Dijital Sanat · 21. hafta · Yapay Zekâ ile Dijital Sanat

YZ İçeriklerinde Mesaj 1: Görseli Okuma

Dijital Sanatlar · 21. hafta ders notu · DS.1.5.2

Öğrenme çıktıları

DS.1.5.2

YZ ile üretilmiş bir görselin ne anlattığını, kime seslendiğini ve hangi duyguyu uyandırmak istediğini açıklar.
Renk, ışık, boşluk ve figür seçimlerinin mesaja etkisini örnekle gösterir.
YZ görsellerinde sık görülen izleri (eller, yazılar, simetri, ışık-gölge tutarsızlıkları) bulur.
İzlerin tek başına kesin kanıt olmadığını, kaynak kontrolüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini fark eder.

Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Basılı görsel okuma

Afiş ve iz avı çizimleri renkli basılıp gruplara verilir; öğrenciler kâğıt büyüteçle izleri işaretler. Görsel okuma kartı her grubun önüne konur, cevaplar kartın arkasına yazılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Görseli okumak: dört soru

1Başlık (slogan)Mesajı tek cümlede söyler. Kısa ve büyük yazı, afişin ana fikrini hemen anlatır.Dokun, adını gör
2Ana figürKüçük buz parçasındaki yalnız ayı izleyicide üzüntü ve acıma duygusu uyandırmak için seçilmiş.Dokun, adını gör
3BoşlukAyının çevresindeki geniş, karanlık su yalnızlık ve tehlike hissini güçlendirir.Dokun, adını gör
4RenklerSoğuk mavi tonlar hem buzulu hem de hüznü anlatır; sıcak renk neredeyse hiç yok.Dokun, adını gör
5YZ etiketiGörselin YZ ile üretildiğini dürüstçe belirtir; izleyici bunun bir fotoğraf olmadığını bilir.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: afiş mesajını nasıl iletiyor?

?"Görsel okuma" ne demektir?

Bir resme bakıp yalnızca içinde ne olduğunu değil, neden öyle yapıldığını da anlamaktır. Konu, renk, ışık, figürün büyüklüğü, boşluk ve yazı birlikte bir mesaj oluşturur.

?Bir afişin kime seslendiğini nasıl anlarız?

Kullanılan dile, yazının büyüklüğüne, renklere ve figürlere bakarız. Sevimli bir hayvan ve kısa bir slogan genellikle geniş bir kitleye, özellikle gençlere seslenir; ayrıntılı grafik ve uzun metin uzmanlara yöneliktir.

?Bu afiş hangi duyguyu uyandırmak istiyor?

Yalnız ve küçük bir buz parçasındaki ayı, soğuk renkler ve karanlık su üzüntü ve endişe uyandırır. Amaç izleyicinin iklim değişikliği konusunda harekete geçmesidir.

Anahtar kavramlar: Görsel okumaMesajHedef kitle

02Mesajı oluşturan ögeler

Kartlara dokun.

?YZ görselinin mesajını kim belirler?

İstemi yazan ve sonucu seçen insan. YZ seçenekler üretir ama hangisinin paylaşılacağına, hangi sloganın ekleneceğine insan karar verir; bu yüzden mesajın sorumluluğu da ondadır.

03YZ izleri: büyüteçle bak

1Eller ve parmaklarBardağı tutan elde altı parmak var. YZ elleri hâlâ sık sık yanlış sayıda ya da birbirine karışmış çizer.Dokun, adını gör
2Anlamsız yazıTabeladaki harfler gerçek bir kelime oluşturmuyor. YZ yazıyı bir desen gibi taklit edebilir.Dokun, adını gör
3Uyumsuz ayrıntıİki kulaktaki küpeler birbirinden farklı. Simetri ve tekrar eden ayrıntılar YZ'yi zorlar.Dokun, adını gör
4Bükülmüş çizgilerPencere çerçevesi dalgalı; düz olması gereken çizgilerin eğilmesi tipik bir YZ izidir.Dokun, adını gör
5Işık ve gölgeIşık soldaki pencereden geliyor ama gölge de sola düşüyor. Gölge ışığın ters yönüne düşmeliydi.Dokun, adını gör
6SaatSaatte üç kol var ve rakam yok. Gerçek nesnelerin kurallarına uymayan ayrıntılar ipucudur.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: bu "fotoğrafta" hangi izler var?

?YZ neden elleri ve yazıları yanlış çizer?

Eğitim resimlerinde eller çok farklı açılardan ve çoğu zaman kısmen görünür; model parmak sayısını bir kural olarak değil, bir desen olarak öğrenir. Yazıda da harflerin anlamını değil biçimini taklit eder.

?Başka hangi izlere bakabiliriz?

Düz olması gereken çizgilerin bükülmesi, simetrik nesnelerde (küpe, gözlük, düğme) farklılıklar, ışıkla gölgenin uyuşmaması, arka planda birbirine karışan nesneler ve fazla pürüzsüz, plastik görünen ciltler.

Biliyor muydun?

İzler ipucudur, kanıt değildir. Bir görseli değerlendirirken önce kaynağına, sonra izlerine bak.

Anahtar kavramlar: YZ iziTutarsızlık

04İz türleri tablosu

Soru işaretli kutulara dokun.

İz türü	Örnek	Neden olur?
El ve parmak
Yazı
Simetri
Işık-gölge
Çizgi

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: 5 saniye kuralı

Afiş çizimini 5 saniye göster, sonra kapat. "Ne gördünüz, ne hissettiniz?" diye sor ve cevapları tahtaya yaz. Bir görselin mesajını çoğu zaman birkaç saniyede, farkında olmadan aldığımızı vurgula.

10dk

Keşif: Afişi birlikte oku

Afişi hotspot olarak aç. Dört soruyu sırayla sor: Ne anlatıyor? Kime sesleniyor? Hangi duygu? Nasıl anlatıyor? Her cevaptan sonra ilgili numarayı açarak renk, figür, boşluk ve slogan seçimlerinin mesajı nasıl güçlendirdiğini göster.

10dk

Keşif: YZ izleri

YZ izleri çizimini hotspot olarak aç; önce numaralara dokunmadan öğrencilere 1 dakika verip "Bu fotoğrafta tuhaf olan ne?" diye sor. Bulunan her izi ilgili numarayla doğrula. Büyüteçteki altı parmak, bozuk yazı ve farklı küpeleri ayrıca göster.

11dk

Etkinlik: İz avcıları

Gruplara basılı iz avı sayfası ve kâğıt büyüteç ver. Gruplar en az dört izi daire içine alır ve yanına izin türünü (el, yazı, simetri, ışık, çizgi) yazar. Sonunda "İz bulamasaydık görsel gerçek mi olurdu?" sorusunu tartışın.

4dk

Değerlendirme: İz mi, değil mi?

"YZ izini bul" eşleştirme oyununu oynatın. Çıkış bileti: "Bir görselin mesajını anlamak için soracağım dört soru…"

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bir görseli okurken "Ne anlatıyor, kime sesleniyor, hangi duyguyu uyandırıyor?" sorularını sorarız.

Cevabı göster

Doğru

2. YZ ile üretilmiş bir görsel bir mesaj taşımaz; çünkü onu bir makine yapmıştır.

Cevabı göster

Yanlış · Görseli isteyen kişi bir amaçla istem yazar; renk, figür ve slogan seçimleri bir mesaj iletir. Görselin YZ ile üretilmesi onun bir mesaj taşımadığı anlamına gelmez.

3. Soğuk mavi tonlar bir görselde sakinlik, yalnızlık ya da hüzün duygusunu güçlendirebilir.

Cevabı göster

Doğru

4. Görseldeki boş alanlar (boşluk) mesaja hiçbir katkı yapmaz.

Cevabı göster

Yanlış · Boşluk, figürü öne çıkarır ve duygu yaratır. Küçük bir figürün etrafındaki geniş boşluk yalnızlık ya da tehlike hissini güçlendirir.

5. YZ ile üretilmiş görsellerde fazla ya da birbirine karışmış parmaklar sık görülen bir izdir.

Cevabı göster

Doğru

6. Tabelalardaki anlamsız ya da bozuk harfler bir görselin YZ ile üretilmiş olabileceğine işaret eder.

Cevabı göster

Doğru

7. Bir görselde hiçbir YZ izi bulamadıysak o görsel kesinlikle gerçek bir fotoğraftır.

Cevabı göster

Yanlış · Yeni araçlar elleri ve yazıları giderek daha iyi çiziyor; iz bulunamaması kanıt değildir. İzler ipucudur, karar için kaynağın ve görselin ilk nerede paylaşıldığının kontrol edilmesi gerekir.

8. Işık soldan geldiği hâlde gölgenin de sola düşmesi bir tutarsızlıktır.

Cevabı göster

Doğru

9. Bir sanat çalışmasında YZ izlerinin olması onu her zaman kötü ya da yasak yapar.

Cevabı göster

Yanlış · Açıkça "YZ ile üretildi" diye sunulan bir sanat çalışmasında izler yalnızca teknik kusurlardır. Sorun, YZ görselinin gerçek bir fotoğrafmış gibi sunulup insanları yanıltmasıdır.

21. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 21. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 21. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
Ders	Seçmeli Dijital Sanatlar 1. Seviye	Sınıf / Düzey	1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih	21. Hafta · 22–26 Şubat (ŞUBAT)	Süre	2 ders saati (40' + 40')
Tema	YAPAY ZEKÂ İLE DİJİTAL SANAT
Konu	YZ İçeriklerinde Mesaj 1: Görseli Okuma
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısı	DS.1.5.2 Yapay zekâ ile oluşturulmuş dijital içeriklerdeki mesajı anlamlandırabilme
Süreç bileşenleri	YZ ile üretilmiş bir görselin ne anlattığını, kime seslendiğini ve hangi duyguyu uyandırmak istediğini açıklar. Renk, ışık, boşluk ve figür seçimlerinin mesaja etkisini örnekle gösterir. YZ görsellerinde sık görülen izleri (eller, yazılar, simetri, ışık-gölge tutarsızlıkları) bulur. İzlerin tek başına kesin kanıt olmadığını, kaynak kontrolüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini fark eder.
Araç, gereç ve kaynaklar	Akıllı tahta · Dört soruluk "görsel okuma" kartı (Ne? Kime? Hangi duygu? Nasıl?) · Büyüteç (varsa) ya da kâğıttan büyüteç çerçeveleri · Basılı YZ izleri avı sayfası · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)

BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
Süre	Etkinlik akışı
1. ders 5 dk	Isınma: 5 saniye kuralı Afiş çizimini 5 saniye göster, sonra kapat. "Ne gördünüz, ne hissettiniz?" diye sor ve cevapları tahtaya yaz. Bir görselin mesajını çoğu zaman birkaç saniyede, farkında olmadan aldığımızı vurgula.
1. ders 10 dk	Keşif: Afişi birlikte oku Afişi hotspot olarak aç. Dört soruyu sırayla sor: Ne anlatıyor? Kime sesleniyor? Hangi duygu? Nasıl anlatıyor? Her cevaptan sonra ilgili numarayı açarak renk, figür, boşluk ve slogan seçimlerinin mesajı nasıl güçlendirdiğini göster.
1. ders 10 dk	Keşif: YZ izleri YZ izleri çizimini hotspot olarak aç; önce numaralara dokunmadan öğrencilere 1 dakika verip "Bu fotoğrafta tuhaf olan ne?" diye sor. Bulunan her izi ilgili numarayla doğrula. Büyüteçteki altı parmak, bozuk yazı ve farklı küpeleri ayrıca göster.
1. ders 11 dk	Etkinlik: İz avcıları Gruplara basılı iz avı sayfası ve kâğıt büyüteç ver. Gruplar en az dört izi daire içine alır ve yanına izin türünü (el, yazı, simetri, ışık, çizgi) yazar. Sonunda "İz bulamasaydık görsel gerçek mi olurdu?" sorusunu tartışın.
1. ders 4 dk	Değerlendirme: İz mi, değil mi? "YZ izini bul" eşleştirme oyununu oynatın. Çıkış bileti: "Bir görselin mesajını anlamak için soracağım dört soru…"
2. ders 10 dk	Tekrar: Sunum 8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders 20 dk	Uygulama: Etkinlikler Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: YZ izini bul; Hangi duygu?; Bu görseli oku!; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders 10 dk	Değerlendirme 9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
Farklılaştırma	Bilgisayarsız sınıf alternatifi: Basılı görsel okuma. Afiş ve iz avı çizimleri renkli basılıp gruplara verilir; öğrenciler kâğıt büyüteçle izleri işaretler. Görsel okuma kartı her grubun önüne konur, cevaplar kartın arkasına yazılır.

BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçları	Kontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları	Bir görseli okurken "Ne anlatıyor, kime sesleniyor, hangi duyguyu uyandırıyor?" sorularını sorarız. (D) YZ ile üretilmiş bir görsel bir mesaj taşımaz; çünkü onu bir makine yapmıştır. (Y) Soğuk mavi tonlar bir görselde sakinlik, yalnızlık ya da hüzün duygusunu güçlendirebilir. (D) Görseldeki boş alanlar (boşluk) mesaja hiçbir katkı yapmaz. (Y) YZ ile üretilmiş görsellerde fazla ya da birbirine karışmış parmaklar sık görülen bir izdir. (D) Tabelalardaki anlamsız ya da bozuk harfler bir görselin YZ ile üretilmiş olabileceğine işaret eder. (D) Bir görselde hiçbir YZ izi bulamadıysak o görsel kesinlikle gerçek bir fotoğraftır. (Y) Işık soldan geldiği hâlde gölgenin de sola düşmesi bir tutarsızlıktır. (D) Bir sanat çalışmasında YZ izlerinin olması onu her zaman kötü ya da yasak yapar. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalar	İz avında gerçek kişilerin YZ ile üretilmiş görsellerini kullanmayın; çizimdeki kurgusal sahne yeterlidir. Öğrencilere izlerin her geçen gün azaldığını ve "iz yoksa gerçek" yanılgısına düşmemeleri gerektiğini sıkça hatırlatın.

…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni

UYGUNDUR22.02.2027…………………………Okul Müdürü

Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.

Etkileşimli sürümü aç →