Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 25. hafta · Üç Boyutlu Modelleme

3B Nedir? X, Y ve Z Eksenleri

Dijital Sanatlar · 25. hafta ders notu · DS.1.6.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.6.1
  • İki boyutlu (2B) ve üç boyutlu (3B) görseller arasındaki farkı açıklar.
  • X, Y ve Z eksenlerinin genişlik, derinlik ve yüksekliği gösterdiğini söyler.
  • Bir noktanın 3B uzaydaki yerini (x, y, z) biçiminde yazar.
  • 3B modellemenin oyun, animasyon, mimari, ürün tasarımı ve 3B baskıdaki kullanımına örnek verir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Hamurdan eksen modeli

Her grup hamurdan küçük bir küp yapar ve köşesine üç kürdan batırır; kürdanlara kırmızı (X), yeşil (Y), mavi (Z) kâğıt bayrak takar. Ardından aynı küpün kâğıda çizilmiş 2B görünüşüyle (kare) karşılaştırılır. Kareli kâğıtta noktaların (x, y) yeri işaretlenir, sonra "yükseklik" için z değeri eklenerek nokta hamurdan bir top ile havaya kaldırılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

012B ve 3B arasındaki fark
?2B (iki boyutlu) ne demektir?
Yalnızca eni ve boyu olan düz görsellerdir. Kâğıda çizilen kare, fotoğraf ya da bir logo 2B'dir; arkasına dolaşıp bakamayız.
?3B (üç boyutlu) ne demektir?
Eni ve boyunun yanında derinliği (kalınlığı) da olan nesnelerdir. Bir zar, bir kupa ya da bir bina 3B'dir; etrafında dolaşıp her yüzünü görebiliriz.
?Kare, daire ve üçgenin 3B karşılıkları nelerdir?
Karenin karşılığı küp, dairenin karşılığı küre, üçgenin karşılığı ise piramit ya da konidir.
Anahtar kavramlar: 2B3BDerinlik
2Benboy 3Benboyderinlik KareDaireÜçgen KüpKürePiramit
02X, Y, Z eksenleri ve koordinat
(0, 0, 0) X · genişlik Y · derinlik Z · yükseklik Üç eksen Xsağ ↔ solYileri ↔ geriZalt ↔ üst Bir noktanın yeri (x, y, z) Örnek: (30, 20, 10)
  1. 1Başlangıç noktası (0, 0, 0)Üç eksenin kesiştiği yer. Bütün ölçüler buradan başlar.Dokun, adını gör
  2. 2X ekseniSağ–sol yönü; nesnenin genişliğini (uzunluğunu) gösterir. Genelde kırmızıyla çizilir.Dokun, adını gör
  3. 3Y ekseniİleri–geri yönü; nesnenin derinliğini gösterir. Genelde yeşille çizilir.Dokun, adını gör
  4. 4Z ekseniAşağı–yukarı yönü; nesnenin yüksekliğini gösterir. Genelde maviyle çizilir. 2B çizimde bu eksen yoktur.Dokun, adını gör
  5. 53B nesneBir kutunun genişliği, derinliği ve yüksekliği vardır. Bu yüzden onu her yönden döndürüp görebiliriz.Dokun, adını gör
  6. 6Çalışma düzlemiNesnelerin üzerine yerleştirildiği zemin; z = 0 yüksekliğidir.Dokun, adını gör
  7. 7Koordinat yazımıBir noktanın yeri (x, y, z) diye üç sayıyla yazılır. (30, 20, 10): sağa 30, ileri 20, yukarı 10.Dokun, adını gör

Numaralara dokun, her eksenin neyi gösterdiğini öğren.

?3B uzayda neden üç eksen kullanırız?
Çünkü bir nesnenin yerini ve boyutunu üç yönde anlatmamız gerekir: sağ-sol (X), ileri-geri (Y) ve aşağı-yukarı (Z).
?(30, 20, 10) koordinatı ne anlatır?
Başlangıç noktasından X yönünde 30, Y yönünde 20 birim gidip Z yönünde 10 birim yükselince ulaşılan noktayı anlatır.
?3B tasarım programlarında ölçü birimi nedir?
Tinkercad gibi programlarda ölçüler genellikle milimetre (mm) ile verilir; 10 mm = 1 cm'dir.
Biliyor muydun?

Eksenleri hatırlamak için: X "yatay", Y "yol" (ileri-geri), Z "zıpla" (yukarı).

033B modelleme nerelerde kullanılır?

Kartlara dokun.

★OyunAnimasyon ve filmMimariÜrün tasarımı3B yazıcıBilim ve sağlık
043B model nasıl oluşur?
?3B model nedir?
Bilgisayarda oluşturulan, her yönden döndürülüp incelenebilen sanal bir nesnedir. Basit şekiller (kutu, silindir, küre) birleştirilerek ya da hamur gibi yoğrularak yapılabilir.
?Okulda hangi programı kullanacağız?
Tarayıcıda ücretsiz çalışan Tinkercad 3B Tasarım'ı kullanacağız. İleri düzeyde film ve oyun yapımcılarının da kullandığı ücretsiz Blender programı vardır.
Anahtar kavramlar: ModelModellemeTinkercadBlender

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Kâğıt mı, kutu mu?

Bir kâğıt kare ile bir küpü sınıfa göster. "Hangisini elinde çevirince arkasını görebilirsin?" diye sor. Kâğıdın yalnızca eni ve boyu, küpün ise bir de derinliği olduğunu fark ettir. Tahtada 2B ve 3B şekil çiftlerini gösterip adlarını söylet.

2Benboy 3Benboyderinlik KareDaireÜçgen KüpKürePiramit
12dk

Keşif: Üç eksen

Tahtadaki çizimle X (sağ-sol, genişlik), Y (ileri-geri, derinlik) ve Z (aşağı-yukarı, yükseklik) eksenlerini anlat. Sınıfın bir köşesini başlangıç noktası (0, 0, 0) kabul et: iki duvarın ve tabanın birleştiği çizgiler üç eksendir. Üç renkli kalemi birbirine dik tutarak eksen modelini göster.

(0, 0, 0) X · genişlik Y · derinlik Z · yükseklik Üç eksen Xsağ ↔ solYileri ↔ geriZalt ↔ üst Bir noktanın yeri (x, y, z) Örnek: (30, 20, 10)
8dk

Keşif: 3B her yerde

Numaralı görselle 3B modellemenin kullanım alanlarını tek tek aç. Öğrencilere oynadıkları oyunları, izledikleri animasyon filmlerini sor; bunların bilgisayarda 3B modellendiğini anlat. Ahlat'taki bir yapının önce bilgisayarda modellenip sonra inşa edilebileceğini örnekle.

★OyunAnimasyon ve filmMimariÜrün tasarımı3B yazıcıBilim ve sağlık
10dk

Etkinlik: İnsan koordinat sistemi

Sınıfta üç öğrenci X, Y ve Z ekseni olur (kollarıyla yön gösterir). Öğretmen bir silgiyi sıranın üstüne koyar; öğrenciler "sağa 3 karış, ileri 2 karış, yukarı 1 karış: (3, 2, 1)" diye yerini söyler. Sonra tersini yapın: öğretmen (2, 0, 4) der, bir öğrenci nesneyi o noktaya taşır.

4dk

Değerlendirme: 2B mi 3B mü?

Tahtadaki gruplama oyununu oynatın. Son olarak "Z ekseni olmasaydı neyi ölçemezdik?" sorusunu sor.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. 2B bir şeklin yalnızca eni ve boyu vardır.

Cevabı gösterDoğru · Kare, daire, üçgen gibi düz şekillerde derinlik yoktur.

2. 3B nesnelerde en ve boya ek olarak derinlik de vardır.

Cevabı gösterDoğru

3. Z ekseni nesnenin genişliğini (sağ-sol) gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Z ekseni aşağı-yukarı yönü, yani yüksekliği gösterir. Sağ-sol yönü X eksenidir.

4. Başlangıç noktasının koordinatı (0, 0, 0) olarak yazılır.

Cevabı gösterDoğru · Üç eksenin kesiştiği yerdir; bütün ölçüler buradan başlar.

5. (5, 0, 0) noktası başlangıç noktasının tam üstündedir.

Cevabı gösterYanlış · Yalnızca x değeri 5 olduğu için nokta X ekseni boyunca 5 birim sağdadır. Tam üstte olsaydı (0, 0, 5) yazılırdı.

6. Dairenin 3B karşılığı küptür.

Cevabı gösterYanlış · Dairenin 3B karşılığı küredir; küp ise karenin 3B karşılığıdır.

7. Animasyon filmlerindeki karakterler bilgisayarda 3B modellenip hareket ettirilebilir.

Cevabı gösterDoğru

8. 3B modeller yalnızca oyunlarda kullanılır.

Cevabı gösterYanlış · Mimari, ürün tasarımı, sağlık, bilim, film ve 3B baskı gibi pek çok alanda kullanılır.

9. Bir ekran düz olduğu hâlde 3B nesneleri gölge ve perspektif sayesinde derinlikli görürüz.

Cevabı gösterDoğru · Ekranda gördüğümüz aslında 3B modelin 2B bir görüntüsüdür; ışık, gölge ve döndürme derinlik hissi verir.
← Önceki haftaYZ ile Sanat 2: Ortak Üretim ve Sergi Sonraki hafta →Tinkercad 3B Tasarım Arayüzü

25. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 25. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 25. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih25. Hafta · 29 Mart – 2 Nisan (MART)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaÜÇ BOYUTLU MODELLEME
Konu3B Nedir? X, Y ve Z Eksenleri
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.6.1 Dijital tasarım sürecinde üç boyutlu modelleme araçlarından yararlanabilme
Süreç bileşenleri
  • İki boyutlu (2B) ve üç boyutlu (3B) görseller arasındaki farkı açıklar.
  • X, Y ve Z eksenlerinin genişlik, derinlik ve yüksekliği gösterdiğini söyler.
  • Bir noktanın 3B uzaydaki yerini (x, y, z) biçiminde yazar.
  • 3B modellemenin oyun, animasyon, mimari, ürün tasarımı ve 3B baskıdaki kullanımına örnek verir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Bir kâğıt kare ve bir küp (zar, kutu ya da kibrit kutusu) · Üç renkli kalem ya da çubuk (kırmızı, yeşil, mavi) — eksen modeli için · Hamur ya da kil (isteğe bağlı) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
6 dk		Isınma: Kâğıt mı, kutu mu?
Bir kâğıt kare ile bir küpü sınıfa göster. "Hangisini elinde çevirince arkasını görebilirsin?" diye sor. Kâğıdın yalnızca eni ve boyu, küpün ise bir de derinliği olduğunu fark ettir. Tahtada 2B ve 3B şekil çiftlerini gösterip adlarını söylet.
1. ders
12 dk		Keşif: Üç eksen
Tahtadaki çizimle X (sağ-sol, genişlik), Y (ileri-geri, derinlik) ve Z (aşağı-yukarı, yükseklik) eksenlerini anlat. Sınıfın bir köşesini başlangıç noktası (0, 0, 0) kabul et: iki duvarın ve tabanın birleştiği çizgiler üç eksendir. Üç renkli kalemi birbirine dik tutarak eksen modelini göster.
1. ders
8 dk		Keşif: 3B her yerde
Numaralı görselle 3B modellemenin kullanım alanlarını tek tek aç. Öğrencilere oynadıkları oyunları, izledikleri animasyon filmlerini sor; bunların bilgisayarda 3B modellendiğini anlat. Ahlat'taki bir yapının önce bilgisayarda modellenip sonra inşa edilebileceğini örnekle.
1. ders
10 dk		Etkinlik: İnsan koordinat sistemi
Sınıfta üç öğrenci X, Y ve Z ekseni olur (kollarıyla yön gösterir). Öğretmen bir silgiyi sıranın üstüne koyar; öğrenciler "sağa 3 karış, ileri 2 karış, yukarı 1 karış: (3, 2, 1)" diye yerini söyler. Sonra tersini yapın: öğretmen (2, 0, 4) der, bir öğrenci nesneyi o noktaya taşır.
1. ders
4 dk		Değerlendirme: 2B mi 3B mü?
Tahtadaki gruplama oyununu oynatın. Son olarak "Z ekseni olmasaydı neyi ölçemezdik?" sorusunu sor.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: 2B mi, 3B mi?; Ekseni eşleştir; Koordinatı söyle!; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: 3B Nedir? X, Y ve Z Eksenleri.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Hamurdan eksen modeli. Her grup hamurdan küçük bir küp yapar ve köşesine üç kürdan batırır; kürdanlara kırmızı (X), yeşil (Y), mavi (Z) kâğıt bayrak takar. Ardından aynı küpün kâğıda çizilmiş 2B görünüşüyle (kare) karşılaştırılır. Kareli kâğıtta noktaların (x, y) yeri işaretlenir, sonra "yükseklik" için z değeri eklenerek nokta hamurdan bir top ile havaya kaldırılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. 2B bir şeklin yalnızca eni ve boyu vardır. (D)
  2. 3B nesnelerde en ve boya ek olarak derinlik de vardır. (D)
  3. Z ekseni nesnenin genişliğini (sağ-sol) gösterir. (Y)
  4. Başlangıç noktasının koordinatı (0, 0, 0) olarak yazılır. (D)
  5. (5, 0, 0) noktası başlangıç noktasının tam üstündedir. (Y)
  6. Dairenin 3B karşılığı küptür. (Y)
  7. Animasyon filmlerindeki karakterler bilgisayarda 3B modellenip hareket ettirilebilir. (D)
  8. 3B modeller yalnızca oyunlarda kullanılır. (Y)
  9. Bir ekran düz olduğu hâlde 3B nesneleri gölge ve perspektif sayesinde derinlikli görürüz. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarEksen renklerini (X kırmızı, Y yeşil, Z mavi) tüm ünite boyunca aynı tutun; ileriki haftalarda programdaki eksen okları da bu renklerde görünecek. Sınıf köşesini "(0, 0, 0)" yapmak soyut koordinat fikrini somutlaştırır.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR29.03.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →