Bilişim Ders Notları
Robotik 1 · 21. hafta · Robotik Devre Tasarımı

Potansiyometre ile Parlaklık Ayarı

Robotik Kodlama 1 · 21. hafta ders notu · RK1.3.3

Öğrenme çıktıları
RK1.3.3
  • Potansiyometrenin üç bacağını tanır ve orta ucun bir gerilim bölücü gibi 0–5 V arasında gerilim verdiğini açıklar.
  • Orta bacağı A0’a bağlayarak analog okuma bloğuyla 0–1023 arası değerleri seri monitörde izler.
  • Eşleme (map) ile 0–1023 aralığını 0–255 aralığına çevirir ve LED’in parlaklığını PWM ile ayarlar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

İp ile gerilim bölücü

Tahtaya 5V ve GND yazılı iki nokta arasına 1 metrelik bir ip gerilir ve 0–1023 cetveli ipin altına yapıştırılır. Bir öğrenci mandalı (orta uç) ip üzerinde kaydırır; sınıf mandalın konumuna göre A0 değerini ve LED’in parlaklığını (0–255) söyler. Mandal tam ortadayken 512 ve 127 bulunur.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Potansiyometre · numaralı tanıtım
Potansiyometre
  1. 1Döner milÇevrildikçe iç direnç değişir.Dokun, adını gör
  2. 2Gövde (direnç yolu)İçindeki karbon yol üzerinde sürgü hareket eder.Dokun, adını gör
  3. 31. uç → 5VKenar bacaklardan biri 5V'a bağlanır.Dokun, adını gör
  4. 4Orta uç → A0Değişen gerilim buradan analog pine gider.Dokun, adını gör
  5. 53. uç → GNDDiğer kenar bacak GND'ye bağlanır.Dokun, adını gör

Görseldeki numaralara ya da listedeki satırlara dokun; parçanın adı ve görevi açılır.

02Potansiyometre nedir?
?Potansiyometre nedir?
Direnci ayarlanabilen, üç bacaklı bir elemandır. İçinde bir direnç yolu ve bu yol üzerinde kayan bir orta uç (sürgü) bulunur; ses düğmeleri ve ışık ayarları buna örnektir.
?Neden "gerilim bölücü" diyoruz?
Kenar bacaklar arasına 5 V uygulanınca direnç yolu gerilimi paylaştırır. Orta uç yolun neresindeyse o noktanın gerilimini verir: bir uçta 0 V, ortada 2,5 V, diğer uçta 5 V.
?Dijital ve analog girdi arasındaki fark nedir?
Dijital girdi yalnızca iki değer alır: 0 ya da 1 (buton gibi). Analog girdi ise bir aralıktaki her değeri alabilir; Arduino bu aralığı 0–1023 arasında bir sayıya çevirir.
Anahtar kavramlar: PotansiyometreGerilim bölücüAnalog girdi
Potansiyometre: ayarlanabilir gerilim bölücü Sola sonuna kadar GND5V Orta uç: 0 V A0 = 0Tam ortada GND5V Orta uç: 2,5 V A0 = 512Sağa sonuna kadar GND5V Orta uç: 5 V A0 = 1023
03Bağlantı tablosu

Soru işaretli kutulara dokun.

?Kenar bacakların yerini değiştirirsek ne olur?
Devre yine çalışır ama yön tersine döner: topuzu sağa çevirince değer büyümek yerine küçülür.
ATmega328P UNO 131211~10~9~876~5~43~25VGNDA0 PotansiyometreOrta bacak → A0 LED: ~9 (PWM)Potansiyometre ile LED parlaklığı ayarlama
Bacak / elemanBağlandığı yerGörevi
Sol bacak
Orta bacak (sürgü)
Sağ bacak
LED anodu
LED katodu
04Analog okuma: 0’dan 1023’e
?Neden en büyük değer 1023?
Arduino UNO’nun analog-dijital çeviricisi 10 bitliktir; gerilimi 2¹⁰ = 1024 basamağa böler. Basamaklar 0’dan başladığı için en büyük değer 1023 olur.
?Bir basamak kaç volta karşılık gelir?
5 V ÷ 1024 ≈ 0,0049 V, yani yaklaşık 4,9 milivolt. Gerilim bu kadar değişince okunan sayı 1 artar.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre değer yaz
0.1 saniye bekle
05Eşleme ve PWM
?Okunan değeri doğrudan pine yazsak ne olur?
PWM çıkışı en fazla 255 alır. 1023 gibi büyük değerler bu sınırı aşar ve LED beklenen biçimde davranmaz; önce 0–255 aralığına çevirmemiz gerekir.
?Eşleme (map) ne yapar?
Bir aralıktaki değeri başka bir aralığa orantılı çevirir. 0–1023 aralığının ortası olan 512, 0–255 aralığının ortasına, yaklaşık 127’ye gider.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
parlaklık ▾ değişkenini eşle: değer, 0–1023 → 0–255 yap
analog pin 9 değerini parlaklık yap
seri monitöre parlaklık yaz
0.05 saniye bekle
Biliyor muydun?

Parlaklığı ters çevirmek için eşlemeyi "0–1023 → 255–0" yazmak yeterlidir: topuz sağa gittikçe LED söner.

Sinyal zinciri: çevir → oku → dönüştür → yaz TopuzuçevirelinleOrta uçgerilimi0–5 Vanalog pinA0 oku0–1023eşle(map)0–255~9 pininePWM yazparlaklık Örnek: topuz tam ortada 2,5 V→512→127→yarı parlak Hesap: 512 × 255 ÷ 1023 ≈ 127

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Açık-kapalı mı, azar azar mı?

Işık anahtarı ile ses düğmesini karşılaştır: biri yalnızca açık ya da kapalıdır, diğeri ara değerlere de gelir. "Düğmeyi yarıya çevirince ne olur?" diye sor. Butonun dijital (0/1), ses düğmesinin analog (kademeli) bir girdi olduğunu tahtaya iki sütun hâlinde yaz.

9dk

Keşif: Potansiyometrenin içi

Çizimde potansiyometrenin içindeki direnç yolunu ve üzerinde kayan orta ucu göster. Kenar bacaklardan biri 5V’a, diğeri GND’ye bağlanınca orta ucun konumuna göre 0 V ile 5 V arası bir gerilim verdiğini anlat. Üç konum için gerilimi ve Arduino’nun okuyacağı sayıyı (0, 512, 1023) birlikte tahmin edin.

Potansiyometre: ayarlanabilir gerilim bölücü Sola sonuna kadar GND5V Orta uç: 0 V A0 = 0Tam ortada GND5V Orta uç: 2,5 V A0 = 512Sağa sonuna kadar GND5V Orta uç: 5 V A0 = 1023
9dk

Keşif: A0’ı okuyalım

Potansiyometreyi kenar bacakları + ve − hatlarına, orta bacağı A0’a gelecek biçimde bağla. Değeri okuyup seri monitöre yazan programı çalıştır; simülasyonda topuzu fareyle çevirerek sayıların 0 ile 1023 arasında değiştiğini gösterin.

ATmega328P UNO 131211~10~9~876~5~43~25VGNDA0 PotansiyometreOrta bacak → A0 LED: ~9 (PWM)Potansiyometre ile LED parlaklığı ayarlama
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre değer yaz
0.1 saniye bekle
12dk

Etkinlik: Düğmeyle parlaklık

Gruplar LED’i ~9 numaralı PWM pinine bağlar. Okunan değeri eşleme bloğuyla 0–255 aralığına çevirip pine yazan programı kurarlar. Topuzu çevirerek LED’in sönükten en parlağa geçtiğini, seri monitörde de parlaklık değerini gözlerler. Hızlı bitirenler topuz sağa gidince LED’in sönmesi için eşlemeyi 255–0 olarak tersine çevirir.

Sinyal zinciri: çevir → oku → dönüştür → yaz TopuzuçevirelinleOrta uçgerilimi0–5 Vanalog pinA0 oku0–1023eşle(map)0–255~9 pininePWM yazparlaklık Örnek: topuz tam ortada 2,5 V→512→127→yarı parlak Hesap: 512 × 255 ÷ 1023 ≈ 127
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
değer ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
parlaklık ▾ değişkenini eşle: değer, 0–1023 → 0–255 yap
analog pin 9 değerini parlaklık yap
seri monitöre parlaklık yaz
0.05 saniye bekle
5dk

Değerlendirme: Değer tahmini

Öğretmen "orta uçta 1,25 V var", "A0 = 1023", "parlaklık 64" gibi durumlar söyler. Öğrenciler cetvel şeritlerini kullanarak karşılık gelen değeri ya da LED’in görünümünü tahmin eder.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Potansiyometrenin orta bacağı, topuz çevrildikçe gerilimi değişen uçtur.

Cevabı gösterDoğru

2. Arduino UNO analog okumada 0 ile 255 arasında değer verir.

Cevabı gösterYanlış · Analog okuma 0–1023 arasındadır. 0–255 aralığı PWM çıkışı içindir.

3. A0, Arduino UNO’nun analog giriş pinlerinden biridir.

Cevabı gösterDoğru · UNO’da A0’dan A5’e kadar altı analog giriş pini vardır.

4. Potansiyometrenin iki kenar bacağı da 5V’a bağlanmalıdır.

Cevabı gösterYanlış · Bir kenar 5V’a, diğeri GND’ye bağlanır. İkisi de 5V olursa orta uçta hep 5V okunur ve ayar yapılamaz.

5. Eşleme bloğu 512 değerini 0–255 aralığında yaklaşık 127’ye çevirir.

Cevabı gösterDoğru

6. Seri monitör, potansiyometrenin anlık değerini sayı olarak görmemizi sağlar.

Cevabı gösterDoğru

7. LED’in parlaklığını ayarlamak için LED herhangi bir dijital pine bağlanabilir.

Cevabı gösterYanlış · Parlaklık PWM ile ayarlanır; LED ~ işaretli bir pine (3, 5, 6, 9, 10, 11) bağlanmalıdır.

8. Orta uçta 2,5 V varken analog okuma yaklaşık 512 olur.

Cevabı gösterDoğru

9. Analog okuma 1023 olduğunda orta uçta 0 V vardır.

Cevabı gösterYanlış · 1023 en büyük değerdir ve yaklaşık 5 V’a karşılık gelir; 0 V’ta okuma 0 olur.
← Önceki haftaYaya Butonlu Trafik Işığı Sonraki hafta →LDR ile Otomatik Gece Lambası

21. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 1 dersi 21. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 21. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih21. Hafta · 22–26 Şubat (ŞUBAT)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaROBOTİK DEVRE TASARIMI
KonuPotansiyometre ile Parlaklık Ayarı
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK1.3.3 Blok tabanlı ortamda programlama sürecini yönetebilme · RK1.3.4 Programı test edebilme
Süreç bileşenleri
  • Potansiyometrenin üç bacağını tanır ve orta ucun bir gerilim bölücü gibi 0–5 V arasında gerilim verdiğini açıklar.
  • Orta bacağı A0’a bağlayarak analog okuma bloğuyla 0–1023 arası değerleri seri monitörde izler.
  • Eşleme (map) ile 0–1023 aralığını 0–255 aralığına çevirir ve LED’in parlaklığını PWM ile ayarlar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta ve Tinkercad sınıf hesabı · Varsa gerçek bir potansiyometre ya da ses düğmeli bir radyo/hoparlör · Kâğıttan iki cetvel şeridi: 0–1023 ve 0–255 · Işık anahtarı ve dimmer (ışık ayar düğmesi) fotoğrafları · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Açık-kapalı mı, azar azar mı?
Işık anahtarı ile ses düğmesini karşılaştır: biri yalnızca açık ya da kapalıdır, diğeri ara değerlere de gelir. "Düğmeyi yarıya çevirince ne olur?" diye sor. Butonun dijital (0/1), ses düğmesinin analog (kademeli) bir girdi olduğunu tahtaya iki sütun hâlinde yaz.
1. ders
9 dk		Keşif: Potansiyometrenin içi
Çizimde potansiyometrenin içindeki direnç yolunu ve üzerinde kayan orta ucu göster. Kenar bacaklardan biri 5V’a, diğeri GND’ye bağlanınca orta ucun konumuna göre 0 V ile 5 V arası bir gerilim verdiğini anlat. Üç konum için gerilimi ve Arduino’nun okuyacağı sayıyı (0, 512, 1023) birlikte tahmin edin.
1. ders
9 dk		Keşif: A0’ı okuyalım
Potansiyometreyi kenar bacakları + ve − hatlarına, orta bacağı A0’a gelecek biçimde bağla. Değeri okuyup seri monitöre yazan programı çalıştır; simülasyonda topuzu fareyle çevirerek sayıların 0 ile 1023 arasında değiştiğini gösterin.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Düğmeyle parlaklık
Gruplar LED’i ~9 numaralı PWM pinine bağlar. Okunan değeri eşleme bloğuyla 0–255 aralığına çevirip pine yazan programı kurarlar. Topuzu çevirerek LED’in sönükten en parlağa geçtiğini, seri monitörde de parlaklık değerini gözlerler. Hızlı bitirenler topuz sağa gidince LED’in sönmesi için eşlemeyi 255–0 olarak tersine çevirir.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Değer tahmini
Öğretmen "orta uçta 1,25 V var", "A0 = 1023", "parlaklık 64" gibi durumlar söyler. Öğrenciler cetvel şeritlerini kullanarak karşılık gelen değeri ya da LED’in görünümünü tahmin eder.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
10 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Potansiyometre: numarayı parçayla eşleştir; Gerilim → A0 değeri; Dijital mi, analog mu?; Sinyal zinciri; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Test yarışması: Potansiyometre ile Parlaklık Ayarı.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: İp ile gerilim bölücü. Tahtaya 5V ve GND yazılı iki nokta arasına 1 metrelik bir ip gerilir ve 0–1023 cetveli ipin altına yapıştırılır. Bir öğrenci mandalı (orta uç) ip üzerinde kaydırır; sınıf mandalın konumuna göre A0 değerini ve LED’in parlaklığını (0–255) söyler. Mandal tam ortadayken 512 ve 127 bulunur.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Potansiyometrenin orta bacağı, topuz çevrildikçe gerilimi değişen uçtur. (D)
  2. Arduino UNO analog okumada 0 ile 255 arasında değer verir. (Y)
  3. A0, Arduino UNO’nun analog giriş pinlerinden biridir. (D)
  4. Potansiyometrenin iki kenar bacağı da 5V’a bağlanmalıdır. (Y)
  5. Eşleme bloğu 512 değerini 0–255 aralığında yaklaşık 127’ye çevirir. (D)
  6. Seri monitör, potansiyometrenin anlık değerini sayı olarak görmemizi sağlar. (D)
  7. LED’in parlaklığını ayarlamak için LED herhangi bir dijital pine bağlanabilir. (Y)
  8. Orta uçta 2,5 V varken analog okuma yaklaşık 512 olur. (D)
  9. Analog okuma 1023 olduğunda orta uçta 0 V vardır. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarTinkercad’de simülasyon çalışırken potansiyometrenin topuzunu fareyle sürükleyerek çevirebilirsiniz. Eşleme bloğu yoksa "değer ÷ 4" işlemi de 0–1023 aralığını yaklaşık 0–255’e çevirir; bu, oranı anlamak için iyi bir tartışma sorusudur.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR22.02.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →