Bilişim Ders Notları
Robotik 1 · 14. hafta · Robotik Devre Tasarımı

Elektriğin Temelleri: Akım, Gerilim, Direnç

Robotik Kodlama 1 · 14. hafta ders notu · RK1.3.1

Öğrenme çıktıları
RK1.3.1
  • Akım, gerilim ve direnç kavramlarını birimleriyle (amper, volt, ohm) açıklar ve su borusu benzetmesiyle ilişkilendirir.
  • Ohm yasasını (V = I × R) kullanarak basit devrelerde akım, gerilim ya da direnci hesaplar.
  • Açık, kapalı ve kısa devreyi ayırt eder; kısa devrenin tehlikesini açıklar.
  • Temel devre sembollerini tanır; seri ve paralel bağlamanın farkını açıklar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

İnsan devresi

Öğrenciler el ele tutuşarak bir halka (devre) olur; bir öğrenci "pil", biri "lamba", biri "anahtar"dır. Pil elindeki topu (elektrik yükünü) yanındakine verir ve top halkada dolaşır. Anahtar el bırakınca top durur (açık devre); iki öğrenci lambayı atlayıp topu doğrudan geçirince kısa devre canlandırılır. Seri ve paralel bağlama iki ayrı halka ile gösterilir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Akım, gerilim, direnç
?Gerilim nedir?
Elektrik yüklerini devrede hareket ettiren itme gücüdür; birimi volttur (V). Su benzetmesinde tanktaki suyun yüksekliğinin oluşturduğu basınca benzer. Arduino pinleri 5 V gerilim verir.
?Akım nedir?
Bir iletkenden birim zamanda geçen elektrik yükü miktarıdır; birimi amperdir (A). Küçük akımlar miliamperle (mA) ölçülür: 1 A = 1000 mA.
?Direnç nedir?
Bir maddenin akımın geçişine karşı gösterdiği zorluktur; birimi ohmdur (Ω). Dar bir borunun su akışını azaltması gibi direnç de akımı azaltır. 1 kΩ = 1000 Ω.
Anahtar kavramlar: Gerilim (V)Akım (A)Direnç (Ω)
Su düzeneğiElektrik devresi Yükseklik(basınç) Dar boruSu akışı + PilDirençLamba Basınç ↔ Gerilim (V)Su akışı ↔ Akım (A)Dar boru ↔ Direnç (Ω)
02Ohm yasası

Soru işaretli kutulara dokun.

?Ohm yasası nedir?
Bir devrede gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkidir: V = I × R. Üçünden ikisini bilirsek üçüncüsünü hesaplarız: I = V ÷ R, R = V ÷ I.
?Direnci iki katına çıkarırsak akım ne olur?
Gerilim aynı kaldıkça akım yarıya iner. Tablodaki 250 Ω ve 500 Ω satırları bunu gösterir.
Arduino başladığında
V ▾ değişkenini 5 yap
R ▾ değişkenini 250 yap
I ▾ değişkenini V ÷ R yap
seri monitöre I yaz
5 saniye bekle
Gerilim (V)Direnç (R)Akım (I = V ÷ R)
5 V
5 V
5 V
9 V
3 V
03Devre sembolleri

Kartlara dokun.

?Devre şeması neden sembollerle çizilir?
Semboller her ülkede aynı anlama gelir ve çizimi sadeleştirir. Böylece karmaşık devreler bile kolayca okunur ve kurulur.
+Pil (güç kaynağı)DirençLEDLambaAnahtarButonToprak (GND)Bağlantı noktası
04Açık, kapalı ve kısa devre
?Açık devre ile kapalı devre arasındaki fark nedir?
Kapalı devrede akımın gidip döneceği yol tamamdır ve lamba yanar. Açık devrede yol anahtar ya da kopuk kabloyla kesilmiştir; akım geçmez.
?Kısa devre neden tehlikelidir?
Akım, lamba gibi direnci olan elemana uğramadan doğrudan pilin iki ucunu birleştiren yoldan geçer. Direnç çok küçük olduğu için akım çok büyür; pil, kablo ya da Arduino ısınıp zarar görebilir.
Biliyor muydun?

Tinkercad kısa devreyi güvenle gösterir ve uyarı verir. Gerçek devrelerde 5V ile GND'yi asla doğrudan birleştirmeyin.

Açık devre + Yol kesik, akım yokAnahtar açık Kapalı devre + Lamba yanarAkım dolaşır Kısa devre + pil ısınır Akım lambayı atlar!Asla yapma!
05Seri ve paralel bağlama
?Seri bağlamanın özellikleri nelerdir?
Elemanlar tek bir yol üzerinde arka arkaya bağlanır ve hepsinden aynı akım geçer. Toplam direnç, dirençlerin toplamıdır; biri bozulursa devre kesilir.
?Paralel bağlamanın özellikleri nelerdir?
Elemanlar ayrı kollara bağlanır ve her biri kaynağın gerilimini tam alır. Evlerdeki prizler ve lambalar paralel bağlıdır; biri sönse de diğerleri çalışır.
Seri bağlamaParalel bağlama + Akımın tek bir yolu var.Bir lamba sönersehepsi söner. + Her lambanın ayrı yolu var.Biri sönse dediğeri yanmaya devam eder.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Musluk ve hortum

"Hortumun ucunu parmağınla sıkınca ne olur?" diye sor. Su akışının azaldığını, ama tanktaki suyun yüksekliği artınca akışın hızlandığını konuşun; bu gözlemleri elektriğe taşıyacağınızı söyle.

10dk

Keşif: Su borusu benzetmesi

Çizim üzerinde su basıncını gerilime, su akışını akıma, dar boruyu dirence eşleştir. Birimleri (V, A, mA, Ω, kΩ) tahtaya yaz ve Ohm yasasını V = I × R olarak tanıt. 5 V ve 250 Ω için akımın 0,02 A yani 20 mA olduğunu birlikte hesaplayın.

Su düzeneğiElektrik devresi Yükseklik(basınç) Dar boruSu akışı + PilDirençLamba Basınç ↔ Gerilim (V)Su akışı ↔ Akım (A)Dar boru ↔ Direnç (Ω)
8dk

Keşif: Semboller ve devre durumları

Devre sembollerini kartlarla tanıt. Tinkercad'de pil, anahtar ve lambadan oluşan bir devre kurup anahtarı açıp kapatarak açık ve kapalı devreyi göster; bir kabloyla lambayı atlayınca Tinkercad'in kısa devre uyarısını ve lambanın söndüğünü gözlemleyin.

Açık devre + Yol kesik, akım yokAnahtar açık Kapalı devre + Lamba yanarAkım dolaşır Kısa devre + pil ısınır Akım lambayı atlar!Asla yapma!
12dk

Etkinlik: Ohm hesaplayıcı ve gerilim bölücü

Gruplar önce Ohm hesaplayıcı programına farklı gerilim ve direnç değerleri girip akımı seri monitörde okur ve defterdeki hesaplarıyla karşılaştırır. Sonra Tinkercad'de 5V ile GND arasına seri bağlı iki eşit direnç koyup ortalarını A0'a bağlarlar; seri monitörde gerilimin yaklaşık 2,5 V çıktığını görürler.

Seri bağlamaParalel bağlama + Akımın tek bir yolu var.Bir lamba sönersehepsi söner. + Her lambanın ayrı yolu var.Biri sönse dediğeri yanmaya devam eder.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
okuma ▾ değişkenini analog pin [A0] oku yap
gerilim ▾ değişkenini okuma × 5 ÷ 1023 yap
seri monitöre gerilim yaz
1 saniye bekle
5dk

Değerlendirme: Hangi devre?

Tahtada açık, kapalı, kısa, seri ve paralel devre çizimleri karışık gösterilir. Öğrenciler her birinin adını ve lambanın yanıp yanmayacağını söyler; kısa devre için "neden tehlikeli?" sorusu yanıtlanır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Gerilimin birimi volt (V), akımın birimi amper (A), direncin birimi ohm (Ω)'dur.

Cevabı gösterDoğru

2. Ohm yasasına göre gerilim, akım ile direncin çarpımına eşittir: V = I × R.

Cevabı gösterDoğru

3. Direnç arttıkça, aynı gerilimde devreden geçen akım da artar.

Cevabı gösterYanlış · Direnç akıma karşı gösterilen zorluktur; I = V ÷ R olduğundan direnç arttıkça akım azalır.

4. 5 V gerilim ve 500 Ω direnç olan bir devrede akım 10 mA'dir.

Cevabı gösterDoğru · I = 5 ÷ 500 = 0,01 A = 10 mA.

5. Açık devrede anahtar kapalı olduğu için lamba yanar.

Cevabı gösterYanlış · Açık devrede yol bir yerden kesiktir, akım dolaşamaz ve lamba yanmaz. Lamba kapalı devrede yanar.

6. Kısa devrede akım, direnci çok düşük bir yoldan geçtiği için çok büyür ve pil ya da kablo ısınabilir.

Cevabı gösterDoğru

7. Seri bağlı iki lambadan biri sökülürse diğeri yanmaya devam eder.

Cevabı gösterYanlış · Seri devrede akımın tek yolu vardır; bir lamba sökülünce yol kesilir ve diğer lamba da söner.

8. Paralel bağlı lambaların her biri pilin gerilimini tam olarak alır.

Cevabı gösterDoğru

9. 1 kΩ, 1000 Ω'a eşittir.

Cevabı gösterDoğru

10. Devre şemalarında LED, üzerinde çarpı işareti olan bir daireyle gösterilir.

Cevabı gösterYanlış · Çarpılı daire lamba sembolüdür. LED, ucunda çizgi olan bir üçgen ve dışarı doğru iki küçük okla gösterilir.
← Önceki haftaMantık, Matematik Blokları ve Kod İzleme Sonraki hafta →Breadboard, LED ve Direnç

14. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 1 dersi 14. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 14. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih14. Hafta · 21–25 Aralık (ARALIK)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaROBOTİK DEVRE TASARIMI
KonuElektriğin Temelleri: Akım, Gerilim, Direnç
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK1.3.1 Çevrim içi benzetim araçları ile robotik devre modeli geliştirebilme · RK1.3.2 Donanım bileşenleri ile devre modeli geliştirebilme
Süreç bileşenleri
  • Akım, gerilim ve direnç kavramlarını birimleriyle (amper, volt, ohm) açıklar ve su borusu benzetmesiyle ilişkilendirir.
  • Ohm yasasını (V = I × R) kullanarak basit devrelerde akım, gerilim ya da direnci hesaplar.
  • Açık, kapalı ve kısa devreyi ayırt eder; kısa devrenin tehlikesini açıklar.
  • Temel devre sembollerini tanır; seri ve paralel bağlamanın farkını açıklar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta ve Tinkercad sınıf hesabı · Pil, ampul, kablo, anahtar kartları (sembol ve resimli) · İki pet şişe, ince ve kalın hortum parçası (su benzetmesi için, isteğe bağlı) · Hesap makinesi · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Musluk ve hortum
"Hortumun ucunu parmağınla sıkınca ne olur?" diye sor. Su akışının azaldığını, ama tanktaki suyun yüksekliği artınca akışın hızlandığını konuşun; bu gözlemleri elektriğe taşıyacağınızı söyle.
1. ders
10 dk		Keşif: Su borusu benzetmesi
Çizim üzerinde su basıncını gerilime, su akışını akıma, dar boruyu dirence eşleştir. Birimleri (V, A, mA, Ω, kΩ) tahtaya yaz ve Ohm yasasını V = I × R olarak tanıt. 5 V ve 250 Ω için akımın 0,02 A yani 20 mA olduğunu birlikte hesaplayın.
1. ders
8 dk		Keşif: Semboller ve devre durumları
Devre sembollerini kartlarla tanıt. Tinkercad'de pil, anahtar ve lambadan oluşan bir devre kurup anahtarı açıp kapatarak açık ve kapalı devreyi göster; bir kabloyla lambayı atlayınca Tinkercad'in kısa devre uyarısını ve lambanın söndüğünü gözlemleyin.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Ohm hesaplayıcı ve gerilim bölücü
Gruplar önce Ohm hesaplayıcı programına farklı gerilim ve direnç değerleri girip akımı seri monitörde okur ve defterdeki hesaplarıyla karşılaştırır. Sonra Tinkercad'de 5V ile GND arasına seri bağlı iki eşit direnç koyup ortalarını A0'a bağlarlar; seri monitörde gerilimin yaklaşık 2,5 V çıktığını görürler.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Hangi devre?
Tahtada açık, kapalı, kısa, seri ve paralel devre çizimleri karışık gösterilir. Öğrenciler her birinin adını ve lambanın yanıp yanmayacağını söyler; kısa devre için "neden tehlikeli?" sorusu yanıtlanır.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
10 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Su borusu ile eşleştir; Seri mi, paralel mi?; Ohm yasasıyla hesapla; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Elektriğin Temelleri: Akım, Gerilim,….
2. ders
10 dk		Değerlendirme
10 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: İnsan devresi. Öğrenciler el ele tutuşarak bir halka (devre) olur; bir öğrenci "pil", biri "lamba", biri "anahtar"dır. Pil elindeki topu (elektrik yükünü) yanındakine verir ve top halkada dolaşır. Anahtar el bırakınca top durur (açık devre); iki öğrenci lambayı atlayıp topu doğrudan geçirince kısa devre canlandırılır. Seri ve paralel bağlama iki ayrı halka ile gösterilir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Gerilimin birimi volt (V), akımın birimi amper (A), direncin birimi ohm (Ω)'dur. (D)
  2. Ohm yasasına göre gerilim, akım ile direncin çarpımına eşittir: V = I × R. (D)
  3. Direnç arttıkça, aynı gerilimde devreden geçen akım da artar. (Y)
  4. 5 V gerilim ve 500 Ω direnç olan bir devrede akım 10 mA'dir. (D)
  5. Açık devrede anahtar kapalı olduğu için lamba yanar. (Y)
  6. Kısa devrede akım, direnci çok düşük bir yoldan geçtiği için çok büyür ve pil ya da kablo ısınabilir. (D)
  7. Seri bağlı iki lambadan biri sökülürse diğeri yanmaya devam eder. (Y)
  8. Paralel bağlı lambaların her biri pilin gerilimini tam olarak alır. (D)
  9. 1 kΩ, 1000 Ω'a eşittir. (D)
  10. Devre şemalarında LED, üzerinde çarpı işareti olan bir daireyle gösterilir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarOhm hesaplayıcı programında değişkenler ondalıklı sonuç verebilecek biçimde kullanılmalıdır; tam sayıyla yapılan bölmede 5 ÷ 220 sonucu 0 çıkar. Seri monitörde 0 görülürse bu durumu "tam sayı bölmesi" örneği olarak tartışın.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR21.12.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →