Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 22. hafta · Yapay Zekâ ile Dijital Sanat

YZ İçeriklerinde Mesaj 2: Doğrulama

Dijital Sanatlar · 22. hafta ders notu · DS.1.5.2

Öğrenme çıktıları
DS.1.5.2
  • Manipülasyon, deepfake, dezenformasyon ve yanlış bilgi kavramlarını birbirinden ayırır.
  • Etiketli ve etiketsiz YZ paylaşımlarını karşılaştırarak etiketlemenin neden gerekli olduğunu açıklar.
  • Şüpheli bir görseli beş adımda (dur, kaynak, görselle arama, karşılaştırma, karar) doğrular.
  • Kendi YZ çalışmalarını paylaşırken uygun bir etiket ve açıklama yazar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Senaryo kartlarıyla doğrulama

Görselle arama yerine öğretmen, her senaryonun "arama sonucunu" ayrı bir kartta hazırlar (ör. "Bu görsel ilk kez bir YZ sanat sayfasında paylaşılmış"). Gruplar adım kartlarını sırayla çevirerek karara ulaşır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Etiketli ve etiketsiz paylaşım
@ayse_cizerTakip ettiğin hesap@sondakika_x993 saat önce açıldı YZ ile üretildi Hayalimdeki 2050 şehri.YZ ile ürettim; istemim yorumlarda. 124 SON DAKİKA! Okul bahçesinemeteor düştü!!! Herkes paylaşsın 12 B paylaşım
  1. 1YZ etiketi"YZ ile üretildi" etiketi izleyiciyi bilgilendirir. Görsel hayal ürünüdür ve öyle sunulmuştur.Dokun, adını gör
  2. 2Açık beyanPaylaşan kişi YZ kullandığını ve istemini açıkça yazmış: şeffaf ve sorumlu bir paylaşım.Dokun, adını gör
  3. 3Bilinen hesapTakip edilen, geçmişi olan bir hesap. Yine de her içerik ayrıca değerlendirilir.Dokun, adını gör
  4. 4Etiket yokGerçek gibi görünen bir YZ görseli etiketsiz paylaşılmış; izleyici gerçek fotoğraf sanabilir.Dokun, adını gör
  5. 5Heyecan diliBüyük harf, çok sayıda ünlem ve "herkes paylaşsın" çağrısı dezenformasyonun sık görülen işaretleridir.Dokun, adını gör
  6. 6Yeni açılmış hesapBirkaç saat önce açılmış, kim olduğu belli olmayan hesap güvenilir bir kaynak değildir.Dokun, adını gör
  7. 7Paylaşım sayısıBinlerce paylaşım içeriğin doğru olduğunu göstermez; yanlış bilgi çoğu zaman daha hızlı yayılır.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: hangi paylaşım dürüst?

?YZ etiketi neden önemlidir?
İzleyiciye neye baktığını söyler. "YZ ile üretildi" yazan bir görsel hayal gücünün ürünü olarak beğenilir; etiketsiz bir görsel ise gerçek bir olay sanılabilir ve insanları yanıltır.
?Etiketsiz meteor paylaşımında hangi uyarı işaretleri var?
Birkaç saat önce açılmış, kim olduğu belli olmayan bir hesap; büyük harf ve ünlemlerle yazılmış heyecanlı bir başlık; "Herkes paylaşsın" çağrısı ve çok yüksek paylaşım sayısı. Görselde YZ etiketi de yok.
?Platformlar etiketleme için ne yapıyor?
Birçok sosyal medya platformu YZ ile üretilen içerik için etiket seçeneği sunuyor ve gerçekçi YZ içeriklerinin etiketlenmesini kurallarına ekliyor. Bazı şirketler de görsellere gözle görülmeyen dijital işaretler ve "içerik kimlik bilgileri" ekliyor.
Anahtar kavramlar: EtiketlemeŞeffaflık
02Dört kavram

Soru işaretli kutulara dokun.

?Dezenformasyon ile yanlış bilgi arasındaki fark nedir?
Fark kasıttadır. Dezenformasyonu yayan kişi bilginin yanlış olduğunu bilir ve insanları yanıltmak ister. Yanlış bilgiyi paylaşan ise çoğu zaman onu doğru sanır; ama sonuçta ikisi de zarar verir.
?YZ dezenformasyonu neden kolaylaştırıyor?
Eskiden sahte bir fotoğraf hazırlamak saatler ve uzmanlık gerektirirdi. Bugün birkaç cümlelik bir istemle dakikalar içinde gerçekçi bir görsel üretilebiliyor; bu da sahte içeriğin sayısını ve hızını artırıyor.
Anahtar kavramlar: ManipülasyonDezenformasyonYanlış bilgi
KavramAnlamıÖrnek
Manipülasyon
Deepfake
Dezenformasyon
Yanlış bilgi
03Beş adımda doğrulama
?Görselle arama nasıl yapılır?
Arama motorunun "görselle ara" ya da kamera simgesine görsel yüklenir veya görselin bağlantısı yapıştırılır. Sonuçlar, aynı ya da benzer görselin daha önce nerede yayımlandığını gösterir; bir YZ sanat sayfasında çıkmışsa haber olmadığı anlaşılır.
?Türkiye'de doğrulama için nereye bakabilirim?
teyit.org gibi bağımsız doğrulama platformları şüpheli iddiaları araştırıp sonuçlarını yayımlar. Resmî konularda ilgili kurumun kendi sitesi ve güvenilir haber kaynakları kontrol edilir.
Biliyor muydun?

Bir içerik seni çok kızdırdıysa ya da çok heyecanlandırdıysa, paylaşmadan önce en az bir dakika dur.

Paylaşmadan önce doğrula 1 DurHemenpaylaşma 2 KaynakHesap kim?Ne zaman açıldı? 3 Görselle araGörseli yükle,ilk nerede çıkmış? 4 KarşılaştırGüvenilir haber,resmî kurum 5 Karar verEmin değilsenpaylaşma Etiket var mı? "YZ ile üretildi" yazısı ya da platform uyarısı Etiket yoksa bu, içeriğin gerçek olduğu anlamına gelmez.
04Kendi işimi nasıl etiketlerim?

Kartlara dokun.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Hangisine güvenirsin?

Etiketli ve etiketsiz paylaşım çizimini göster, numaralara dokunmadan "Hangisine daha çok güvenirsin, neden?" diye sor. Öğrencilerin gerekçelerini tahtaya iki sütun olarak yaz.

10dk

Keşif: Paylaşımları karşılaştır

Çizimi hotspot olarak aç ve yedi numarayı sırayla aç. Etiketin, açık beyanın, hesabın geçmişinin ve heyecanlı dilin güvenilirliği nasıl etkilediğini konuş. Meteor görselinin YZ ile üretildiğini ama etiketsiz paylaşıldığını vurgula.

@ayse_cizerTakip ettiğin hesap@sondakika_x993 saat önce açıldı YZ ile üretildi Hayalimdeki 2050 şehri.YZ ile ürettim; istemim yorumlarda. 124 SON DAKİKA! Okul bahçesinemeteor düştü!!! Herkes paylaşsın 12 B paylaşım
8dk

Keşif: Kavramlar

Manipülasyon, deepfake, dezenformasyon ve yanlış bilgi kavramlarını tablo üzerinden açıkla. Kasıt farkını özellikle vurgula: dezenformasyon bilerek yayılır, yanlış bilgi ise çoğu zaman iyi niyetle paylaşılır.

13dk

Etkinlik: Doğrulama masası

Doğrulama adımlarını göster. Gruplara birer paylaşım senaryosu ver; gruplar beş adımı kartlarla uygulayıp "Paylaşırım / Paylaşmam / Etiketle paylaşırım" kararı verir. Tahtada bir senaryo için görselle aramayı birlikte göster.

Paylaşmadan önce doğrula 1 DurHemenpaylaşma 2 KaynakHesap kim?Ne zaman açıldı? 3 Görselle araGörseli yükle,ilk nerede çıkmış? 4 KarşılaştırGüvenilir haber,resmî kurum 5 Karar verEmin değilsenpaylaşma Etiket var mı? "YZ ile üretildi" yazısı ya da platform uyarısı Etiket yoksa bu, içeriğin gerçek olduğu anlamına gelmez.
4dk

Değerlendirme: Doğru sıra

"Doğrulama adımlarını sırala" oyununu oynatın. Çıkış bileti: Kendi YZ resmin için bir paylaşım açıklaması yaz.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Dezenformasyon, insanları yanıltmak amacıyla bilerek yayılan yanlış bilgidir.

Cevabı gösterDoğru

2. Yanlış bilgiyi iyi niyetle paylaşan biri hiçbir zarara yol açmaz.

Cevabı gösterYanlış · Paylaşan kişi iyi niyetli olsa da yanlış bilgi yayıldıkça insanlar korkabilir, yanlış kararlar verebilir. Bu yüzden iyi niyet doğrulamanın yerini tutmaz.

3. "YZ ile üretildi" etiketi, izleyicinin görseli gerçek bir fotoğraf sanmasını önler.

Cevabı gösterDoğru

4. Bir görselde etiket yoksa o görsel kesinlikle gerçek bir fotoğraftır.

Cevabı gösterYanlış · Etiket bazen hiç eklenmez, bazen de paylaşım sırasında silinir. Etiketin olmaması gerçekliğin kanıtı değildir; kaynağı ve görselin ilk nerede çıktığını kontrol etmek gerekir.

5. Görselle arama, bir resmin internette daha önce nerede ve ne zaman yayımlandığını bulmaya yardım eder.

Cevabı gösterDoğru

6. Büyük harf, çok sayıda ünlem ve "Herkes paylaşsın!" çağrısı içeren paylaşımlara daha çok güvenmeliyiz.

Cevabı gösterYanlış · Bu heyecanlı dil, insanları düşünmeden paylaşmaya yönlendirmek için kullanılır ve dezenformasyonun sık görülen bir işaretidir. Böyle bir paylaşım görünce durup doğrulamak gerekir.

7. Manipülasyon, bir görseli ya da bilgiyi insanları belli bir yöne yönlendirmek için çarpıtmaktır.

Cevabı gösterDoğru

8. Bazı şirketler YZ ile üretilen görsellere gözle görülmeyen dijital işaretler ve içerik kimlik bilgileri eklemektedir.

Cevabı gösterDoğru

9. Emin olmadığım bir içeriği "belki doğrudur" diyerek paylaşmak sorumlu bir davranıştır.

Cevabı gösterYanlış · Sorumlu davranış, emin olmadığımız içeriği paylaşmamaktır. Doğrulayamadığımız bir bilgiyi yaymak dezenformasyona farkında olmadan ortak olmak demektir.
← Önceki haftaYZ İçeriklerinde Mesaj 1: Görseli Okuma Sonraki hafta →YZ ile Sanat 1: Eskizden Konsepte

22. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 22. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 22. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih22. Hafta · 1–5 Mart (MART)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaYAPAY ZEKÂ İLE DİJİTAL SANAT
KonuYZ İçeriklerinde Mesaj 2: Doğrulama
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.5.2 Yapay zekâ ile oluşturulmuş dijital içeriklerdeki mesajı anlamlandırabilme
Süreç bileşenleri
  • Manipülasyon, deepfake, dezenformasyon ve yanlış bilgi kavramlarını birbirinden ayırır.
  • Etiketli ve etiketsiz YZ paylaşımlarını karşılaştırarak etiketlemenin neden gerekli olduğunu açıklar.
  • Şüpheli bir görseli beş adımda (dur, kaynak, görselle arama, karşılaştırma, karar) doğrular.
  • Kendi YZ çalışmalarını paylaşırken uygun bir etiket ve açıklama yazar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Görselle arama yapabilen bir arama motoru (tahtada) · "Doğrula" adım kartları (5 kart) · Basılı paylaşım senaryoları (6 senaryo) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Hangisine güvenirsin?
Etiketli ve etiketsiz paylaşım çizimini göster, numaralara dokunmadan "Hangisine daha çok güvenirsin, neden?" diye sor. Öğrencilerin gerekçelerini tahtaya iki sütun olarak yaz.
1. ders
10 dk		Keşif: Paylaşımları karşılaştır
Çizimi hotspot olarak aç ve yedi numarayı sırayla aç. Etiketin, açık beyanın, hesabın geçmişinin ve heyecanlı dilin güvenilirliği nasıl etkilediğini konuş. Meteor görselinin YZ ile üretildiğini ama etiketsiz paylaşıldığını vurgula.
1. ders
8 dk		Keşif: Kavramlar
Manipülasyon, deepfake, dezenformasyon ve yanlış bilgi kavramlarını tablo üzerinden açıkla. Kasıt farkını özellikle vurgula: dezenformasyon bilerek yayılır, yanlış bilgi ise çoğu zaman iyi niyetle paylaşılır.
1. ders
13 dk		Etkinlik: Doğrulama masası
Doğrulama adımlarını göster. Gruplara birer paylaşım senaryosu ver; gruplar beş adımı kartlarla uygulayıp "Paylaşırım / Paylaşmam / Etiketle paylaşırım" kararı verir. Tahtada bir senaryo için görselle aramayı birlikte göster.
1. ders
4 dk		Değerlendirme: Doğru sıra
"Doğrulama adımlarını sırala" oyununu oynatın. Çıkış bileti: Kendi YZ resmin için bir paylaşım açıklaması yaz.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Doğrulama adımlarını sırala; Paylaşımdaki işaretler; Hangi kavram?; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Senaryo kartlarıyla doğrulama. Görselle arama yerine öğretmen, her senaryonun "arama sonucunu" ayrı bir kartta hazırlar (ör. "Bu görsel ilk kez bir YZ sanat sayfasında paylaşılmış"). Gruplar adım kartlarını sırayla çevirerek karara ulaşır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Dezenformasyon, insanları yanıltmak amacıyla bilerek yayılan yanlış bilgidir. (D)
  2. Yanlış bilgiyi iyi niyetle paylaşan biri hiçbir zarara yol açmaz. (Y)
  3. "YZ ile üretildi" etiketi, izleyicinin görseli gerçek bir fotoğraf sanmasını önler. (D)
  4. Bir görselde etiket yoksa o görsel kesinlikle gerçek bir fotoğraftır. (Y)
  5. Görselle arama, bir resmin internette daha önce nerede ve ne zaman yayımlandığını bulmaya yardım eder. (D)
  6. Büyük harf, çok sayıda ünlem ve "Herkes paylaşsın!" çağrısı içeren paylaşımlara daha çok güvenmeliyiz. (Y)
  7. Manipülasyon, bir görseli ya da bilgiyi insanları belli bir yöne yönlendirmek için çarpıtmaktır. (D)
  8. Bazı şirketler YZ ile üretilen görsellere gözle görülmeyen dijital işaretler ve içerik kimlik bilgileri eklemektedir. (D)
  9. Emin olmadığım bir içeriği "belki doğrudur" diyerek paylaşmak sorumlu bir davranıştır. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarGörselle arama gösterimini dersten önce deneyin ve sonuçlarda uygunsuz içerik çıkmayacağından emin olun. Güncel olaylardan gerçek sahte haber örnekleri yerine çizimdeki kurgusal meteor senaryosunu kullanmak daha güvenlidir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR01.03.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →