Bilişim Ders Notları
Proje · 31. hafta · Projede Yaygın Etki

Patent mi, Marka mı, Tasarım mı?

Proje Tasarımı ve Uygulamaları · 31. hafta ders notu · PTU.6.1

Öğrenme çıktıları
PTU.6.1
  • Verilen vakalarda patent, faydalı model, tasarım ve marka haklarından uygun olanı gerekçesiyle seçer.
  • Bir fikrin özgün olup olmadığını araştırmanın adımlarını sıralar.
  • Açık kaynak ve Creative Commons lisanslarının ne anlama geldiğini açıklar.
  • Kendi proje ürünü için uygun bir paylaşım lisansı seçer ve doğru atıf yazar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Vaka kartlarıyla oyun

Vaka kartları kâğıda çıkarılır ya da tahtaya yazılır. Gruplar her karta bir hak etiketi yapıştırır; diğer gruplar itiraz ederse gerekçe tartışılır. Özgünlük araştırması öğretmenin akıllı tahtada gösterdiği örnek ekran üzerinden konuşulur.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Hangi hak? Dört vaka
Hangisi hangi hakla korunur? Hava kararıncakendi kapanankümes kapısı?Kovaya takılankolay dökenağız parçası?Bal için petekbiçimli kavanoz?Dağ ÇiçeğiKooperatifinürün adı veamblemi?
  1. 1PatentTeknik bir sorunu yeni bir yolla çözen buluş: ışığa göre kendiliğinden kapanan mekanizma. Daha önce yapılmamışsa ve kolayca akla gelmeyen bir çözümse patentle korunabilir.Dokun, adını gör
  2. 2Faydalı modelVar olan bir ürüne eklenen basit ama yeni bir parça. Buluş basamağı aranmadığı için faydalı model uygundur; koruma 10 yıldır.Dokun, adını gör
  3. 3TasarımKavanozun işlevi değil, dış görünüşü (petek biçimi) yenidir. Ürünün görünüşü tasarım tesciliyle korunur.Dokun, adını gör
  4. 4MarkaÜrün adı ve amblemi ürünü diğerlerinden ayırır. Marka tescil edilince başkası aynı adı kullanamaz; koruma 10 yılda bir yenilenir.Dokun, adını gör

Önce tahmin et, sonra numaraya dokun.

?Patent ile faydalı model arasındaki fark nedir?
İkisi de teknik buluşları korur. Patent için buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilmesi gerekir; süre 20 yıldır. Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz; daha basit buluşlar için 10 yıllık, daha hızlı bir korumadır.
?Bir ürün birden çok hakla korunabilir mi?
Evet. Yeni bir su matarasının kapak mekanizması patentle, şişe biçimi tasarımla, adı ve logosu markayla, kullanım kılavuzu ise telif hakkıyla korunabilir.
Anahtar kavramlar: PatentFaydalı modelTasarımMarka
02Karar soruları

Soru işaretli kutulara dokun.

?Fikir aşamasındaki bir projeyi nasıl koruyabiliriz?
Fikir tek başına korunmaz. Proje defterine tarihli notlar ve çizimler yazmak, fikri kimin ne zaman geliştirdiğini gösterir. Buluş tamamlandığında başvurudan önce gereksiz yere herkese açıklamamak da önemlidir.
Sorduğumuz soruCevap evetse
Teknik bir sorunu yeni bir yolla mı çözüyor?
Var olana eklenen basit bir yenilik mi?
Yeni olan dış görünüşü mü?
Ürünü ayırt eden bir ad ya da işaret mi?
Kitap, müzik, resim ya da yazılım mı?
Bir yöreye özgü ürün mü?
03Benzeri var mı? Özgünlük araştırması
?Özgünlük araştırması nedir?
Fikrimizin daha önce yapılıp yapılmadığını patent, faydalı model, marka ve tasarım kayıtlarında, internette ve piyasada araştırmaktır. TÜRKPATENT'in internet sitesinde kayıtları sorgulama olanakları vardır.
?Araştırma nasıl yapılır?
Fikri anlatan anahtar kelimeler ve eş anlamlıları belirlenir, doğru kayıt türünde aranır, benzer sonuçlar incelenir ve fikrimizin farkı bir cümleyle yazılır.
?Benzer bir şey bulursak ne yaparız?
Vazgeçmeyiz; benzer ürünün eksiğini ararız. Ahlat'ın soğuk kışına uygun bir ayar ya da güneş paneli gibi bir fark, fikri özgün kılabilir.
Patent ve marka veri tabanı · arama otomatik kümes kapısı Ara PatentFaydalı modelMarkaTasarım 3 benzer kayıt bulundu Işık sensörlü kapı açıcı2019 · Patent%82Zamanlayıcılı kümes kapısı2021 · Faydalı model%58Sürgülü hayvan kapısı2015 · Patent%28 Sonuç:Fikir yeni değil!Farkımız ne?• güneş paneli• kış ayarı
04Açık kaynak ve Creative Commons
?Creative Commons nedir?
Eser sahiplerinin eserlerini hangi koşullarla paylaştıklarını kolayca belirtmesini sağlayan ücretsiz lisanslardır. Eser sahibi "bazı hakları saklı" diyerek bazı kullanımlara önceden izin verir.
?Açık kaynak ne demektir?
Bir yazılımın kaynak kodunun herkese açık olmasıdır. Lisansına uyan herkes kodu inceleyebilir, değiştirebilir ve paylaşabilir. Scratch ve Arduino yazılımlarının kodları açık kaynaktır.
?Lisanslı bir görseli nasıl kullanırım?
Lisansın şartlarına uyar ve atıf yazarım: eserin sahibi, kaynağı ve lisansı. Örnek: "Fotoğraf: A. Yılmaz, CC BY 4.0".
Anahtar kavramlar: Creative CommonsAçık kaynakAtıfLisans
Paylaşırken hangi izni veriyorum? Tüm hakları saklı ©Bazı hakları saklıHerkese açık BYAtıfEser sahibininadını yaz.NCTicari değilPara kazanmakiçin kullanma.NDTüretme yokDeğiştirmedenaynen paylaş.SAAynı lisansDeğiştirirsenaynı izinle paylaş. Örnek: CC BY-SA 4.0 · Bayındır 7-A Proje Ekibi
05Projemiz için lisans seçimi

Soru işaretli kutulara dokun.

Biliyor muydun?

Eserinde başkasına ait bir parça varsa onun lisansına da uymalısın. CC BY-NC lisanslı bir görsel kullandığın afişi satamazsın.

ÜrünÖnerilen lisansNeden?
Köy rehberi kitapçığı
Scratch oyunu
Sergi fotoğrafları
Proje logosu

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

6dk

Isınma: Dört kart

Vaka kartlarını göster; numaralara henüz dokunma. Öğrenciler her kart için parmaklarıyla tahmin verir (1 patent, 2 faydalı model, 3 tasarım, 4 marka). Ardından numaralara dokunarak doğru cevapları ve gerekçeleri açtır.

Hangisi hangi hakla korunur? Hava kararıncakendi kapanankümes kapısı?Kovaya takılankolay dökenağız parçası?Bal için petekbiçimli kavanoz?Dağ ÇiçeğiKooperatifinürün adı veamblemi?
8dk

Keşif: Karar soruları

Tahtaya karar sorularını yaz: "Nasıl çalışıyor?" (patent ya da faydalı model), "Nasıl görünüyor?" (tasarım), "Adı ya da işareti ne?" (marka), "Bir eser mi?" (telif). Aynı ürünün birden çok hakla korunabileceğini bir su matarası örneğiyle göster: kapak mekanizması, şişe biçimi, adı ve kullanım kılavuzu.

9dk

Keşif: Benzeri var mı?

Özgünlük araştırması ekranını numaralı görsel olarak aç. Anahtar kelime, eş anlamlılar, kayıt türü ve benzerlik kavramlarını anlat. "Benzer bir şey bulmak başarısızlık değil, fikri geliştirme fırsatıdır" mesajını vurgula ve sınıfla birlikte kümes kapısı fikrine bir fark ekle.

Patent ve marka veri tabanı · arama otomatik kümes kapısı Ara PatentFaydalı modelMarkaTasarım 3 benzer kayıt bulundu Işık sensörlü kapı açıcı2019 · Patent%82Zamanlayıcılı kümes kapısı2021 · Faydalı model%58Sürgülü hayvan kapısı2015 · Patent%28 Sonuç:Fikir yeni değil!Farkımız ne?• güneş paneli• kış ayarı
12dk

Etkinlik: Lisans seç

Lisans kartlarını göster; BY, NC, ND ve SA'yı birer cümleyle açıkla. Gruplar yıl içinde ürettikleri bir ürün (afiş, Scratch oyunu, fotoğraf, köy rehberi) için lisans seçer, gerekçesini ve atıf satırını proje defterine yazar. Birkaç grup tahtada paylaşır.

Paylaşırken hangi izni veriyorum? Tüm hakları saklı ©Bazı hakları saklıHerkese açık BYAtıfEser sahibininadını yaz.NCTicari değilPara kazanmakiçin kullanma.NDTüretme yokDeğiştirmedenaynen paylaş.SAAynı lisansDeğiştirirsenaynı izinle paylaş. Örnek: CC BY-SA 4.0 · Bayındır 7-A Proje Ekibi
5dk

Değerlendirme: Çıkış kartı

Her öğrenci bir cümle tamamlar: "Projemizdeki ___ için ___ hakkını / lisansını seçerdik, çünkü ___." Kartlar çıkışta toplanır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bir ürünün yalnızca dış görünüşü yeniyse tasarım tescili ile korunabilir.

Cevabı gösterDoğru

2. Faydalı model, patente göre daha basit buluşlar için uygundur.

Cevabı gösterDoğru · Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz; koruma süresi 10 yıldır.

3. Başka biri tarafından yıllar önce yayımlanmış bir buluş için bugün patent alınabilir.

Cevabı gösterYanlış · Patent için buluşun yeni olması gerekir. Daha önce herkese açıklanmış bir buluş yenilik şartını karşılamaz.

4. Özgünlük araştırmasında benzer bir kayıt bulunursa proje tamamen bırakılmalıdır.

Cevabı gösterYanlış · Benzer kayıt, fikri geliştirmek için bir ipucudur. Farkımızı bulup yeni bir özellik ekleyebiliriz.

5. Altı Creative Commons lisansının hepsinde eser sahibinin adını belirtme (atıf) şartı vardır.

Cevabı gösterDoğru

6. ND lisanslı bir fotoğrafı kırpıp üzerine yazı ekleyerek paylaşabiliriz.

Cevabı gösterYanlış · ND (türetme yok) eserin değiştirilmesine izin vermez; fotoğraf yalnızca olduğu gibi paylaşılabilir.

7. Açık kaynak bir yazılımın kodunu herkes inceleyebilir ve lisansına uyarak değiştirebilir.

Cevabı gösterDoğru

8. Marka, bir ürünün nasıl çalıştığını korur.

Cevabı gösterYanlış · Marka ürünün adını, logosunu ve ayırt edici işaretini korur. Ürünün çalışma biçimi patent ya da faydalı modelle korunur.

9. Scratch sitesinde paylaşılan projeler başkaları tarafından remiks yapılabilir.

Cevabı gösterDoğru · Paylaşılan projeler CC BY-SA lisanslıdır; remiks yapan kişi orijinal projeye atıf verir.

10. Türkiye'de alınan bir patent yalnızca Türkiye'de geçerlidir.

Cevabı gösterDoğru · Patentler ülkeye özgüdür; başka ülkelerde korunmak için oralarda da başvuru gerekir.
← Önceki haftaEtkinlik Haftası: Okul Proje Şenliği Hazırlığı Sonraki hafta →Yaygın Etki ve Paydaşlar

31. hafta günlük planı

2026–2027 Ortaokul Seçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları dersi 31. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ PROJE TASARIMI VE UYGULAMALARI (1 DERS SAATİ) DERSİ GÜNLÜK PLANI · 31. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Proje Tasarımı ve Uygulamaları (1 ders saati)Sınıf / DüzeyOrtaokul (seçmeli)
Hafta / Tarih31. Hafta · 10–14 Mayıs (MAYIS)Süre1 ders saati (40')
TemaPROJEDE YAYGIN ETKİ
KonuPatent mi, Marka mı, Tasarım mı?
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıPTU.6.1 Fikrî ve sınai mülkiyet haklarının korunması hakkında bilgi toplayabilme
Süreç bileşenleri
  • Verilen vakalarda patent, faydalı model, tasarım ve marka haklarından uygun olanı gerekçesiyle seçer.
  • Bir fikrin özgün olup olmadığını araştırmanın adımlarını sıralar.
  • Açık kaynak ve Creative Commons lisanslarının ne anlama geldiğini açıklar.
  • Kendi proje ürünü için uygun bir paylaşım lisansı seçer ve doğru atıf yazar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Dört renk vaka kartı (her gruba bir set) · "Patent / Faydalı model / Tasarım / Marka / Telif" etiketleri · Proje defterleri · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
6 dkIsınma: Dört kart
Vaka kartlarını göster; numaralara henüz dokunma. Öğrenciler her kart için parmaklarıyla tahmin verir (1 patent, 2 faydalı model, 3 tasarım, 4 marka). Ardından numaralara dokunarak doğru cevapları ve gerekçeleri açtır.
8 dkKeşif: Karar soruları
Tahtaya karar sorularını yaz: "Nasıl çalışıyor?" (patent ya da faydalı model), "Nasıl görünüyor?" (tasarım), "Adı ya da işareti ne?" (marka), "Bir eser mi?" (telif). Aynı ürünün birden çok hakla korunabileceğini bir su matarası örneğiyle göster: kapak mekanizması, şişe biçimi, adı ve kullanım kılavuzu.
9 dkKeşif: Benzeri var mı?
Özgünlük araştırması ekranını numaralı görsel olarak aç. Anahtar kelime, eş anlamlılar, kayıt türü ve benzerlik kavramlarını anlat. "Benzer bir şey bulmak başarısızlık değil, fikri geliştirme fırsatıdır" mesajını vurgula ve sınıfla birlikte kümes kapısı fikrine bir fark ekle.
12 dkEtkinlik: Lisans seç
Lisans kartlarını göster; BY, NC, ND ve SA'yı birer cümleyle açıkla. Gruplar yıl içinde ürettikleri bir ürün (afiş, Scratch oyunu, fotoğraf, köy rehberi) için lisans seçer, gerekçesini ve atıf satırını proje defterine yazar. Birkaç grup tahtada paylaşır.
5 dkDeğerlendirme: Çıkış kartı
Her öğrenci bir cümle tamamlar: "Projemizdeki ___ için ___ hakkını / lisansını seçerdik, çünkü ___." Kartlar çıkışta toplanır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Vaka kartlarıyla oyun. Vaka kartları kâğıda çıkarılır ya da tahtaya yazılır. Gruplar her karta bir hak etiketi yapıştırır; diğer gruplar itiraz ederse gerekçe tartışılır. Özgünlük araştırması öğretmenin akıllı tahtada gösterdiği örnek ekran üzerinden konuşulur.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Bir ürünün yalnızca dış görünüşü yeniyse tasarım tescili ile korunabilir. (D)
  2. Faydalı model, patente göre daha basit buluşlar için uygundur. (D)
  3. Başka biri tarafından yıllar önce yayımlanmış bir buluş için bugün patent alınabilir. (Y)
  4. Özgünlük araştırmasında benzer bir kayıt bulunursa proje tamamen bırakılmalıdır. (Y)
  5. Altı Creative Commons lisansının hepsinde eser sahibinin adını belirtme (atıf) şartı vardır. (D)
  6. ND lisanslı bir fotoğrafı kırpıp üzerine yazı ekleyerek paylaşabiliriz. (Y)
  7. Açık kaynak bir yazılımın kodunu herkes inceleyebilir ve lisansına uyarak değiştirebilir. (D)
  8. Marka, bir ürünün nasıl çalıştığını korur. (Y)
  9. Scratch sitesinde paylaşılan projeler başkaları tarafından remiks yapılabilir. (D)
  10. Türkiye'de alınan bir patent yalnızca Türkiye'de geçerlidir. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarVakalarda gerçek şirket ya da ürün adları kullanmayın; öğrenciler kendi örneklerini verirken de "bir firma", "bir içecek" gibi genel ifadeler kullanmaya özendirin.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR10.05.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →