Bilişim Ders Notları
Proje · 29. hafta · Projede Yaygın Etki

Fikrî ve Sınai Mülkiyet

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 29. hafta ders notu · PTU.6.1

Öğrenme çıktıları
PTU.6.1
  • Fikrî mülkiyet (telif hakkı) ile sınai mülkiyet arasındaki farkı açıklar.
  • Bir eserin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile ortaya çıktığı anda korunduğunu fark eder.
  • Patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işareti örneklerle ayırt eder.
  • Türk Patent ve Marka Kurumunun (TÜRKPATENT) görevini söyler.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Mavi–turuncu kart sıralaması

Bilgisayar gerekmez: ambalajlar ve kâğıt kartlarla yapılır. Tahtaya iki sütun çizilir (Fikrî mülkiyet / Sınai mülkiyet); gruplar kartlarını bantla yapıştırır, hatalı yerleşimi diğer grup bulur.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Fikrî mülkiyet nedir?
?Fikrî mülkiyet hakkı nedir?
İnsan aklının ürünü olan eser, buluş ve işaretler üzerinde sahibine tanınan haklardır. Sahibi ürününün nasıl kullanılacağına karar verir ve emeğinin karşılığını alır.
?Fikrî mülkiyet ile sınai mülkiyet arasındaki fark nedir?
Fikrî mülkiyet (telif hakkı) kitap, müzik, resim, film ve yazılım gibi eserleri korur ve tescil gerektirmez. Sınai mülkiyet patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işaret gibi sanayi ve ticaretle ilgili hakları korur ve tescil gerektirir.
?Bu haklar neden korunur?
Emek verenin hakkı korunmazsa kimse yeni bir eser ya da buluş için aylarca uğraşmak istemez. Koruma; yeniliği, üretimi ve dürüst rekabeti destekler.
Anahtar kavramlar: Fikrî mülkiyetSınai mülkiyetTescil
Fikrî ve sınai mülkiyet Fikrî mülkiyetTelif hakkı · 5846 sayılı FSEKYazı, kitapedebiyatMüzikmusikiResim, fotoğrafFilmsinemaBilgisayar programıSınai mülkiyetTescil · 6769 sayılı SMKPatent20 yılFaydalı model10 yılMarka10 yıl, yenilenirTasarım25 yıla kadarCoğrafi işaretsüresiz
02Telif hakkı ve 5846 sayılı Kanun

Soru işaretli kutulara dokun.

?Eser ne zaman korunmaya başlar?
Eser, sahibinin özelliğini taşıyacak biçimde ortaya çıktığı anda kendiliğinden korunur; bir kuruma başvurmak gerekmez.
?Telif hakkı ne kadar sürer?
Eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürer. Bu süre bitince eser herkesin kullanımına açılır.
?Yalnızca bir fikir de korunur mu?
Hayır. Fikir tek başına korunmaz; fikrin esere dönüşmüş hâli korunur. "Uzay oyunu yapmak" fikri değil, senin yazdığın oyun korunur.
Anahtar kavramlar: Telif hakkıEserFSEK
Eser türüÖrnek
İlim ve edebiyat
Musiki
Güzel sanat
Sinema
03Sınai mülkiyet hakları

Kartlara dokun.

?TÜRKPATENT nedir?
Türk Patent ve Marka Kurumudur. Türkiye'de patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işaret başvurularını alır, inceler ve tescil eder. Merkezi Ankara'dadır.
04İşaretleri okuyalım
Hakları gösteren işaretler ©Telif hakkıEser sahibinigösterir®Tescilli markaResmî kayıtlımarkaTMMarkaTescilsiz ya dabaşvurudaPATENTPatent belgesiBuluşa verilenresmî belge Örnek yazım: © 2026 · 6-A Proje Ekibi
  1. 1© Telif işaretiEserin sahibini ve yılını gösterir. Türkiye'de telif hakkı için bu işareti koymak zorunlu değildir; eser zaten korunur, işaret yalnızca hatırlatır.Dokun, adını gör
  2. 2® Tescilli markaMarkanın resmî olarak tescil edildiğini gösterir. Tescilsiz bir ad için ® kullanmak yanıltıcıdır.Dokun, adını gör
  3. 3TM işareti"Bu adı marka olarak kullanıyorum" anlamına gelir; çoğu zaman tescil başvurusu sürerken kullanılır.Dokun, adını gör
  4. 4Patent belgesiTÜRKPATENT incelemesinden geçen buluşa verilen resmî belgedir. Buluşu izinsiz üretmeyi, satmayı yasaklar.Dokun, adını gör
  5. 5Doğru yazımKendi eserine işaret koyarken simge, yıl ve ad birlikte yazılır: © 2026 · 6-A Proje Ekibi.Dokun, adını gör

Numaralara dokun; her işaretin ne anlattığını bul.

?Kendi eserime © koymazsam korunmaz mı?
Korunur. © yalnızca bir hatırlatmadır; eserini oluşturduğun anda hakların doğar.
?® ile TM arasındaki fark nedir?
® markanın tescilli olduğunu gösterir. TM ise bir adın marka olarak kullanıldığını, çoğu zaman tescil başvurusunun sürdüğünü anlatır.
05Proje defteri görevi

Örnek satırlara dokun.

Biliyor muydun?

Proje defterine projendeki her ürünü yaz ve yanına hangi hakla korunabileceğini ekle. Kullandığın başkasına ait görsel, müzik ve bilgilerin kaynağını da aynı sayfaya not et.

Projemdeki ürünHangi hakla korunabilir?
Projenin adı ve logosu
Yazdığımız rapor ve afiş
Tasarladığımız yeni alet
Ürünün özgün görünüşü

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Bu kimin?

Tahtaya bir öğrenci çizimi, bir şarkı adı, bir paket üstündeki ürün adı ve yeni bir alet (örneğin kolay açılan kar küreği) yaz. "Biri bunları izinsiz kopyalayıp satsa ne olur?" diye sor. Cevaplardan "emeğin sahibi" fikrine ulaş.

10dk

Keşif: İki büyük kol

Şemayı göster. Sol kolun (telif) kitap, müzik, resim, film ve yazılım gibi eserleri koruduğunu, tescil gerektirmediğini anlat. Sağ kolun (sınai) patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işareti kapsadığını, TÜRKPATENT'e başvuruyla korunduğunu vurgula.

Fikrî ve sınai mülkiyet Fikrî mülkiyetTelif hakkı · 5846 sayılı FSEKYazı, kitapedebiyatMüzikmusikiResim, fotoğrafFilmsinemaBilgisayar programıSınai mülkiyetTescil · 6769 sayılı SMKPatent20 yılFaydalı model10 yılMarka10 yıl, yenilenirTasarım25 yıla kadarCoğrafi işaretsüresiz
7dk

Keşif: İşaretleri okuyalım

Numaralı çizimde ©, ®, TM ve patent belgesini öğrencilere açtır. Her numaradan sonra "Bu işareti nerede gördünüz?" diye sor; defter kapağı, içecek şişesi, oyun açılış ekranı gibi örnekler toplanır.

Hakları gösteren işaretler ©Telif hakkıEser sahibinigösterir®Tescilli markaResmî kayıtlımarkaTMMarkaTescilsiz ya dabaşvurudaPATENTPatent belgesiBuluşa verilenresmî belge Örnek yazım: © 2026 · 6-A Proje Ekibi
12dk

Etkinlik: Ambalaj dedektifi

Gruplara ambalaj ya da görsel ver. Gruplar ambalajda ürün adı, ® işareti, özgün şişe biçimi, yöre adı gibi ipuçlarını bulur; her birini mavi ya da turuncu karta yazıp tahtadaki iki sütuna yapıştırır. Sınıf yerleşimleri birlikte kontrol eder.

5dk

Değerlendirme: Proje defteri

Öğrenciler kendi projelerindeki ürünleri (ad, logo, rapor, afiş, alet) listeler ve her birinin hangi hakla korunabileceğini yazar. Birkaç öğrenci tahtada paylaşır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Telif hakkı için eserin bir kuruma tescil ettirilmesi zorunludur.

Cevabı gösterYanlış · Türkiye'de eser, sahibinin özelliğini taşıyacak biçimde ortaya çıktığı anda kendiliğinden korunur; tescil zorunlu değildir.

2. Patent, yeni ve sanayide uygulanabilen buluşları korur.

Cevabı gösterDoğru

3. Bir firmanın adı ve logosu marka olarak tescil edilebilir.

Cevabı gösterDoğru

4. Coğrafi işaret, bir yöreyle özdeşleşmiş ürünleri korur.

Cevabı gösterDoğru · Örneğin Malatya kayısısı ve Aydın inciri tescilli coğrafi işaretlerdir.

5. Bilgisayar programları telif hakkıyla korunmaz.

Cevabı gösterYanlış · 5846 sayılı Kanun'a göre bilgisayar programları ilim ve edebiyat eseri sayılır ve korunur.

6. Türkiye'de patent ve marka başvurularını Türk Patent ve Marka Kurumu alır.

Cevabı gösterDoğru

7. ® işareti tescil edilmemiş bir marka için de kullanılabilir.

Cevabı gösterYanlış · ® yalnızca tescilli markalar için kullanılır; tescilsiz bir adda kullanmak alıcıyı yanıltır.

8. Telif hakkı, eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl daha sürer.

Cevabı gösterDoğru

9. Faydalı model, patentten daha uzun süre koruma sağlar.

Cevabı gösterYanlış · Faydalı model 10 yıl, patent 20 yıl korunur. Faydalı model daha basit buluşlar için daha kısa ve hızlı bir korumadır.

10. İnternette bulduğumuz her görsel serbestçe kullanılabilir.

Cevabı gösterYanlış · İnternetteki görsellerin de sahibi vardır. Lisansına bakmalı, izin almalı ya da serbest lisanslı görsel seçip kaynağını yazmalıyız.
← Önceki haftaProjenin Sürdürülebilirliği Sonraki hafta →Etkinlik Haftası: Okul Proje Şenliği Hazırlığı

29. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 29. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 29. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih29. Hafta · 26–30 Nisan (NİSAN)Süre1 ders saati (40')
TemaPROJEDE YAYGIN ETKİ
KonuFikrî ve Sınai Mülkiyet
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıPTU.6.1 Fikrî ve sınai mülkiyet haklarının korunması hakkında bilgi toplayabilme
Süreç bileşenleri
  • Fikrî mülkiyet (telif hakkı) ile sınai mülkiyet arasındaki farkı açıklar.
  • Bir eserin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile ortaya çıktığı anda korunduğunu fark eder.
  • Patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işareti örneklerle ayırt eder.
  • Türk Patent ve Marka Kurumunun (TÜRKPATENT) görevini söyler.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Yerel ürün ambalajları ya da görselleri (bal kavanozu, peynir paketi, su şişesi) · Mavi ve turuncu kartlar (mavi: fikrî, turuncu: sınai) · Proje defteri · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
6 dkIsınma: Bu kimin?
Tahtaya bir öğrenci çizimi, bir şarkı adı, bir paket üstündeki ürün adı ve yeni bir alet (örneğin kolay açılan kar küreği) yaz. "Biri bunları izinsiz kopyalayıp satsa ne olur?" diye sor. Cevaplardan "emeğin sahibi" fikrine ulaş.
10 dkKeşif: İki büyük kol
Şemayı göster. Sol kolun (telif) kitap, müzik, resim, film ve yazılım gibi eserleri koruduğunu, tescil gerektirmediğini anlat. Sağ kolun (sınai) patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işareti kapsadığını, TÜRKPATENT'e başvuruyla korunduğunu vurgula.
7 dkKeşif: İşaretleri okuyalım
Numaralı çizimde ©, ®, TM ve patent belgesini öğrencilere açtır. Her numaradan sonra "Bu işareti nerede gördünüz?" diye sor; defter kapağı, içecek şişesi, oyun açılış ekranı gibi örnekler toplanır.
12 dkEtkinlik: Ambalaj dedektifi
Gruplara ambalaj ya da görsel ver. Gruplar ambalajda ürün adı, ® işareti, özgün şişe biçimi, yöre adı gibi ipuçlarını bulur; her birini mavi ya da turuncu karta yazıp tahtadaki iki sütuna yapıştırır. Sınıf yerleşimleri birlikte kontrol eder.
5 dkDeğerlendirme: Proje defteri
Öğrenciler kendi projelerindeki ürünleri (ad, logo, rapor, afiş, alet) listeler ve her birinin hangi hakla korunabileceğini yazar. Birkaç öğrenci tahtada paylaşır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Mavi–turuncu kart sıralaması. Bilgisayar gerekmez: ambalajlar ve kâğıt kartlarla yapılır. Tahtaya iki sütun çizilir (Fikrî mülkiyet / Sınai mülkiyet); gruplar kartlarını bantla yapıştırır, hatalı yerleşimi diğer grup bulur.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Telif hakkı için eserin bir kuruma tescil ettirilmesi zorunludur. (Y)
  2. Patent, yeni ve sanayide uygulanabilen buluşları korur. (D)
  3. Bir firmanın adı ve logosu marka olarak tescil edilebilir. (D)
  4. Coğrafi işaret, bir yöreyle özdeşleşmiş ürünleri korur. (D)
  5. Bilgisayar programları telif hakkıyla korunmaz. (Y)
  6. Türkiye'de patent ve marka başvurularını Türk Patent ve Marka Kurumu alır. (D)
  7. ® işareti tescil edilmemiş bir marka için de kullanılabilir. (Y)
  8. Telif hakkı, eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl daha sürer. (D)
  9. Faydalı model, patentten daha uzun süre koruma sağlar. (Y)
  10. İnternette bulduğumuz her görsel serbestçe kullanılabilir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarAmbalaj dedektifi için öğrencilerden bir gün önce evden boş ambalaj getirmelerini isteyin. Gerçek firma logolarını tartışırken amaç reklam değil, işaretleri okumayı öğrenmektir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR26.04.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →