Bilişim Ders Notları
Proje · 3. hafta · Bilim, Bilgi, Araştırma ve Proje

Güvenilir Bilgi Kaynakları

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 3. hafta ders notu · PTU.1.1

Öğrenme çıktıları
PTU.1.1
  • Birincil ve ikincil kaynakları örneklerle ayırt eder.
  • Ansiklopedi, bilimsel dergi, resmî kurum ve internet sitesi gibi kaynak türlerini tanır.
  • Bir internet kaynağının güvenilirliğini yazar, tarih, kurum ve kanıt ölçütleriyle değerlendirir.
  • Yararlandığı kaynakları doğru biçimde gösterir.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Kaynak dedektifleri (kâğıt)

Öğretmen bir gazete haberi, bir ansiklopedi sayfası, bir reklam broşürü ve bir ders kitabı sayfasının fotokopisini getirir. Gruplar kontrol listesiyle her birine puan verir; tahtaya çizilen terazinin "güvenilir" ve "şüpheli" kefelerine kartları yapıştırır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Birincil ve ikincil kaynak
?Birincil kaynak nedir?
Bilgiyi ilk elden veren kaynaktır: kendi ölçümün, bir köylüyle yaptığın röportaj, eski bir fotoğraf, Ahlat'taki bir kümbetin kitabesi gibi.
?İkincil kaynak nedir?
Birincil kaynaklardaki bilgileri toplayan, yorumlayan ve aktaran kaynaktır: ansiklopedi, ders kitabı, gazete haberi, belgesel.
?Projede hangisini kullanmalıyız?
İkisini birlikte. İkincil kaynaklar konuyu anlamamızı sağlar; birincil kaynaklar ise projemize özgünlük katar. Ahlat'taki göç zamanını kitaptan okuyup bir balıkçıyla konuşarak doğrulayabiliriz.
Anahtar kavramlar: Birincil kaynakİkincil kaynak
Birincil kaynak · ilk eldenİkincil kaynak · aktarılan Röportaj, anketKendi ölçümünTarihî eser, belgeDeney fotoğrafı AnsiklopediDers kitabıGazete haberiBelgesel Olayı yaşayan / ölçen kişidenBirincil kaynaklardan derlenir
02Kaynak türleri

Kartlara dokun.

03İnternet kaynağını değerlendirme
http://sok-haber24.xyz/van-golu-kuruyor-mu-paylas ŞOK HABER 24SON DAKİKA!!! ŞOK!!! VAN GÖLÜ 1 YILDATAMAMEN KURUYACAK! Yazar: — Tarih: — “Uzmanlar uyarıyor:kimse bunu bilmiyor!” KAZANDINIZ!Hemen tıkla » Mucize çay:3 günde 10 kilo! HEMEN PAYLAŞ,HERKES DUYSUN! 12.840 paylaşım · 3 yorum
  1. 1Garip adresBilinmeyen uzantı, uzun ve "paylaş" kelimeli adres; güvenli bağlantı (kilit) yok.Dokun, adını gör
  2. 2Abartılı başlıkBÜYÜK HARF ve üç ünlem duyguyu kışkırtmak içindir. Gerçek haber sakin bir dille yazılır.Dokun, adını gör
  3. 3Yazar yokHaberi kimin yazdığı belli değil; yanlışsa kimse sorumluluk almıyor.Dokun, adını gör
  4. 4Tarih yokNe zaman yazıldığı belli değil; eski bir olay yeniymiş gibi sunulabilir.Dokun, adını gör
  5. 5Kaynaksız iddia"Uzmanlar" kim? Adı, kurumu, araştırması verilmemiş.Dokun, adını gör
  6. 6Şüpheli fotoğrafKurak bir arazi fotoğrafı göl haberine eklenmiş olabilir. Ters görsel aramayla nereden geldiği bulunabilir.Dokun, adını gör
  7. 7Tık tuzağı reklamlar"Kazandınız", "mucize" gibi reklamlar sitenin amacının tıklanma olduğunu gösterir.Dokun, adını gör
  8. 8Paylaşma baskısı"Hemen paylaş" çağrısı düşünmeden yaymamızı ister. Önce doğrula, sonra paylaş.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: sahte haberin işaretlerini bul.

?Bir sitenin güvenilir olup olmadığını nasıl anlarız?
Yazarına, tarihine, sitenin hangi kuruma ait olduğuna ve bilginin kaynak gösterilerek kanıtlanıp kanıtlanmadığına bakarız. "gov.tr" ve "edu.tr" uzantıları resmî kurum ve üniversitelere aittir.
?Bir fotoğrafın sahte olduğundan şüphelenirsek ne yaparız?
Ters görsel arama yaparak fotoğrafın ilk nerede ve ne zaman yayımlandığını bulabiliriz. Başka bir yerde ya da yıllar önce çekilmiş olabilir.
04Güvenilirlik terazisi

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Bir bilgiyi en az iki farklı güvenilir kaynaktan doğrula. İki kaynak birbirini tutmuyorsa üçüncüye bak.

Kaynak güvenilirlik terazisi Yazarı belliTarihi güncelBilinen kurumKanıt ve kaynak var Yazar yokTarih yokAbartılı başlıkKaynaksız iddia GÜVENİLİR · ağır basarŞÜPHELİ · hafif kalır
SoruGüvenilir işaretŞüpheli işaret
Kim yazmış?
Ne zaman?
Nereden?
Kanıt var mı?
Amacı ne?
05Kaynak göstermek
?Kaynak neden gösterilir?
Bilginin nereden geldiğini göstermek okuyana kontrol etme imkânı verir ve başkasının emeğine saygıdır. Kaynak göstermeden başkasının yazısını kullanmak intihaldir.
?Kaynak nasıl yazılır?
Basit bir kalıp yeterlidir: Yazar ya da kurum, yıl, başlık, yayınevi ya da internet adresi ve erişim tarihi. Örnek: Meteoroloji Genel Müdürlüğü (2025). Bitlis İklim Verileri. mgm.gov.tr (Erişim: 10.10.2025).
Anahtar kavramlar: KaynakçaİntihalDoğrulama

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Van Gölü kuruyor mu?

Sahte haber sayfasını göster ve "Bu haberi ailenize gönderir misiniz?" diye sor. El kaldırarak oylama yap. Sonra "Bu haberin doğru olup olmadığını nasıl anlarız?" sorusuyla derse gir.

http://sok-haber24.xyz/van-golu-kuruyor-mu-paylas ŞOK HABER 24SON DAKİKA!!! ŞOK!!! VAN GÖLÜ 1 YILDATAMAMEN KURUYACAK! Yazar: — Tarih: — “Uzmanlar uyarıyor:kimse bunu bilmiyor!” KAZANDINIZ!Hemen tıkla » Mucize çay:3 günde 10 kilo! HEMEN PAYLAŞ,HERKES DUYSUN! 12.840 paylaşım · 3 yorum
9dk

Keşif: Birincil ve ikincil kaynak

Kaynak türleri çizimini göster. Kendi ölçümümüz, bir büyüğümüzle yaptığımız röportaj ya da kümbet kitabesi gibi ilk elden kaynakları; ansiklopedi, ders kitabı ve belgesel gibi aktarılan kaynakları karşılaştır. Her gruba bir kaynak kartı verip türünü söylet.

Birincil kaynak · ilk eldenİkincil kaynak · aktarılan Röportaj, anketKendi ölçümünTarihî eser, belgeDeney fotoğrafı AnsiklopediDers kitabıGazete haberiBelgesel Olayı yaşayan / ölçen kişidenBirincil kaynaklardan derlenir
10dk

Keşif: Sahte haberin işaretleri

Haber sayfasını numaralı olarak aç. Öğrenciler numaralara dokunarak garip adres, yazarsız ve tarihsiz haber, abartılı başlık, kaynaksız iddia ve paylaşma baskısını bulur. Ardından terazi çizimiyle güvenilir ve şüpheli ölçütleri özetle.

Kaynak güvenilirlik terazisi Yazarı belliTarihi güncelBilinen kurumKanıt ve kaynak var Yazar yokTarih yokAbartılı başlıkKaynaksız iddia GÜVENİLİR · ağır basarŞÜPHELİ · hafif kalır
11dk

Etkinlik: Kaynak dedektifleri

Gruplar kontrol listesindeki beş soruyu (Kim yazmış? Ne zaman? Hangi kurum? Kanıt var mı? Amacı ne?) kendilerine verilen kaynak kartına uygular ve 0–5 arası güven puanı verir. Gruplar puanlarını gerekçeleriyle tahtaya yazar. Son olarak bir kaynağın nasıl gösterileceğini birlikte deftere yazın.

4dk

Değerlendirme: Kurum eşleştirme

"Hangi bilgi hangi kurumdan?" oyununu tahtada oynat. Proje defterine "Kaynaklarım" bölümünü açtır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Birincil kaynak, olayı yaşayan ya da ölçen kişiden gelen ilk elden bilgidir.

Cevabı gösterDoğru

2. Ansiklopedi bir birincil kaynaktır.

Cevabı gösterYanlış · Ansiklopedi pek çok birincil kaynaktan derlenen bilgileri aktarır; bu yüzden ikincil kaynaktır.

3. Hava durumu ve iklim verileri için Meteoroloji Genel Müdürlüğü güvenilir bir resmî kaynaktır.

Cevabı gösterDoğru

4. Bir internet sitesinde çok sayıda paylaşım olması, bilginin doğru olduğunu gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Paylaşım sayısı doğruluğun kanıtı değildir. Yanlış ve heyecan verici haberler çoğu zaman doğrulardan daha hızlı yayılır.

5. Yazarı ve tarihi belli olmayan bir yazıya temkinli yaklaşılmalıdır.

Cevabı gösterDoğru

6. Başkasının yazdığı bir metni kaynak göstermeden kendi projemize koymak doğrudur.

Cevabı gösterYanlış · Bu, emeği çalmak demektir ve intihal (aşırma) olarak adlandırılır. Yararlandığımız her kaynağı göstermeliyiz.

7. Bilimsel dergilerdeki makaleler yayımlanmadan önce genellikle başka uzmanlarca incelenir.

Cevabı gösterDoğru

8. Bir bilgiyi en az iki farklı güvenilir kaynaktan doğrulamak iyi bir alışkanlıktır.

Cevabı gösterDoğru

9. BÜYÜK HARFLİ ve çok ünlemli başlıklar haberin güvenilir olduğunu gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Abartılı başlıklar genellikle duyguları kışkırtıp tıklanmak için kullanılır; güvenilirliğin değil şüphenin işaretidir.
← Önceki haftaAraştırma, Proje ve Bilimsel Yöntem Sonraki hafta →Neden Proje Yaparız?

3. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 3. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 3. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih3. Hafta · 28 Eylül – 2 Ekim (EYLÜL)Süre1 ders saati (40')
TemaBİLİM, BİLGİ, ARAŞTIRMA VE PROJE
KonuGüvenilir Bilgi Kaynakları
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıGüvenilir bilgi kaynakları · Proje hazırlamanın gerekçeleri hakkında bilgi toplayabilme
Süreç bileşenleri
  • Birincil ve ikincil kaynakları örneklerle ayırt eder.
  • Ansiklopedi, bilimsel dergi, resmî kurum ve internet sitesi gibi kaynak türlerini tanır.
  • Bir internet kaynağının güvenilirliğini yazar, tarih, kurum ve kanıt ölçütleriyle değerlendirir.
  • Yararlandığı kaynakları doğru biçimde gösterir.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Proje defteri · Kaynak kartları (ansiklopedi sayfası, gazete kupürü, ders kitabı, röportaj notu fotokopileri) · "Güvenilir mi?" kontrol listesi (A5 çıktı) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
6 dkIsınma: Van Gölü kuruyor mu?
Sahte haber sayfasını göster ve "Bu haberi ailenize gönderir misiniz?" diye sor. El kaldırarak oylama yap. Sonra "Bu haberin doğru olup olmadığını nasıl anlarız?" sorusuyla derse gir.
9 dkKeşif: Birincil ve ikincil kaynak
Kaynak türleri çizimini göster. Kendi ölçümümüz, bir büyüğümüzle yaptığımız röportaj ya da kümbet kitabesi gibi ilk elden kaynakları; ansiklopedi, ders kitabı ve belgesel gibi aktarılan kaynakları karşılaştır. Her gruba bir kaynak kartı verip türünü söylet.
10 dkKeşif: Sahte haberin işaretleri
Haber sayfasını numaralı olarak aç. Öğrenciler numaralara dokunarak garip adres, yazarsız ve tarihsiz haber, abartılı başlık, kaynaksız iddia ve paylaşma baskısını bulur. Ardından terazi çizimiyle güvenilir ve şüpheli ölçütleri özetle.
11 dkEtkinlik: Kaynak dedektifleri
Gruplar kontrol listesindeki beş soruyu (Kim yazmış? Ne zaman? Hangi kurum? Kanıt var mı? Amacı ne?) kendilerine verilen kaynak kartına uygular ve 0–5 arası güven puanı verir. Gruplar puanlarını gerekçeleriyle tahtaya yazar. Son olarak bir kaynağın nasıl gösterileceğini birlikte deftere yazın.
4 dkDeğerlendirme: Kurum eşleştirme
"Hangi bilgi hangi kurumdan?" oyununu tahtada oynat. Proje defterine "Kaynaklarım" bölümünü açtır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Kaynak dedektifleri (kâğıt). Öğretmen bir gazete haberi, bir ansiklopedi sayfası, bir reklam broşürü ve bir ders kitabı sayfasının fotokopisini getirir. Gruplar kontrol listesiyle her birine puan verir; tahtaya çizilen terazinin "güvenilir" ve "şüpheli" kefelerine kartları yapıştırır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Birincil kaynak, olayı yaşayan ya da ölçen kişiden gelen ilk elden bilgidir. (D)
  2. Ansiklopedi bir birincil kaynaktır. (Y)
  3. Hava durumu ve iklim verileri için Meteoroloji Genel Müdürlüğü güvenilir bir resmî kaynaktır. (D)
  4. Bir internet sitesinde çok sayıda paylaşım olması, bilginin doğru olduğunu gösterir. (Y)
  5. Yazarı ve tarihi belli olmayan bir yazıya temkinli yaklaşılmalıdır. (D)
  6. Başkasının yazdığı bir metni kaynak göstermeden kendi projemize koymak doğrudur. (Y)
  7. Bilimsel dergilerdeki makaleler yayımlanmadan önce genellikle başka uzmanlarca incelenir. (D)
  8. Bir bilgiyi en az iki farklı güvenilir kaynaktan doğrulamak iyi bir alışkanlıktır. (D)
  9. BÜYÜK HARFLİ ve çok ünlemli başlıklar haberin güvenilir olduğunu gösterir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarÖğrencilerin evde ailelerine gelen bir mesajı ya da haberi kontrol listesiyle incelemesini isteyebilirsiniz. Gelecek ders bir iki örneği sınıfta paylaşmak konuyu gerçek hayata bağlar.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR28.09.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →