rengârenk" YZ'nin kafasını karıştırır.

Anahtar kavramlar: İstemStilKompozisyon
Eksik istemEksik parçaGeliştirilmiş istem
kedi
orman, suluboya
gece şehir
robot, karakalem, yakın plan

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Elma çiz!

Sınıfa sadece "elma çiz" de ve 1 dakika ver. Çizimleri yan yana kaldırtıp karşılaştırın: herkes farklı bir elma çizdi, çünkü renk, açı ve stil söylenmedi. "YZ'ye yarım cümle söylersek o da tahmin eder" diyerek bağla.

9dk

Keşif: YZ nasıl öğrenir?

Çok örnekten öğrenme çizimini göster. Modelin binlerce etiketli resme bakıp "elma" sözcüğüyle hangi şekil ve renklerin birlikte geldiğini öğrendiğini anlat. Ardından gürültü çizimini aç ve beş kareyi soldan sağa birlikte "temizleyin".

Gürültüden görüntüye: difüzyon modeli İstem: "gün batımında göl ve dağlar" 1 Gürültü 2 Kaba şekiller 3 Renkler 4 Ayrıntılar 5 Net resim Gürültü çokGürültü yok Model her adımda gürültünün bir kısmını tahmin edip siler.
10dk

Keşif: İstem kartı

İstem kartını hotspot olarak aç; her numarada parçayı ve etkisini konuş. Tahtaya "deniz feneri" yaz, sonra sınıfla birlikte her parçayı tek tek ekleyerek tam istemi oluşturun. Varsa öğretmen hesabından iki istemi (eksik ve tam) üretip sonuçları karşılaştır.

İstem kartı: 5 parça Konutepede bir deniz feneriStilsuluboya resimRenkturuncu ve mor tonlarKompozisyongeniş açı, fener sağdaIşıkgün batımı ışığı "Tepede deniz feneri, suluboya, turuncu-mor, geniş açı, gün batımı"
12dk

Etkinlik: İnsan YZ

Gruplar desteden her renkten bir kart çekip bir istem kurar ve istemi kâğıda yazar. İstemler başka bir gruba verilir; o grup "YZ" olur ve istemi olduğu gibi çizer. Sonra istem sahibi grup çizimin istediği gibi olup olmadığını söyler: hangi parça yanlış anlaşıldı?

4dk

Değerlendirme: Parçayı bul

"İstem parçalarını grupla" oyununu oynatın. Çıkış bileti: "elma" istemini beş parçalı bir isteme dönüştür.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Görsel üreten YZ modelleri, metin ve resimden oluşan çok sayıda örnek çiftiyle eğitilir.

Cevabı gösterDoğru

2. YZ bir resim üretirken eğitildiği resimlerden birini bulup olduğu gibi kopyalar.

Cevabı gösterYanlış · Model resimleri bir klasördeki dosyalar gibi saklamaz. Örneklerden ortak kalıpları öğrenir ve bunları birleştirerek yeni bir resim oluşturur; ancak çok bilinen bir esere fazla benzeyen sonuçlar çıkabildiği için dikkatli olmak gerekir.

3. Difüzyon modelleri işe rastgele gürültüyle başlar ve adım adım gürültüyü azaltarak görüntüyü ortaya çıkarır.

Cevabı gösterDoğru

4. Aynı istem her denemede birebir aynı görseli üretir.

Cevabı gösterYanlış · Üretim rastgele bir gürültüyle başladığı için aynı istem genellikle her seferinde farklı bir görsel verir. Bu yüzden araçlar çoğu zaman birkaç seçenek birden gösterir.

5. İstemdeki "stil" parçası, görselin suluboya, karakalem, piksel sanatı gibi hangi teknikte görüneceğini belirler.

Cevabı gösterDoğru

6. Kompozisyon, istemde nesnelerin nerede duracağını ve sahneye hangi açıdan bakılacağını anlatır.

Cevabı gösterDoğru

7. İstem ne kadar kısa olursa sonuç o kadar isteğimize uygun olur.

Cevabı gösterYanlış · Kısa istemde eksik kalan her şeyi (renk, açı, ışık) YZ kendisi tahmin eder. Konu, stil, renk, kompozisyon ve ışık açıkça yazılırsa sonuç amaca daha yakın olur; ama gereksiz, birbiriyle çelişen sözcükler de kafa karıştırır.

8. "Gün batımı" ya da "sisli sabah" gibi ifadeler istemin ışık parçasına örnektir.

Cevabı gösterDoğru

9. Yaşayan bir sanatçının adını isteme yazıp onun tarzını kopyalatmak hiçbir etik soru doğurmaz.

Cevabı gösterYanlış · Sanatçının yıllar içinde geliştirdiği tarzı izinsiz taklit ettirmek onun emeğini ve geçimini etkileyebilir. İstemde sanatçı adı yerine teknik ve özellik yazmak ("kalın fırça darbeli, canlı renkli") daha doğru bir yoldur.
← Önceki haftaYZ Araçlarını Sınıflandırma 1: Araç Aileleri Sonraki hafta →YZ Araçlarını Sınıflandırma 3: Araç Seçimi

19. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 19. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 19. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih19. Hafta · 8–12 Şubat (ŞUBAT)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaYAPAY ZEKÂ İLE DİJİTAL SANAT
KonuYZ Araçlarını Sınıflandırma 2: İstem Yazma
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.5.1 Dijital içerik oluşturmada yapay zekâ araçlarını sınıflandırabilme
Süreç bileşenleri
  • Üretken YZ'nin çok sayıda örnekten öğrenerek çalıştığını basit bir dille açıklar.
  • Difüzyon modellerinin gürültüden adım adım görüntü oluşturduğunu çizim üzerinden anlatır.
  • Bir istemi konu, stil, renk, kompozisyon ve ışık parçalarından oluşturur.
  • Eksik bir istemi parçaları tamamlayarak geliştirir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Beş renkli istem kartı destesi (konu, stil, renk, kompozisyon, ışık) · Renkli kalemler ve A5 çizim kâğıdı · Tahtada gösterim için öğretmen hesabıyla açılmış bir görsel üretim aracı (isteğe bağlı) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Elma çiz!
Sınıfa sadece "elma çiz" de ve 1 dakika ver. Çizimleri yan yana kaldırtıp karşılaştırın: herkes farklı bir elma çizdi, çünkü renk, açı ve stil söylenmedi. "YZ'ye yarım cümle söylersek o da tahmin eder" diyerek bağla.
1. ders
9 dk		Keşif: YZ nasıl öğrenir?
Çok örnekten öğrenme çizimini göster. Modelin binlerce etiketli resme bakıp "elma" sözcüğüyle hangi şekil ve renklerin birlikte geldiğini öğrendiğini anlat. Ardından gürültü çizimini aç ve beş kareyi soldan sağa birlikte "temizleyin".
1. ders
10 dk		Keşif: İstem kartı
İstem kartını hotspot olarak aç; her numarada parçayı ve etkisini konuş. Tahtaya "deniz feneri" yaz, sonra sınıfla birlikte her parçayı tek tek ekleyerek tam istemi oluşturun. Varsa öğretmen hesabından iki istemi (eksik ve tam) üretip sonuçları karşılaştır.
1. ders
12 dk		Etkinlik: İnsan YZ
Gruplar desteden her renkten bir kart çekip bir istem kurar ve istemi kâğıda yazar. İstemler başka bir gruba verilir; o grup "YZ" olur ve istemi olduğu gibi çizer. Sonra istem sahibi grup çizimin istediği gibi olup olmadığını söyler: hangi parça yanlış anlaşıldı?
1. ders
4 dk		Değerlendirme: Parçayı bul
"İstem parçalarını grupla" oyununu oynatın. Çıkış bileti: "elma" istemini beş parçalı bir isteme dönüştür.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: İstem parçalarını grupla; Difüzyon adımlarını sırala; Parçayı örnekle eşleştir; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Harf karıştırma: anahtar kavramlar.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Kartlarla istem kurma. Etkinlik tümüyle kâğıt ve kartlarla yürür; öğrenciler "YZ" rolünü üstlenip istemleri elle çizer. Gürültü fikri için bir kâğıdı renkli noktalarla doldurup her turda biraz silgiyle "temizleyerek" resmi ortaya çıkarmak canlandırılabilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Görsel üreten YZ modelleri, metin ve resimden oluşan çok sayıda örnek çiftiyle eğitilir. (D)
  2. YZ bir resim üretirken eğitildiği resimlerden birini bulup olduğu gibi kopyalar. (Y)
  3. Difüzyon modelleri işe rastgele gürültüyle başlar ve adım adım gürültüyü azaltarak görüntüyü ortaya çıkarır. (D)
  4. Aynı istem her denemede birebir aynı görseli üretir. (Y)
  5. İstemdeki "stil" parçası, görselin suluboya, karakalem, piksel sanatı gibi hangi teknikte görüneceğini belirler. (D)
  6. Kompozisyon, istemde nesnelerin nerede duracağını ve sahneye hangi açıdan bakılacağını anlatır. (D)
  7. İstem ne kadar kısa olursa sonuç o kadar isteğimize uygun olur. (Y)
  8. "Gün batımı" ya da "sisli sabah" gibi ifadeler istemin ışık parçasına örnektir. (D)
  9. Yaşayan bir sanatçının adını isteme yazıp onun tarzını kopyalatmak hiçbir etik soru doğurmaz. (Y)
Belirli gün ve haftalar2. dönemin başlaması · Güvenli İnternet Günü (9 Şubat)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalar"İnsan YZ" etkinliğinde istemi çizen grubun yorum yapmadan, yalnızca yazılanı çizmesini isteyin; eksik parçaların etkisi böylece çok net görünür. Gerçek bir araçla gösterim yaparsanız öğrencilerin istemlerini siz yazın ve kişisel bilgi içeren istemlerden kaçının.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR08.02.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →