Bilişim Ders Notları
Dijital Sanat · 8. hafta · Dijital Tasarım Elemanları ve İlkeleri

Doku, Değer, Perspektif ve Tasarım İlkeleri

Dijital Sanatlar · 8. hafta ders notu · DS.1.3.1

Öğrenme çıktıları
DS.1.3.1
  • Görsel dokuyu tanır ve doku örneklerini nokta, çizgi ve desenle çizer.
  • Değer skalasını kullanarak ışık, ara ton, gölge ve düşen gölgeyi gösterir.
  • Tek kaçış noktalı perspektifte ufuk çizgisi ve kaçış noktasını bulur; boşluk (alan) kullanımının önemini açıklar.
  • Denge, zıtlık, hiyerarşi ve hizalama ilkelerini kullanarak düzensiz bir afişi düzenler.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Frotaj ve kesme-yapıştırma

Öğrenciler kâğıdı yaprak, bozuk para ya da kumaşın üzerine koyup kalemle tarayarak gerçek dokuları kâğıda aktarır (frotaj). Afiş düzenleme etkinliği zaten kâğıt parçalarıyla yapılır; tahta yoksa "önce" afişi öğretmen tarafından büyük kâğıda çizilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Doku

Kartlara dokun.

?Görsel doku nasıl çizilir?
Nokta, çizgi ve küçük şekillerin tekrarıyla. Ahşap için dalgalı çizgiler, kum için sık noktalar, tuğla için kaydırılmış dikdörtgenler, çimen için kısa eğri çizgiler kullanılır.
Anahtar kavramlar: DokuFrotajDesen
AhşapTuğlaKumaşKumSuÇimen
02Değer: ışık ve gölge
1234567 ← AçıkKoyu →Değer skalası Aynı rengin değerleri ← beyaz eklenir: açık tonsiyah eklenir: koyu ton → Değer: bir renginaçıklığı ya da koyuluğu
  1. 1Işık kaynağıIşık sol üstten geliyor; bütün aydınlık ve gölgeler buna göre yerleşir.Dokun, adını gör
  2. 2Parlak noktaIşığın en doğrudan çarptığı, en açık yer.Dokun, adını gör
  3. 3Ara tonIşığın eğik geldiği bölüm; açık ile koyu arasında geçiş yapar.Dokun, adını gör
  4. 4Öz gölgeCismin ışık almayan tarafı; en koyu bölümlerden biridir.Dokun, adını gör
  5. 5Yansıyan ışıkYerden yansıyan ışık gölgenin kenarını biraz açar; küreyi daha gerçekçi gösterir.Dokun, adını gör
  6. 6Düşen gölgeCismin yere düşen gölgesi; ışığın tersi yönündedir.Dokun, adını gör
  7. 7Değer skalasıBeyazdan siyaha 7 basamak; çizimde kaç farklı değer kullandığımızı gösterir.Dokun, adını gör
  8. 8Ton ve koyu tonBir renge beyaz eklenince açılır, siyah eklenince koyulaşır.Dokun, adını gör

Numaralara dokun.

?Değer neden önemlidir?
Açık ve koyu tonlar bir şekle hacim kazandırır. Gölgesi olmayan bir daire düz görünür; değerlerle gölgelendirildiğinde küre olur.
?Gölgelendirirken nereden başlamalıyım?
Önce ışık kaynağının yerine karar ver. Işığa bakan taraf açık, ters taraf koyu olur; düşen gölgeyi ışığın tersi yönüne çiz.
03Alan ve perspektif
Ufuk çizgisiKaçış noktası
  1. 1Ufuk çizgisiGözümüzün hizasıdır; gökyüzü ile yer burada buluşur.Dokun, adını gör
  2. 2Kaçış noktasıParalel çizgiler uzakta bu noktada birleşiyormuş gibi görünür.Dokun, adını gör
  3. 3Kaçış çizgisiYolun kenarları kaçış noktasına doğru daralır.Dokun, adını gör
  4. 4Yakın ağaçYakındaki nesneler büyük ve ayrıntılı çizilir.Dokun, adını gör
  5. 5Uzak ağaçAynı boydaki ağaç uzakta küçük görünür.Dokun, adını gör
  6. 6Uzak dağlarUzaktaki nesneler soluk ve mavimsi görünür (hava perspektifi).Dokun, adını gör
  7. 7Elektrik direkleriTellerin ve direk tepelerinin hizası da kaçış noktasına gider.Dokun, adını gör

Numaralara dokun.

?Perspektif nedir?
Üç boyutlu dünyayı iki boyutlu bir yüzeyde derinlikli göstermenin yoludur. Yakındaki nesneler büyük, uzaktakiler küçük çizilir; paralel çizgiler kaçış noktasında birleşir.
?Ufuk çizgisi neyi gösterir?
Bakan kişinin göz hizasını. Gökyüzü ile yerin buluştuğu bu çizgide kaçış noktası bulunur.
?Alan (boşluk) bir tasarım elemanı mıdır?
Evet. Ögelerin çevresindeki boş alan onları ayırır, gözü dinlendirir ve önemli ögeyi öne çıkarır. Her yeri doldurmak tasarımı kalabalıklaştırır.
Anahtar kavramlar: Ufuk çizgisiKaçış noktasıAlan
04Tasarım ilkeleri

"Önce" ve "sonra" afişlerini karşılaştır; soru işaretli kutulara dokun.

?"Önce" afişinde en önemli sorun nedir?
Göz nereye bakacağını bilemiyor: başlık küçük ve soluk, yazılar farklı yönlere dağılmış, renkler okunmuyor. Hiyerarşi ve hizalama yok.
Biliyor muydun?

Afiş için kontrol listesi: Başlık 3 saniyede okunuyor mu? Yazılar aynı kenarda mı? Zemin ve yazı rengi zıt mı?

ÖnceSonra Kitap Okuma Şenliği Tarih: 15 Kasım Yer: Kütüphane Herkes davetli!!! Saat 10.00Bayındır Ortaokulu KİTAP OKUMAŞENLİĞİ 15 Kasım · 10.00Okul kütüphanesi Bayındır Ortaokulu
İlkeNe demek?Afişte nasıl?
Denge
Zıtlık
Hiyerarşi
Hizalama

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Dokunmadan hisset

Doku görselini göster ve "Hangisine dokunmak istersin, hangisi elini acıtır?" diye sor. Görsel dokunun, gerçekte dokunamadığımız hâlde yüzeyi hissettiren bir çizim olduğunu anlat. Bir öğrenci tahtada kısa çizgilerle ahşap, diğeri noktalarla kum dokusu dener.

AhşapTuğlaKumaşKumSuÇimen
9dk

Keşif: Değer ve ışık

Değer skalasını göster; öğrenciler kendi kâğıtlarına kalemle 5 kutulu bir skala çizer. Ardından ışıklı küreyi numaralarla inceleyin: ışık kaynağı, parlak nokta, ara ton, öz gölge, yansıyan ışık ve düşen gölge. Öğrenciler bir daireyi bu sırayla gölgelendirerek küreye dönüştürür.

1234567 ← AçıkKoyu →Değer skalası Aynı rengin değerleri ← beyaz eklenir: açık tonsiyah eklenir: koyu ton → Değer: bir renginaçıklığı ya da koyuluğu
8dk

Keşif: Perspektif ve alan

Yol görselinde ufuk çizgisini ve kaçış noktasını numaralarla buldur. Aynı boydaki ağaçların uzaklaştıkça küçüldüğünü göster. Cetvelle tek kaçış noktalı bir yol ya da koridor çizdir; boş bırakılan alanın resme nefes aldırdığını vurgula.

Ufuk çizgisiKaçış noktası
14dk

Etkinlik: Afişi kurtar

Karmaşık "önce" afişini göster ve sorunları buldur: hizasız yazılar, okunmayan renkler, başlığın küçük kalması. Gruplar kesilmiş afiş parçalarını A4 kâğıda dört ilkeye göre yeniden yerleştirir: büyük başlık (hiyerarşi), tek kenar çizgisi (hizalama), koyu zemin – açık yazı (zıtlık), dengeli dağılım ve boşluk. Son olarak "sonra" afişiyle karşılaştırırlar.

ÖnceSonra Kitap Okuma Şenliği Tarih: 15 Kasım Yer: Kütüphane Herkes davetli!!! Saat 10.00Bayındır Ortaokulu KİTAP OKUMAŞENLİĞİ 15 Kasım · 10.00Okul kütüphanesi Bayındır Ortaokulu
4dk

Değerlendirme: İlke kontrolü

Her grup afişini tahtaya asar. Başka bir grup kontrol listesindeki dört ilkeyi tek tek işaretler ve bir öneri yazar.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Görsel doku, dokunamadığımız hâlde bir yüzeyin pürüzlü ya da yumuşak olduğunu hissettirir.

Cevabı gösterDoğru

2. Değer, bir rengin açıklığı ya da koyuluğudur.

Cevabı gösterDoğru

3. Bir renge siyah eklemek o rengin değerini açar.

Cevabı gösterYanlış · Siyah eklemek rengi koyulaştırır; açmak için beyaz eklenir.

4. Düşen gölge, cismin ışık kaynağı ile aynı tarafına düşer.

Cevabı gösterYanlış · Düşen gölge, ışık kaynağının tersi yönüne düşer. Işık soldan geliyorsa gölge sağa uzanır.

5. Tek kaçış noktalı perspektifte paralel çizgiler ufuk çizgisindeki bir noktada birleşiyormuş gibi görünür.

Cevabı gösterDoğru

6. Uzaktaki nesneler daha büyük ve daha ayrıntılı çizilir.

Cevabı gösterYanlış · Uzaktaki nesneler küçük, soluk ve az ayrıntılı çizilir; böylece resim derinlik kazanır.

7. Hiyerarşi, en önemli bilginin en çok dikkat çekecek biçimde gösterilmesidir.

Cevabı gösterDoğru

8. Afişteki yazıları aynı kenar çizgisine hizalamak düzenli bir görünüm sağlar.

Cevabı gösterDoğru

9. Açık sarı yazı, beyaz zemin üzerinde kolay okunur.

Cevabı gösterYanlış · İkisi de açık renk olduğu için zıtlık düşüktür ve yazı zor okunur. Açık zemine koyu, koyu zemine açık yazı tercih edilir.

10. Boş alan, tasarımı dengeleyen ve gözü dinlendiren bir elemandır.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaRenk: Renk Çarkı, RGB ve HEX Sonraki hafta →Dijital Tasarım Araçları: Vektör ve Raster

8. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Dijital Sanatlar dersi 8. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ DİJİTAL SANATLAR 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 8. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Dijital Sanatlar 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih8. Hafta · 2–6 Kasım (KASIM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaDİJİTAL TASARIM ELEMANLARI VE İLKELERİ
KonuDoku, Değer, Perspektif ve Tasarım İlkeleri
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıDS.1.3.1 Görsel sanat eserlerinde temel sanat elemanlarını gözlemleyebilme
Süreç bileşenleri
  • Görsel dokuyu tanır ve doku örneklerini nokta, çizgi ve desenle çizer.
  • Değer skalasını kullanarak ışık, ara ton, gölge ve düşen gölgeyi gösterir.
  • Tek kaçış noktalı perspektifte ufuk çizgisi ve kaçış noktasını bulur; boşluk (alan) kullanımının önemini açıklar.
  • Denge, zıtlık, hiyerarşi ve hizalama ilkelerini kullanarak düzensiz bir afişi düzenler.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Kurşun kalem (HB ve 2B), silgi · A4 kâğıt, cetvel · Doku için yaprak, bozuk para, kumaş parçası (frotaj) · Kesilmiş afiş parçaları (başlık, görsel, bilgi kartları) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Dokunmadan hisset
Doku görselini göster ve "Hangisine dokunmak istersin, hangisi elini acıtır?" diye sor. Görsel dokunun, gerçekte dokunamadığımız hâlde yüzeyi hissettiren bir çizim olduğunu anlat. Bir öğrenci tahtada kısa çizgilerle ahşap, diğeri noktalarla kum dokusu dener.
1. ders
9 dk		Keşif: Değer ve ışık
Değer skalasını göster; öğrenciler kendi kâğıtlarına kalemle 5 kutulu bir skala çizer. Ardından ışıklı küreyi numaralarla inceleyin: ışık kaynağı, parlak nokta, ara ton, öz gölge, yansıyan ışık ve düşen gölge. Öğrenciler bir daireyi bu sırayla gölgelendirerek küreye dönüştürür.
1. ders
8 dk		Keşif: Perspektif ve alan
Yol görselinde ufuk çizgisini ve kaçış noktasını numaralarla buldur. Aynı boydaki ağaçların uzaklaştıkça küçüldüğünü göster. Cetvelle tek kaçış noktalı bir yol ya da koridor çizdir; boş bırakılan alanın resme nefes aldırdığını vurgula.
1. ders
14 dk		Etkinlik: Afişi kurtar
Karmaşık "önce" afişini göster ve sorunları buldur: hizasız yazılar, okunmayan renkler, başlığın küçük kalması. Gruplar kesilmiş afiş parçalarını A4 kâğıda dört ilkeye göre yeniden yerleştirir: büyük başlık (hiyerarşi), tek kenar çizgisi (hizalama), koyu zemin – açık yazı (zıtlık), dengeli dağılım ve boşluk. Son olarak "sonra" afişiyle karşılaştırırlar.
1. ders
4 dk		Değerlendirme: İlke kontrolü
Her grup afişini tahtaya asar. Başka bir grup kontrol listesindeki dört ilkeyi tek tek işaretler ve bir öneri yazar.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Küredeki numaralar; Hangi ilke?; Bir küreyi gölgelendirme sırası; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Harf karıştırma: anahtar kavramlar.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Frotaj ve kesme-yapıştırma. Öğrenciler kâğıdı yaprak, bozuk para ya da kumaşın üzerine koyup kalemle tarayarak gerçek dokuları kâğıda aktarır (frotaj). Afiş düzenleme etkinliği zaten kâğıt parçalarıyla yapılır; tahta yoksa "önce" afişi öğretmen tarafından büyük kâğıda çizilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Görsel doku, dokunamadığımız hâlde bir yüzeyin pürüzlü ya da yumuşak olduğunu hissettirir. (D)
  2. Değer, bir rengin açıklığı ya da koyuluğudur. (D)
  3. Bir renge siyah eklemek o rengin değerini açar. (Y)
  4. Düşen gölge, cismin ışık kaynağı ile aynı tarafına düşer. (Y)
  5. Tek kaçış noktalı perspektifte paralel çizgiler ufuk çizgisindeki bir noktada birleşiyormuş gibi görünür. (D)
  6. Uzaktaki nesneler daha büyük ve daha ayrıntılı çizilir. (Y)
  7. Hiyerarşi, en önemli bilginin en çok dikkat çekecek biçimde gösterilmesidir. (D)
  8. Afişteki yazıları aynı kenar çizgisine hizalamak düzenli bir görünüm sağlar. (D)
  9. Açık sarı yazı, beyaz zemin üzerinde kolay okunur. (Y)
  10. Boş alan, tasarımı dengeleyen ve gözü dinlendiren bir elemandır. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarAfiş düzenleme etkinliğinde aynı parçaları her gruba vermek, farklı ama doğru çözümlerin olabileceğini göstermek için çok etkilidir. Grupların afişlerini yan yana asıp karşılaştırın.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR02.11.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →