Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 5. hafta · Dijital Sanat ve Etik

Özgün ve Kopya İçerik

Dijital Sanatlar · 5. hafta ders notu · DS.1.2.2

Öğrenme çıktıları
DS.1.2.2
  • Özgün eser, kopya, esinlenme, remix ve intihal kavramlarını örneklerle ayırt eder.
  • Ters görsel aramanın bir görselin ilk kaynağını bulmaya nasıl yardım ettiğini açıklar.
  • Filigranın eser sahibini görünür kılma işlevini açıklar ve kendi eserine uygun bir filigran tasarlar.
  • Bir esinlenme kaynağından yola çıkarak kendi özgün çizimini üretir ve kaynağını belirtir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Aydınger deneyi

Öğrenciler aydınger kâğıdıyla bir çizimi üstten kopyalar ve "Bu çizim kimin?" sorusunu tartışır. Sonra aynı konuyu kopya kâğıdı olmadan, kendi bakışlarıyla yeniden çizer. İki çizim yan yana konularak kopya ile esinlenme arasındaki fark somut olarak gösterilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Beş kavram

Kartlara dokun.

?Esinlenme ile kopya arasındaki çizgi nerededir?
Esinlenmede yalnızca fikir ortaktır; kompozisyon, renkler, çizgiler ve anlatım yenidir. Kopyada ise eserin kendisi tekrar edilir. Kendine sor: "Bu çizimde benim kararım olan ne var?"
?Sanatçılar hiç başkalarından etkilenmez mi?
Etkilenir; bütün sanatçılar başka eserlere bakarak öğrenir. Önemli olan etkiyi kendi üslubuna dönüştürmek ve etkilendiğin kaynağı açıkça söylemektir.
ElifÖzgün eserElif çizdiMertKopya / İntihalİmza değiştirilmişMertEsinlenmeYeni bir eserDenize saygı!Kaynak: ElifRemixKaynak yazılı Aynı deniz feneri fikri, dört farklı durum: hangisi etik?
02Ters görsel arama
Görselle arama deniz_feneri.png yüklendi · görsele göre aranıyor Aranan görsel800 × 600 pikselimza: yok Bulunan eşleşmeler Elif'in çizim bloguİlk yayın: 12.03.2025Tam eşleşmePaylaşım sitesi · MertYayın: 02.09.2026Tam eşleşmeGörsel arşiv sitesiGece temalı fenerBenzer görsel
  1. 1Görsel yüklemeArama kutusuna yazı yerine görsel yüklenir ya da görsel bağlantısı yapıştırılır.Dokun, adını gör
  2. 2Aranan görselKaynağını merak ettiğimiz görsel. Üzerinde imza ya da filigran yok.Dokun, adını gör
  3. 3İlk yayınEn eski tarihli kayıt büyük olasılıkla asıl sahibini gösterir: burada Elif'in blogu.Dokun, adını gör
  4. 4Tam eşleşmeAynı görselin başka yerlerde de paylaşıldığını gösterir.Dokun, adını gör
  5. 5Şüpheli paylaşımAynı görsel daha sonra başka bir adla paylaşılmış: kopya ya da intihal olabilir.Dokun, adını gör
  6. 6Benzer görselAynı görsel değil; konu benzer. Esinlenme ile kopyayı ayırmak için karşılaştırırız.Dokun, adını gör

Numaralara dokun.

?Ters görsel arama nasıl çalışır?
Arama motoru yüklediğimiz görseldeki renk, biçim ve desenleri inceler; internette aynı ya da benzer görselleri bulup bize listeler.
?Bu yöntem ne işe yarar?
Bir görselin ilk kez kim tarafından ve ne zaman paylaşıldığını, başka kimlerin kullandığını ve izinsiz kopyalanıp kopyalanmadığını anlamaya yardım eder. Sahte haber görsellerini ayırt etmekte de kullanılır.
Anahtar kavramlar: Ters görsel aramaİlk kaynak
03Filigran
?Filigran nedir?
Eserin üzerine yarı saydam olarak yerleştirilen ad, imza ya da işarettir. Eseri görünür biçimde sahibine bağlar.
?Filigran nereye konmalı?
Çizimin önemli bir bölümüne yakın, ama eseri bozmayacak saydamlıkta. Köşedeki küçük bir yazı kolayca kırpılabilir; eserin üzerine tekrarlanan hafif bir yazıyı silmek ise zordur.
?Filigran eserimi tamamen korur mu?
Hayır, ama kopyalamayı zorlaştırır ve eserin kime ait olduğunu herkese hatırlatır. Telif hakkı filigran olmasa da vardır.
Biliyor muydun?

Filigranda okulunu ya da tam adını değil, sanatçı adını veya takma adını kullan.

FiligransızFiligranlı © Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K. 2026 Kolayca kopyalanır;başkasının adıyla paylaşılabilir. Eserin sahibi görünür;filigranı silmek zordur.
04Etik mi, değil mi?

Soru işaretli kutulara dokun.

DurumKavramEtik mi?
Kendi fikrimle çizdiğim fener
Arkadaşımın çizimini kendi adımla yükledim
Bir fener çiziminden esinlenip gece sahnesi çizdim
CC BY çizime yazı ekleyip kaynağını yazdım
ND lisanslı çizimi kırpıp paylaştım

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Hangisi aynı?

Dört deniz feneri çizimini göster ve "Hangileri aynı, hangileri farklı?" diye sor. Öğrencilerin dikkatini imzalara çek: ikinci çizim birincinin aynısı ama imza değişmiş. Bunun bir adı olduğunu söyle: intihal.

ElifÖzgün eserElif çizdiMertKopya / İntihalİmza değiştirilmişMertEsinlenmeYeni bir eserDenize saygı!Kaynak: ElifRemixKaynak yazılı Aynı deniz feneri fikri, dört farklı durum: hangisi etik?
12dk

Keşif: Kopya mı, esinlenme mi?

Beş kavramı sırayla tanıt: özgün eser, kopya, intihal, esinlenme, remix. Her biri için sınıftan bir örnek iste ve tahtada "Etik / Etik değil / Koşula bağlı" sütunlarına yerleştir. Remixin ancak lisans izin veriyorsa ve kaynak yazılırsa etik olduğunu vurgula.

ElifÖzgün eserElif çizdiMertKopya / İntihalİmza değiştirilmişMertEsinlenmeYeni bir eserDenize saygı!Kaynak: ElifRemixKaynak yazılı Aynı deniz feneri fikri, dört farklı durum: hangisi etik?
8dk

Keşif: Görselle arama

Ters görsel arama ekranını numaralarla incele. Bir öğrenci "İlk yayın" kaydını bulur, diğeri "Şüpheli paylaşım"ı gösterir. Yalnızca tarih ve adlara bakarak kimin asıl sahip olduğunu sınıfça kararlaştırın.

Görselle arama deniz_feneri.png yüklendi · görsele göre aranıyor Aranan görsel800 × 600 pikselimza: yok Bulunan eşleşmeler Elif'in çizim bloguİlk yayın: 12.03.2025Tam eşleşmePaylaşım sitesi · MertYayın: 02.09.2026Tam eşleşmeGörsel arşiv sitesiGece temalı fenerBenzer görsel
11dk

Etkinlik: Esinlen, kendin çiz

Öğrenciler tahtadaki deniz feneri fikrinden esinlenir ama kendi sahnesini çizer: farklı bir saat (gece, sis, fırtına), farklı renk ve farklı bakış açısı. Çizimin altına "Esin kaynağı: …" satırını yazar ve köşesine kendi filigranını ya da imzasını ekler.

FiligransızFiligranlı © Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K.© Elif K. 2026 Kolayca kopyalanır;başkasının adıyla paylaşılabilir. Eserin sahibi görünür;filigranı silmek zordur.
4dk

Değerlendirme: Karşılaştır

İki öğrenci çizimlerini tahtadaki örnekle yan yana tutar. Sınıf "Bu bir kopya mı, esinlenme mi? Neden?" sorusunu iki farkı göstererek cevaplar.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Başkasının eserini kendi adımızla paylaşmak intihaldir.

Cevabı gösterDoğru

2. Bir eserin imzasını silip yerine kendi adımızı yazarsak eser bizim olur.

Cevabı gösterYanlış · İmzayı değiştirmek eseri yapan kişiyi değiştirmez; bu davranış intihaldir ve eser sahibinin hakkını çiğner.

3. Esinlenmede bir fikirden yola çıkılır ama ortaya yeni ve farklı bir eser konur.

Cevabı gösterDoğru

4. Remix, lisans izin verdiği ve kaynak belirtildiği sürece etik bir üretim yoludur.

Cevabı gösterDoğru

5. Bir eserin rengini biraz değiştirmek onu özgün eser yapar.

Cevabı gösterYanlış · Küçük değişiklikler eserin aslını değiştirmez; kompozisyon ve fikir aynı kaldıkça bu hâlâ kopyadır.

6. Ters görsel aramada arama kutusuna yazı yerine görsel yüklenir.

Cevabı gösterDoğru

7. Ters görsel aramada en yeni tarihli sonuç, eserin asıl sahibini gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Genellikle en eski tarihli yayın asıl kaynağa daha yakındır; sonraki paylaşımlar kopya olabilir. Yine de tarih tek başına kesin kanıt değildir.

8. Filigran, eserin üzerine yarı saydam olarak eklenen ad ya da işarettir.

Cevabı gösterDoğru

9. Filigranı silip bir eseri paylaşmak, sahibinin emeğine saygısızlıktır.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaDijital Ortamda Etik ve Telif Hakkı Sonraki hafta →Temel Sanat Elemanları: Nokta, Çizgi, Biçim

5. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 5. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 5. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih5. Hafta · 12–16 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL SANAT VE ETİK
KonuÖzgün ve Kopya İçerik
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.2.2 Dijital görsellerde özgün ve kopya içerikleri karşılaştırabilme
Süreç bileşenleri
  • Özgün eser, kopya, esinlenme, remix ve intihal kavramlarını örneklerle ayırt eder.
  • Ters görsel aramanın bir görselin ilk kaynağını bulmaya nasıl yardım ettiğini açıklar.
  • Filigranın eser sahibini görünür kılma işlevini açıklar ve kendi eserine uygun bir filigran tasarlar.
  • Bir esinlenme kaynağından yola çıkarak kendi özgün çizimini üretir ve kaynağını belirtir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Deniz feneri örnek çizimleri (tahtada) · Aydınger ya da ince kâğıt · A5 resim kâğıdı, renkli kalemler · Etiket kâğıtları (filigran için) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Hangisi aynı?
Dört deniz feneri çizimini göster ve "Hangileri aynı, hangileri farklı?" diye sor. Öğrencilerin dikkatini imzalara çek: ikinci çizim birincinin aynısı ama imza değişmiş. Bunun bir adı olduğunu söyle: intihal.
1. ders
12 dk		Keşif: Kopya mı, esinlenme mi?
Beş kavramı sırayla tanıt: özgün eser, kopya, intihal, esinlenme, remix. Her biri için sınıftan bir örnek iste ve tahtada "Etik / Etik değil / Koşula bağlı" sütunlarına yerleştir. Remixin ancak lisans izin veriyorsa ve kaynak yazılırsa etik olduğunu vurgula.
1. ders
8 dk		Keşif: Görselle arama
Ters görsel arama ekranını numaralarla incele. Bir öğrenci "İlk yayın" kaydını bulur, diğeri "Şüpheli paylaşım"ı gösterir. Yalnızca tarih ve adlara bakarak kimin asıl sahip olduğunu sınıfça kararlaştırın.
1. ders
11 dk		Etkinlik: Esinlen, kendin çiz
Öğrenciler tahtadaki deniz feneri fikrinden esinlenir ama kendi sahnesini çizer: farklı bir saat (gece, sis, fırtına), farklı renk ve farklı bakış açısı. Çizimin altına "Esin kaynağı: …" satırını yazar ve köşesine kendi filigranını ya da imzasını ekler.
1. ders
4 dk		Değerlendirme: Karşılaştır
İki öğrenci çizimlerini tahtadaki örnekle yan yana tutar. Sınıf "Bu bir kopya mı, esinlenme mi? Neden?" sorusunu iki farkı göstererek cevaplar.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Etik mi, değil mi?; Kavram ve tanım; Ters görsel arama adımları; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Özgün ve Kopya İçerik.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Aydınger deneyi. Öğrenciler aydınger kâğıdıyla bir çizimi üstten kopyalar ve "Bu çizim kimin?" sorusunu tartışır. Sonra aynı konuyu kopya kâğıdı olmadan, kendi bakışlarıyla yeniden çizer. İki çizim yan yana konularak kopya ile esinlenme arasındaki fark somut olarak gösterilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Başkasının eserini kendi adımızla paylaşmak intihaldir. (D)
  2. Bir eserin imzasını silip yerine kendi adımızı yazarsak eser bizim olur. (Y)
  3. Esinlenmede bir fikirden yola çıkılır ama ortaya yeni ve farklı bir eser konur. (D)
  4. Remix, lisans izin verdiği ve kaynak belirtildiği sürece etik bir üretim yoludur. (D)
  5. Bir eserin rengini biraz değiştirmek onu özgün eser yapar. (Y)
  6. Ters görsel aramada arama kutusuna yazı yerine görsel yüklenir. (D)
  7. Ters görsel aramada en yeni tarihli sonuç, eserin asıl sahibini gösterir. (Y)
  8. Filigran, eserin üzerine yarı saydam olarak eklenen ad ya da işarettir. (D)
  9. Filigranı silip bir eseri paylaşmak, sahibinin emeğine saygısızlıktır. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarEsinlenme etkinliğinde öğrencileri "aynısını çizmemeleri" için zorlamak yerine "Ne değiştirirsen senin olur?" sorusuyla yönlendirin: zaman, hava, bakış açısı, renk paleti.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR12.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →