Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 4. hafta · Dijital Sanat ve Etik

Dijital Ortamda Etik ve Telif Hakkı

Dijital Sanatlar · 4. hafta ders notu · DS.1.2.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.2.1
  • Telif hakkının sanatçının emeğini nasıl koruduğunu açıklar.
  • Creative Commons lisans simgelerini (BY, NC, ND, SA, CC0) okuyup bir görselin nasıl kullanılabileceğine karar verir.
  • Kullandığı bir görsel için başlık, sahip, kaynak ve lisans bilgisiyle kaynak gösterir.
  • Paylaşımlarının dijital ayak izi bıraktığını fark ederek paylaşmadan önce izin ve gizliliği düşünür.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Senaryo kartları ve sınıf panosu

Tahta kullanılamazsa CC simgeleri büyük kartlara çizilip sınıf panosuna asılır. Öğretmen senaryoları sesli okur; gruplar "Evet / Koşullu / Hayır" kartlarından birini kaldırır. Kaynak gösterme alıştırması, öğrencilerin birbirinin çizimini kullanıp altına elle kaynak satırı yazmasıyla yapılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Telif hakkı ve sanatçının emeği
?Telif hakkı nedir?
Bir eseri yapan kişinin, eserinin nasıl kopyalanacağına, paylaşılacağına ve değiştirileceğine karar verme hakkıdır. Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur.
?Çizimimin telif hakkı ne zaman başlar?
Eseri yaptığın anda. Bir yere kayıt yaptırmak gerekmez; kâğıda ya da ekrana çizdiğin özgün çizim senindir.
?Telif hakkı neden önemlidir?
Bir dijital çizim saatler, bazen günler süren emeğin ürünüdür. Telif hakkı bu emeği korur; sanatçının adının anılmasını ve eserinden kazanç sağlayabilmesini güvenceye alır.
?İzin nasıl istenir?
Eser sahibine kim olduğumuzu, eseri nerede ve hangi amaçla kullanacağımızı yazarak sorarız. Cevap gelmezse ya da izin verilmezse eseri kullanmayız.
Anahtar kavramlar: Telif hakkıEser sahibiİzinEmek
02Bir eser sayfasını okumak
Sanat paylaşım sitesi galeriEser ara… Gece Kuşu ZZeynep K. · @zeynepcizer Yayın: 14 Mart 2026 · Dijital çizim ccLisans: CC BY-NC 4.0 "Gece Kuşu", Zeynep K.CC BY-NC 4.0 · galeri sitesi İndir♥ 128Yorum 12
  1. 1EserSanatçının emeğiyle ortaya çıkan çizim. Yayımlandığı anda telif hakkıyla korunur.Dokun, adını gör
  2. 2SanatçıEseri yapan kişi. Atıf yaparken mutlaka adı yazılır.Dokun, adını gör
  3. 3Eser adıKaynak gösterirken eserin adı da yazılır.Dokun, adını gör
  4. 4Yayın tarihiEserin ilk ne zaman paylaşıldığını gösterir; kimin önce yaptığını anlamaya yardım eder.Dokun, adını gör
  5. 5LisansCC BY-NC: Ad belirtilerek kullanılabilir ama ticari amaçla kullanılamaz.Dokun, adını gör
  6. 6Atıf metniEseri kullanırken altına yazacağımız hazır kaynak satırı.Dokun, adını gör
  7. 7İndir düğmesiİndirmek, eseri istediğimiz gibi kullanma izni vermez; önce lisansa bakılır.Dokun, adını gör
  8. 8Beğeni ve yorumSaygılı yorum sanatçıyı destekler; bu etkileşimler dijital ayak izimize eklenir.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; lisans bilgisinin nerede olduğunu bul.

?Bu sayfada eseri kullanmadan önce hangi bilgiye bakmalıyız?
Lisans bilgisine. Burada "CC BY-NC 4.0" yazıyor: adı belirtirsek kullanabiliriz ama satış ya da reklam gibi ticari amaçlarla kullanamayız.
?Beğeni ve yorumlar da dijital ayak izi bırakır mı?
Evet. Hangi eseri beğendiğimiz, ne yorum yazdığımız kaydedilir ve başkaları tarafından görülebilir.
03Creative Commons lisansları

Kartlara dokun.

cc Creative Commons lisansları"Bazı hakları saklıdır": eser sahibi izinleri önceden yazar. BYAtıfEser sahibininadını belirt₺NCGayriTicariTicari amaçlakullanılamazNDTüretilemezDeğiştirmedenkullanılırSAAynı LisansAynı lisanslapaylaşılır0CC0Kamu MalıKoşul yok,serbest kullan
04Kaynak gösterme: BSKL

Soru işaretli kutulara dokun.

?"Görsel: internet" yazmak neden yeterli değildir?
"İnternet" bir kaynak değil, milyonlarca sitenin bulunduğu bir ağdır. Okuyan kişi eseri kimin yaptığını ve nereden geldiğini bulamaz; sanatçının emeği görünmez olur.
Eksik Görsel: internetten alındı Kim yaptı? Lisansı ne?Nereden alındı? Bilinmiyor. Doğru BBaşlık:Ayçiçeği TarlasıSSahibi:Can T.KKaynak:site bağlantısıLLisans:CC BY 4.0 Kısaca: B · S · K · L
HarfNe yazılır?Örnek
B
S
K
L
05Dijital ayak izi
?Dijital ayak izi nedir?
İnternette yaptığımız paylaşım, yorum, beğeni, arama ve konum gibi bütün işlemlerin bıraktığı izlerdir. Bu izler uzun süre kalabilir ve başkaları tarafından görülebilir.
?Bir sanat eserini paylaşırken ayak izimizi nasıl korurum?
Kişisel bilgilerimi (okul, adres, telefon) eserde ya da açıklamada yazmam, konum etiketini kapatırım ve başkalarının yüzünü izinsiz paylaşmam.
Biliyor muydun?

Paylaşmadan önce sor: Doğru mu? İzin var mı? Kimseyi üzer mi? Beş yıl sonra da paylaşmak ister miyim?

Dijital ayak iziİnternette yaptığımız her şey iz bırakır; silinse bile kopyası dolaşabilir. PaylaşılançizimYazılanyorumBeğeni vetakipKonumetiketiAramageçmişi Paylaşmadan önce düşün

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Çizimin başkasının adıyla

Sınıfa sor: "Bir hafta uğraşıp yaptığın çizim, internette başka birinin adıyla paylaşılsa ne hissederdin?" Duyguları tahtaya yaz (üzüntü, öfke, haksızlık). Bu duygunun yasada bir karşılığı olduğunu, adının telif hakkı olduğunu söyle.

12dk

Keşif: Telif hakkı ve lisans

Eserin yapıldığı anda sahibini koruduğunu, ayrıca bir başvuru gerekmediğini anlat. Sanat paylaşım sitesi görselini açıp numaralara dokundurarak sanatçı adı, tarih ve lisans bilgisinin nerede olduğunu buldur. "İndir düğmesi varsa her şeyi yapabilir miyim?" sorusunu tartıştır.

Sanat paylaşım sitesi galeriEser ara… Gece Kuşu ZZeynep K. · @zeynepcizer Yayın: 14 Mart 2026 · Dijital çizim ccLisans: CC BY-NC 4.0 "Gece Kuşu", Zeynep K.CC BY-NC 4.0 · galeri sitesi İndir♥ 128Yorum 12
8dk

Keşif: CC simgeleri

Beş lisans simgesini tek tek göster; öğrenciler kartı kaldırıp anlamını kendi cümlesiyle söyler. Ardından "CC BY-NC" ve "CC BY-ND" gibi birleşik lisansları birlikte çözün: hangi izin var, hangi koşul var?

cc Creative Commons lisansları"Bazı hakları saklıdır": eser sahibi izinleri önceden yazar. BYAtıfEser sahibininadını belirt₺NCGayriTicariTicari amaçlakullanılamazNDTüretilemezDeğiştirmedenkullanılırSAAynı LisansAynı lisanslapaylaşılır0CC0Kamu MalıKoşul yok,serbest kullan
10dk

Etkinlik: Kullanabilir miyim?

Gruplara senaryo kartları dağıt: "CC BY-NC lisanslı bir çizimi okul gazetesinde kullanmak", "Bir şarkıcının fotoğrafını kantin afişinde satış için kullanmak" gibi. Gruplar her kartı "Evet", "Koşullu evet" ya da "Hayır" sütununa yerleştirip gerekçesini yazar. Ardından BSKL kuralıyla bir kaynak satırı yazarlar.

Eksik Görsel: internetten alındı Kim yaptı? Lisansı ne?Nereden alındı? Bilinmiyor. Doğru BBaşlık:Ayçiçeği TarlasıSSahibi:Can T.KKaynak:site bağlantısıLLisans:CC BY 4.0 Kısaca: B · S · K · L
4dk

Değerlendirme: Paylaşmadan önce

Dijital ayak izi görselini göster. Her öğrenci yapışkan nota "Bir şey paylaşmadan önce kendime şu soruyu sorarım: …" cümlesini tamamlar ve tahtaya yapıştırır.

Dijital ayak iziİnternette yaptığımız her şey iz bırakır; silinse bile kopyası dolaşabilir. PaylaşılançizimYazılanyorumBeğeni vetakipKonumetiketiAramageçmişi Paylaşmadan önce düşün

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bir eser yapıldığı anda telif hakkıyla korunur; bunun için ayrıca başvuru yapmak gerekmez.

Cevabı gösterDoğru

2. İnternette bulunan ve indir düğmesi olan her görsel istediğimiz gibi kullanılabilir.

Cevabı gösterYanlış · İndirebilmek kullanma izni değildir. Önce lisansa bakılır; lisans yoksa eser sahibinden izin istenir.

3. CC BY lisansında eser, sahibinin adı belirtilerek kullanılabilir.

Cevabı gösterDoğru

4. NC simgesi taşıyan bir eser, satılan bir ürünün afişinde kullanılabilir.

Cevabı gösterYanlış · NC (GayriTicari), eserin ticari amaçla, yani para kazanmak için kullanılamayacağı anlamına gelir.

5. ND simgeli bir eseri kırpıp renklerini değiştirerek kendi afişimizde kullanabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · ND (Türetilemez) eserin değiştirilmeden kullanılmasını ister; kırpmak ve renk değiştirmek değişiklik sayılır.

6. Kaynak gösterirken eserin adı, sahibi, alındığı yer ve lisansı yazılır.

Cevabı gösterDoğru · Kısaca BSKL: Başlık, Sahip, Kaynak, Lisans.

7. Sildiğimiz bir paylaşım internetten tamamen ve kesin olarak kaybolur.

Cevabı gösterYanlış · Başkaları ekran görüntüsü almış ya da kopyalamış olabilir; silinen içerik bile dolaşmaya devam edebilir.

8. Bir arkadaşımızın fotoğrafını paylaşmadan önce ondan izin almalıyız.

Cevabı gösterDoğru

9. Türkiye’de sanat eserleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur.

Cevabı gösterDoğru

10. CC0 işaretli bir eser herhangi bir koşul olmadan kullanılabilir.

Cevabı gösterDoğru · Yine de kaynağını yazmak güzel bir davranıştır.
← Önceki haftaDijital Sanat Ürünlerini Yorumlama Sonraki hafta →Özgün ve Kopya İçerik

4. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 4. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 4. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih4. Hafta · 5–9 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL SANAT VE ETİK
KonuDijital Ortamda Etik ve Telif Hakkı
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.2.1 Dijital ortamdaki etik davranışlara ilişkin kavramları sorgulayabilme
Süreç bileşenleri
  • Telif hakkının sanatçının emeğini nasıl koruduğunu açıklar.
  • Creative Commons lisans simgelerini (BY, NC, ND, SA, CC0) okuyup bir görselin nasıl kullanılabileceğine karar verir.
  • Kullandığı bir görsel için başlık, sahip, kaynak ve lisans bilgisiyle kaynak gösterir.
  • Paylaşımlarının dijital ayak izi bıraktığını fark ederek paylaşmadan önce izin ve gizliliği düşünür.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · CC lisans simgesi kartları (5 adet, A5) · "Kullanabilir miyim?" senaryo kartları · Öğrencilerin kendi çizimleri (önceki haftalardan) · Yapışkan not kâğıtları · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
6 dk		Isınma: Çizimin başkasının adıyla
Sınıfa sor: "Bir hafta uğraşıp yaptığın çizim, internette başka birinin adıyla paylaşılsa ne hissederdin?" Duyguları tahtaya yaz (üzüntü, öfke, haksızlık). Bu duygunun yasada bir karşılığı olduğunu, adının telif hakkı olduğunu söyle.
1. ders
12 dk		Keşif: Telif hakkı ve lisans
Eserin yapıldığı anda sahibini koruduğunu, ayrıca bir başvuru gerekmediğini anlat. Sanat paylaşım sitesi görselini açıp numaralara dokundurarak sanatçı adı, tarih ve lisans bilgisinin nerede olduğunu buldur. "İndir düğmesi varsa her şeyi yapabilir miyim?" sorusunu tartıştır.
1. ders
8 dk		Keşif: CC simgeleri
Beş lisans simgesini tek tek göster; öğrenciler kartı kaldırıp anlamını kendi cümlesiyle söyler. Ardından "CC BY-NC" ve "CC BY-ND" gibi birleşik lisansları birlikte çözün: hangi izin var, hangi koşul var?
1. ders
10 dk		Etkinlik: Kullanabilir miyim?
Gruplara senaryo kartları dağıt: "CC BY-NC lisanslı bir çizimi okul gazetesinde kullanmak", "Bir şarkıcının fotoğrafını kantin afişinde satış için kullanmak" gibi. Gruplar her kartı "Evet", "Koşullu evet" ya da "Hayır" sütununa yerleştirip gerekçesini yazar. Ardından BSKL kuralıyla bir kaynak satırı yazarlar.
1. ders
4 dk		Değerlendirme: Paylaşmadan önce
Dijital ayak izi görselini göster. Her öğrenci yapışkan nota "Bir şey paylaşmadan önce kendime şu soruyu sorarım: …" cümlesini tamamlar ve tahtaya yapıştırır.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Lisans simgesi ve anlamı; Kullanabilir miyim?; Eser sayfasında numaralar; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: Dijital Ortamda Etik ve Telif Hakkı.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Senaryo kartları ve sınıf panosu. Tahta kullanılamazsa CC simgeleri büyük kartlara çizilip sınıf panosuna asılır. Öğretmen senaryoları sesli okur; gruplar "Evet / Koşullu / Hayır" kartlarından birini kaldırır. Kaynak gösterme alıştırması, öğrencilerin birbirinin çizimini kullanıp altına elle kaynak satırı yazmasıyla yapılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Bir eser yapıldığı anda telif hakkıyla korunur; bunun için ayrıca başvuru yapmak gerekmez. (D)
  2. İnternette bulunan ve indir düğmesi olan her görsel istediğimiz gibi kullanılabilir. (Y)
  3. CC BY lisansında eser, sahibinin adı belirtilerek kullanılabilir. (D)
  4. NC simgesi taşıyan bir eser, satılan bir ürünün afişinde kullanılabilir. (Y)
  5. ND simgeli bir eseri kırpıp renklerini değiştirerek kendi afişimizde kullanabiliriz. (Y)
  6. Kaynak gösterirken eserin adı, sahibi, alındığı yer ve lisansı yazılır. (D)
  7. Sildiğimiz bir paylaşım internetten tamamen ve kesin olarak kaybolur. (Y)
  8. Bir arkadaşımızın fotoğrafını paylaşmadan önce ondan izin almalıyız. (D)
  9. Türkiye’de sanat eserleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. (D)
  10. CC0 işaretli bir eser herhangi bir koşul olmadan kullanılabilir. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarSenaryo kartlarında öğrencilerin kendi ilgi alanlarından örnekler (oyun görselleri, şarkı kapakları, sosyal medya çizimleri) kullanmak tartışmayı canlandırır. "Okul ödevi için her şey serbesttir" yanılgısını özellikle konuşun.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR05.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →