Bilişim Ders Notları
Proje · 18. hafta · Proje Süreci

Tasarım Odaklı Düşünme ve Empati

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 18. hafta ders notu · PTU.4.2

Öğrenme çıktıları
PTU.4.2
  • Tasarım odaklı düşünmenin beş aşamasını (empati, tanımla, fikir üret, prototip, test) sırasıyla açıklar.
  • Sürecin doğrusal değil, testten sonra geri dönülebilen bir döngü olduğunu fark eder.
  • Hedef kullanıcıyla görüşme yaparak söylüyor, düşünüyor, yapıyor ve hissediyor bölümlerinden oluşan bir empati haritası doldurur.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kâğıt empati haritası

Bilgisayar gerekmez: Empati haritası tahtaya büyük bir artı işaretiyle dört bölüme ayrılarak çizilir. Görüşme notları yapışkan notlarla bölümlere yapıştırılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Tasarım odaklı düşünme nedir?
?Tasarım odaklı düşünme nedir?
İnsanı merkeze alan bir problem çözme yaklaşımıdır. Önce kullanıcıyı anlar, sonra onun gerçek ihtiyacına uygun çözümü dener ve geliştiririz.
?Bu beş aşamalı model nereden gelir?
Stanford Üniversitesindeki tasarım okulu (d.school) tarafından yaygınlaştırılmıştır. Bugün okullarda, şirketlerde ve kamu hizmetlerinde kullanılır.
?Diğer problem çözme yollarından farkı nedir?
Çözümü uzmanın kafasındaki fikirle değil, kullanıcının gerçek deneyimiyle başlatır ve erken, ucuz denemelerle öğrenir.
Anahtar kavramlar: Tasarım odaklı düşünmeKullanıcıDöngü
Tasarım odaklı düşünme EmpatiNe yaşıyor?Taşımalıöğrenciyi dinleTanımlaAsıl sorun ne?Soğukta 25 dkbekliyorlarFikir üretNasıl çözeriz?Okuma köşesi,açık sınıfPrototipHızlı bir örnekKarton maket,deneme köşesiTestİşe yaradı mı?Dene, geribildirim al Test sonucuna göre geri dön ve geliştir
02Beş aşama
Tasarım odaklı düşünme EmpatiNe yaşıyor?Taşımalıöğrenciyi dinleTanımlaAsıl sorun ne?Soğukta 25 dkbekliyorlarFikir üretNasıl çözeriz?Okuma köşesi,açık sınıfPrototipHızlı bir örnekKarton maket,deneme köşesiTestİşe yaradı mı?Dene, geribildirim al Test sonucuna göre geri dön ve geliştir
  1. 11 · EmpatiKullanıcının yerine geçeriz: gözlem yapar, onunla konuşur, onun neler yaşadığını anlamaya çalışırız.Dokun, adını gör
  2. 22 · TanımlaEmpatiden öğrendiklerimizle asıl sorunu tek ve net bir cümleyle yazarız.Dokun, adını gör
  3. 33 · Fikir üretBeyin fırtınası, zihin haritası, SCAMPER gibi tekniklerle çok sayıda çözüm fikri buluruz.Dokun, adını gör
  4. 44 · PrototipSeçilen fikrin hızlı ve ucuz bir örneğini yaparız: kartondan maket, kâğıt ekran, deneme köşesi.Dokun, adını gör
  5. 55 · TestPrototipi gerçek kullanıcıyla deneriz, gözler ve dinleriz. Ne işe yaradı, ne yaramadı?Dokun, adını gör
  6. 6Geri dönüşSüreç düz bir çizgi değildir. Testten sonra gerekirse yeniden tanımlar, yeni fikir üretir, prototipi değiştiririz.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; her aşamada ne yapıldığını öğren.

?Prototip neden hızlı ve ucuz olmalıdır?
Çünkü amacı öğrenmektir. Bir okuma köşesini karton maketle ya da bir haftalık denemeyle test etmek, kalıcı bir oda yapıp işe yaramadığını görmekten iyidir.
?Test sonucu kötü çıkarsa ne olur?
Bu bir başarısızlık değil, bilgidir. Ekip geri döner: sorunu yeniden tanımlar, yeni fikir üretir ya da prototipi değiştirir.
03Empati haritası
SÖYLÜYOR“Ellerim donuyor.”“Servis çok erken.”DÜŞÜNÜYORKeşke içeri girsem.Ödevim yarım kaldı.YAPIYORDuvar dibinde bekler.Ellerini cebine sokar.HİSSEDİYORÜşümüş ve yorgun.Sıkılmış, yalnız. Zeynep, 6. sınıf ZORLANDIĞISoğuk, 25 dakika bekleme İHTİYACISıcak, güvenli bekleme yeri
  1. 1SöylüyorKullanıcının görüşmede kelimesi kelimesine söyledikleri tırnak içinde yazılır.Dokun, adını gör
  2. 2DüşünüyorSöylemediği ama aklından geçebilecek düşünceler. Görüşmedeki ipuçlarından çıkarılır.Dokun, adını gör
  3. 3YapıyorGözlemde gördüğümüz davranışlar: nerede bekliyor, ne yapıyor?Dokun, adını gör
  4. 4HissediyorDuyguları: üşümek, sıkılmak, endişelenmek… Duyguyu anlamak çözümü insana yaklaştırır.Dokun, adını gör
  5. 5KullanıcıHaritanın merkezinde tek bir gerçek kişi (ya da tipik bir kullanıcı) vardır.Dokun, adını gör
  6. 6ZorlandığıKullanıcının yaşadığı sıkıntılar; çözümümüz bunları azaltmalı.Dokun, adını gör
  7. 7İhtiyacıKullanıcının asıl istediği. Tasarım bu ihtiyaca göre yapılır.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; empati haritasının bölümlerini oku.

?Empati haritası nedir?
Bir kullanıcının söylediklerini, düşündüklerini, yaptıklarını ve hissettiklerini dört bölümde toplayan şemadır. Altına zorlandıkları ve ihtiyaçları yazılır.
?“Düşünüyor” bölümü nasıl doldurulur?
Kullanıcı her düşüncesini söylemez. Ses tonu, sözleri ve davranışlarından çıkarım yapılır; emin değilsek görüşmede “Bu sırada aklından neler geçiyor?” diye sorarız.
04Empati görüşmesi

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

İhtiyaç cümlesi kalıbı: “[Kullanıcı], [ihtiyaç] istiyor çünkü [içgörü].” Örnek: “Taşımalı öğrenciler, sabah sıcak ve güvenli bir bekleme yeri istiyor çünkü servis okul açılmadan 25 dakika önce geliyor.”

Anahtar kavramlar: EmpatiGörüşmeİhtiyaçİçgörü
YapYapma
Açık uçlu sor: “Sabahları neler yaşıyorsun?”
“Neden?” diye tekrar sor
Dinle ve not al
Somut bir an anlattır: “Dün sabah ne oldu?”

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Onun ayakkabısıyla yürü

“Köyden servisle gelen bir arkadaşınız sabah okul kapısı açılmadan 25 dakika önce geliyor. Kış sabahı onun yerinde olsaydınız ne hissederdiniz?” diye sor. Öğrencilerin birkaç cümlesini tahtaya yaz ve bunun adının “empati” olduğunu söyle.

10dk

Keşif: Beş aşama

Numaralı tasarım odaklı düşünme görselini aç. Her aşamayı taşımalı öğrenciler örneğiyle anlat: konuş, sorunu tanımla, okuma köşesi gibi fikirler üret, karton maketle prototip yap, bir hafta dene. Testten sonra geri dönüş okunu göster ve sürecin bir döngü olduğunu vurgula.

Tasarım odaklı düşünme EmpatiNe yaşıyor?Taşımalıöğrenciyi dinleTanımlaAsıl sorun ne?Soğukta 25 dkbekliyorlarFikir üretNasıl çözeriz?Okuma köşesi,açık sınıfPrototipHızlı bir örnekKarton maket,deneme köşesiTestİşe yaradı mı?Dene, geribildirim al Test sonucuna göre geri dön ve geliştir
8dk

Keşif: Empati haritası

Empati haritasını aç. Dört bölümü Zeynep örneğiyle tek tek açtır. “Söylüyor” ile “Düşünüyor” arasındaki farkı tartış: biri duyulan, diğeri tahmin edilen. Alttaki zorlandığı ve ihtiyacı bölümlerinin çözümün çıkış noktası olduğunu vurgula.

SÖYLÜYOR“Ellerim donuyor.”“Servis çok erken.”DÜŞÜNÜYORKeşke içeri girsem.Ödevim yarım kaldı.YAPIYORDuvar dibinde bekler.Ellerini cebine sokar.HİSSEDİYORÜşümüş ve yorgun.Sıkılmış, yalnız. Zeynep, 6. sınıf ZORLANDIĞISoğuk, 25 dakika bekleme İHTİYACISıcak, güvenli bekleme yeri
13dk

Etkinlik: Empati görüşmesi

Gruplar kendi problemlerinden etkilenen bir kişiyi seçer (sınıftan bir arkadaş, okul görevlisi rolündeki öğrenci). İki öğrenci görüşmeyi yapar, diğerleri dinleyip yapışkan notlara yazar. Notlar A3 empati haritasının dört bölümüne yerleştirilir; en sonda “İhtiyacı” kutusu tek cümleyle yazılır.

4dk

Değerlendirme: İhtiyaç cümlesi

Her grup “[Kullanıcı], [ihtiyaç] istiyor çünkü [içgörü].” kalıbında bir cümle okur. Sınıf cümlenin bir çözüm değil, bir ihtiyaç olup olmadığını kontrol eder.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Tasarım odaklı düşünme empati aşamasıyla başlar.

Cevabı gösterDoğru

2. Tasarım odaklı düşünmede aşamalar mutlaka bir kez ve sırayla yapılır; geri dönülmez.

Cevabı gösterYanlış · Süreç bir döngüdür. Test sonucuna göre tanımlama, fikir üretme ya da prototip aşamasına geri dönülebilir.

3. Empati, kendimizi başkasının yerine koyup onun yaşadıklarını anlamaya çalışmaktır.

Cevabı gösterDoğru

4. Prototip pahalı ve kusursuz olmalıdır.

Cevabı gösterYanlış · Prototip hızlı ve ucuz bir denemedir: karton maket, kâğıt çizim ya da bir haftalık deneme köşesi olabilir.

5. Empati haritasının “Söylüyor” bölümüne kullanıcının kendi sözleri yazılır.

Cevabı gösterDoğru

6. Empati haritasının “Hissediyor” bölümüne kullanıcının yaptığı davranışlar yazılır.

Cevabı gösterYanlış · Davranışlar “Yapıyor” bölümüne yazılır. “Hissediyor” bölümü üşümek, sıkılmak, endişelenmek gibi duyguları içerir.

7. Test aşamasında prototip gerçek kullanıcılarla denenir.

Cevabı gösterDoğru

8. Empati görüşmesinde açık uçlu sorular sormak kullanıcıyı daha iyi anlamamızı sağlar.

Cevabı gösterDoğru · “Sabahları neler yaşıyorsun?” gibi sorular kullanıcının hikâyesini anlatmasını sağlar.

9. Tasarım odaklı düşünmede çözüm, kullanıcıyla hiç konuşmadan masa başında bulunur.

Cevabı gösterYanlış · Yöntemin merkezinde kullanıcı vardır. Onu gözlemlemeden ve onunla konuşmadan gerçek ihtiyacı bilemeyiz.
← Önceki haftaFikirleri Değerlendirme ve Seçme Sonraki hafta →Problemi Çözme 2: Prototip

18. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 18. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 18. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih18. Hafta · 18–22 Ocak (OCAK)Süre1 ders saati (40')
TemaPROJE SÜRECİ
KonuTasarım Odaklı Düşünme ve Empati
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıPTU.4.2 Problem durumunu belirleyerek problemi çözebilme
Süreç bileşenleri
  • Tasarım odaklı düşünmenin beş aşamasını (empati, tanımla, fikir üret, prototip, test) sırasıyla açıklar.
  • Sürecin doğrusal değil, testten sonra geri dönülebilen bir döngü olduğunu fark eder.
  • Hedef kullanıcıyla görüşme yaparak söylüyor, düşünüyor, yapıyor ve hissediyor bölümlerinden oluşan bir empati haritası doldurur.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · A3 kâğıda çizilmiş boş empati haritası (gruplara) · Dört renk yapışkan not · Görüşme soru kartı · Proje defteri · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
5 dkIsınma: Onun ayakkabısıyla yürü
“Köyden servisle gelen bir arkadaşınız sabah okul kapısı açılmadan 25 dakika önce geliyor. Kış sabahı onun yerinde olsaydınız ne hissederdiniz?” diye sor. Öğrencilerin birkaç cümlesini tahtaya yaz ve bunun adının “empati” olduğunu söyle.
10 dkKeşif: Beş aşama
Numaralı tasarım odaklı düşünme görselini aç. Her aşamayı taşımalı öğrenciler örneğiyle anlat: konuş, sorunu tanımla, okuma köşesi gibi fikirler üret, karton maketle prototip yap, bir hafta dene. Testten sonra geri dönüş okunu göster ve sürecin bir döngü olduğunu vurgula.
8 dkKeşif: Empati haritası
Empati haritasını aç. Dört bölümü Zeynep örneğiyle tek tek açtır. “Söylüyor” ile “Düşünüyor” arasındaki farkı tartış: biri duyulan, diğeri tahmin edilen. Alttaki zorlandığı ve ihtiyacı bölümlerinin çözümün çıkış noktası olduğunu vurgula.
13 dkEtkinlik: Empati görüşmesi
Gruplar kendi problemlerinden etkilenen bir kişiyi seçer (sınıftan bir arkadaş, okul görevlisi rolündeki öğrenci). İki öğrenci görüşmeyi yapar, diğerleri dinleyip yapışkan notlara yazar. Notlar A3 empati haritasının dört bölümüne yerleştirilir; en sonda “İhtiyacı” kutusu tek cümleyle yazılır.
4 dkDeğerlendirme: İhtiyaç cümlesi
Her grup “[Kullanıcı], [ihtiyaç] istiyor çünkü [içgörü].” kalıbında bir cümle okur. Sınıf cümlenin bir çözüm değil, bir ihtiyaç olup olmadığını kontrol eder.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Kâğıt empati haritası. Bilgisayar gerekmez: Empati haritası tahtaya büyük bir artı işaretiyle dört bölüme ayrılarak çizilir. Görüşme notları yapışkan notlarla bölümlere yapıştırılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Tasarım odaklı düşünme empati aşamasıyla başlar. (D)
  2. Tasarım odaklı düşünmede aşamalar mutlaka bir kez ve sırayla yapılır; geri dönülmez. (Y)
  3. Empati, kendimizi başkasının yerine koyup onun yaşadıklarını anlamaya çalışmaktır. (D)
  4. Prototip pahalı ve kusursuz olmalıdır. (Y)
  5. Empati haritasının “Söylüyor” bölümüne kullanıcının kendi sözleri yazılır. (D)
  6. Empati haritasının “Hissediyor” bölümüne kullanıcının yaptığı davranışlar yazılır. (Y)
  7. Test aşamasında prototip gerçek kullanıcılarla denenir. (D)
  8. Empati görüşmesinde açık uçlu sorular sormak kullanıcıyı daha iyi anlamamızı sağlar. (D)
  9. Tasarım odaklı düşünmede çözüm, kullanıcıyla hiç konuşmadan masa başında bulunur. (Y)
Belirli gün ve haftalar1. dönemin sona ermesi (22 Ocak 2027)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarGörüşme sırasında öğrencilerin çözüm önermemesini, yalnızca soru sorup dinlemesini isteyin. “Neden?” sorusunu en az iki kez sormak, yüzeydeki şikâyetin altındaki ihtiyacı ortaya çıkarır.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR18.01.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →