Bilişim Ders Notları
Robotik 1 · 22. hafta · Robotik Devre Tasarımı

LDR ile Otomatik Gece Lambası

Robotik Kodlama 1 · 22. hafta ders notu · RK1.3.3

Öğrenme çıktıları
RK1.3.3
  • LDR’nin (ışığa duyarlı direnç) üzerine düşen ışık arttıkça direncinin azaldığını açıklar.
  • LDR ile 10 kΩ dirençten bir gerilim bölücü kurar ve orta noktayı A0’a bağlar.
  • Aydınlık ve karanlıkta ölçüm yaparak bir eşik değer belirler.
  • Değer eşiğin altına inince LED’i yakan "eğer–değilse" programını yazar ve test eder.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Karanlık kutu deneyi

Tahtaya 0–1023 ölçeği çizilir ve 300’e kırmızı bir eşik çizgisi konur. Bir öğrenci "LDR" olur: öğretmen el feneriyle ona ışık tutunca yüksek bir sayı, eliyle gölge yapınca düşük bir sayı söyler. "Arduino" öğrencisi sayıyı eşikle karşılaştırır, "LED" öğrencisi sarı kartı kaldırır ya da indirir.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01LDR (ışığa duyarlı direnç) · numaralı tanıtım
LDR (ışığa duyarlı direnç)
  1. 1Işığa duyarlı yüzeyIşık arttıkça direnci azalır, karanlıkta artar.Dokun, adını gör
  2. 2Kaplama ve gövdeKırmızı zikzak yol, ışığa duyarlı maddedir.Dokun, adını gör
  3. 3BacaklarYönü yoktur; 10 kΩ dirençle gerilim bölücü kurulur.Dokun, adını gör

Görseldeki numaralara ya da listedeki satırlara dokun; parçanın adı ve görevi açılır.

02LDR nedir?
?LDR nedir?
Light Dependent Resistor, yani ışığa bağlı dirençtir. Üzerine düşen ışık arttıkça direnci azalır, karanlıkta ise çok artar. Türkçede fotodirenç de denir.
?Nerelerde kullanılır?
Kendiliğinden yanan sokak ve bahçe lambalarında, ortam ışığına göre parlaklığını ayarlayan ekranlarda ve ışık ölçerlerde kullanılır.
?LDR’yi neden bir dirençle birlikte bağlıyoruz?
Arduino direnci değil gerilimi ölçer. LDR ile 10 kΩ direnç seri bağlanınca aradaki noktanın gerilimi ışıkla değişir; A0 bu gerilimi 0–1023 arası bir sayıya çevirir.
Anahtar kavramlar: LDRFotodirençGerilim bölücü
Aydınlık 5V LDRLDR direnci düşük A0 10 kΩ A0 ≈ 800 Karanlık 5V LDRLDR direnci yüksek A0 10 kΩ A0 ≈ 150
03Bağlantı tablosu

Soru işaretli kutulara dokun.

?10 kΩ ile LDR’nin yerini değiştirirsek ne olur?
Devre yine çalışır ama değerler ters döner: karanlıkta değer büyür, aydınlıkta küçülür. O zaman programdaki karşılaştırmayı da tersine çevirmemiz gerekir.
ATmega328P UNO 131211~10~9~876~5~43~25VGNDA0 LDR10 kΩ LDR ile 10 kΩ arası → A0LED: ~9Otomatik gece lambası devresi
ElemanBağlantıNot
LDR 1. bacak
LDR 2. bacak
10 kΩ diğer ucu
LED anodu
LED katodu
04Eşik değer belirleme

Soru işaretli kutulara dokun.

?Eşik değer nedir?
Programın karar verirken kullandığı sınır sayıdır. Işık değeri bu sayının altındaysa "karanlık" deriz ve lambayı yakarız.
?Eşiği nasıl seçeriz?
Önce aydınlıkta ve karanlıkta ölçüm yaparız. Lambanın yanmasını istediğimiz ortamdaki değerin biraz üstünü eşik olarak seçeriz.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
ışık ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre ışık yaz
0.5 saniye bekle
Işık değeri eşiğin altına inince lamba yanar 02505007501000 eşik300 060912141618202224saat lamba açıklamba kapalı (değer < 300)
OrtamA0 değeri (örnek)LED
Güneşli sınıf
Bulutlu hava
Akşam
Karanlık oda
05Gece lambası programı
?Değer tam 300 olursa LED yanar mı?
Hayır. Koşul "300’den küçük mü?" diye sorar; 300, 300’den küçük olmadığı için "değilse" kolu çalışır ve LED söner.
?Seri monitöre yazdırmaya neden devam ediyoruz?
Lamba beklenmedik bir anda yanar ya da sönerse o anki değeri görüp eşiğin doğru seçilip seçilmediğini anlarız.
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
ışık ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre ışık yaz
eğer (ışık) < (300) ise
dijital pin 9 YÜKSEK ▾ yap
değilse
dijital pin 9 DÜŞÜK ▾ yap
0.2 saniye bekle
Biliyor muydun?

Kademeli gece lambası: parlaklığı "eşle: ışık, 0–1023 → 255–0" ile hesaplayıp ~9 pinine yazarsanız ortam karardıkça LED yavaş yavaş parlaklaşır.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Sokak lambaları nasıl yanar?

"Akşam olunca sokak lambalarını her gün biri tek tek mi yakıyor?" diye sor. Bazı bahçe ve sokak lambalarının karanlığı kendisi algılayıp yandığını anlat. Bugünkü girdimizin ışık, çıktımızın ise LED olduğunu tahtaya girdi–işlem–çıktı şemasıyla yaz.

9dk

Keşif: LDR ve gerilim bölücü

LDR’nin ışıkta direncinin azaldığını, karanlıkta çok arttığını anlat. LDR ile 10 kΩ direnç seri bağlandığında aradaki noktanın gerilimini iki durumda karşılaştırın: aydınlıkta LDR "az direnir", orta nokta 5V’a yaklaşır ve değer büyür; karanlıkta değer küçülür. Geçen haftaki potansiyometreyle benzerliğini sor.

Aydınlık 5V LDRLDR direnci düşük A0 10 kΩ A0 ≈ 800 Karanlık 5V LDRLDR direnci yüksek A0 10 kΩ A0 ≈ 150
9dk

Keşif: Ölç ve eşik belirle

LDR’yi 5V ile A0 arasına, 10 kΩ direnci A0 ile GND arasına bağla ve değeri seri monitöre yazdır. Simülasyonda LDR’ye tıklayıp ışık kaydırıcısını değiştirerek aydınlık ve karanlık değerleri ölçüm tablosuna yazın. Lambanın yanmasını istediğiniz noktayı birlikte seçin: bu sayı eşik değerdir.

Işık değeri eşiğin altına inince lamba yanar 02505007501000 eşik300 060912141618202224saat lamba açıklamba kapalı (değer < 300)
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
ışık ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre ışık yaz
0.5 saniye bekle
12dk

Etkinlik: Gece lambası

Gruplar LED’i ~9 numaralı pine ekler ve ışık değeri eşiğin altına inince LED’i yakan, üstündeyken söndüren programı yazar. Işık kaydırıcısını yavaşça hareket ettirip lambanın doğru anda yanıp yanmadığını test ederler. Hızlı bitirenler eşleme bloğuyla karanlık arttıkça daha parlak yanan "kademeli gece lambası" yapar.

ATmega328P UNO 131211~10~9~876~5~43~25VGNDA0 LDR10 kΩ LDR ile 10 kΩ arası → A0LED: ~9Otomatik gece lambası devresi
Arduino başladığında
sürekli tekrarla
ışık ▾ değişkenini analog pin A0 oku yap
seri monitöre ışık yaz
eğer (ışık) < (300) ise
dijital pin 9 YÜKSEK ▾ yap
değilse
dijital pin 9 DÜŞÜK ▾ yap
0.2 saniye bekle
5dk

Değerlendirme: Eşik oyunu

Öğretmen ışık değerleri söyler (650, 120, 299, 300, 301). Öğrenciler eşik 300 iken LED’in yanık mı sönük mü olacağını parmakla gösterir. 300 değerinde neden söndüğü ("küçük mü?" sorusu) tartışılır.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. LDR’nin üzerine düşen ışık arttıkça direnci azalır.

Cevabı gösterDoğru

2. Karanlıkta LDR’nin direnci azalır.

Cevabı gösterYanlış · Karanlıkta direnç çok artar, yüzlerce kilo-ohma ya da daha fazlasına çıkabilir. Işıkta ise azalır.

3. LDR bir dirençle birlikte gerilim bölücü olarak bağlanınca A0’dan anlamlı bir değer okunur.

Cevabı gösterDoğru · Tek başına LDR bir gerilim üretmez; sabit direnç sayesinde ışık değişimi gerilim değişimine dönüşür.

4. Bu devrede karanlık arttıkça A0’dan okunan değer düşer.

Cevabı gösterDoğru

5. Eşik değer her sınıfta ve her devrede aynıdır; 300 dışında bir sayı kullanılamaz.

Cevabı gösterYanlış · Eşik, ortamın ışığına ve kullanılan dirence göre değişir. Ölçüm yaparak kendi eşiğimizi seçeriz.

6. Eşik değer, programın karar verirken kullandığı sınır sayıdır.

Cevabı gösterDoğru

7. LDR’nin artı ve eksi bacağı vardır; ters takılırsa bozulur.

Cevabı gösterYanlış · LDR bir tür dirençtir; bacaklarının yönü yoktur, iki yönde de takılabilir.

8. "Değilse" kolu, ışık değeri eşiğin üstündeyken LED’i söndürür.

Cevabı gösterDoğru

9. Eşiğe çok yakın ışıkta LED’in titremesi LDR’nin bozuk olduğunu gösterir.

Cevabı gösterYanlış · Değer eşiğin çevresinde küçük dalgalanmalar yapar. Yakmak ve söndürmek için iki farklı eşik (örneğin 300 ve 350) kullanmak titremeyi önler.
← Önceki haftaPotansiyometre ile Parlaklık Ayarı Sonraki hafta →TMP36 ile Sıcaklık Alarmı

22. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Robotik Kodlama 1 dersi 22. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ ROBOTİK KODLAMA 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 22. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Robotik Kodlama 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih22. Hafta · 1–5 Mart (MART)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaROBOTİK DEVRE TASARIMI
KonuLDR ile Otomatik Gece Lambası
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıRK1.3.3 Blok tabanlı ortamda programlama sürecini yönetebilme · RK1.3.4 Programı test edebilme
Süreç bileşenleri
  • LDR’nin (ışığa duyarlı direnç) üzerine düşen ışık arttıkça direncinin azaldığını açıklar.
  • LDR ile 10 kΩ dirençten bir gerilim bölücü kurar ve orta noktayı A0’a bağlar.
  • Aydınlık ve karanlıkta ölçüm yaparak bir eşik değer belirler.
  • Değer eşiğin altına inince LED’i yakan "eğer–değilse" programını yazar ve test eder.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta ve Tinkercad sınıf hesabı · El feneri ya da telefon ışığı · Ölçüm tablosu çalışma kâğıdı · Varsa gerçek bir LDR; sokak lambası ya da bahçe lambası fotoğrafı · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Sokak lambaları nasıl yanar?
"Akşam olunca sokak lambalarını her gün biri tek tek mi yakıyor?" diye sor. Bazı bahçe ve sokak lambalarının karanlığı kendisi algılayıp yandığını anlat. Bugünkü girdimizin ışık, çıktımızın ise LED olduğunu tahtaya girdi–işlem–çıktı şemasıyla yaz.
1. ders
9 dk		Keşif: LDR ve gerilim bölücü
LDR’nin ışıkta direncinin azaldığını, karanlıkta çok arttığını anlat. LDR ile 10 kΩ direnç seri bağlandığında aradaki noktanın gerilimini iki durumda karşılaştırın: aydınlıkta LDR "az direnir", orta nokta 5V’a yaklaşır ve değer büyür; karanlıkta değer küçülür. Geçen haftaki potansiyometreyle benzerliğini sor.
1. ders
9 dk		Keşif: Ölç ve eşik belirle
LDR’yi 5V ile A0 arasına, 10 kΩ direnci A0 ile GND arasına bağla ve değeri seri monitöre yazdır. Simülasyonda LDR’ye tıklayıp ışık kaydırıcısını değiştirerek aydınlık ve karanlık değerleri ölçüm tablosuna yazın. Lambanın yanmasını istediğiniz noktayı birlikte seçin: bu sayı eşik değerdir.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Gece lambası
Gruplar LED’i ~9 numaralı pine ekler ve ışık değeri eşiğin altına inince LED’i yakan, üstündeyken söndüren programı yazar. Işık kaydırıcısını yavaşça hareket ettirip lambanın doğru anda yanıp yanmadığını test ederler. Hızlı bitirenler eşleme bloğuyla karanlık arttıkça daha parlak yanan "kademeli gece lambası" yapar.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Eşik oyunu
Öğretmen ışık değerleri söyler (650, 120, 299, 300, 301). Öğrenciler eşik 300 iken LED’in yanık mı sönük mü olacağını parmakla gösterir. 300 değerinde neden söndüğü ("küçük mü?" sorusu) tartışılır.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
10 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: LDR (ışığa duyarlı direnç): numarayı parçayla eşleştir; Aydınlık mı, karanlık mı?; Gece lambası algoritması; Kavram → anlamı; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: LDR ile Otomatik Gece Lambası.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Karanlık kutu deneyi. Tahtaya 0–1023 ölçeği çizilir ve 300’e kırmızı bir eşik çizgisi konur. Bir öğrenci "LDR" olur: öğretmen el feneriyle ona ışık tutunca yüksek bir sayı, eliyle gölge yapınca düşük bir sayı söyler. "Arduino" öğrencisi sayıyı eşikle karşılaştırır, "LED" öğrencisi sarı kartı kaldırır ya da indirir.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. LDR’nin üzerine düşen ışık arttıkça direnci azalır. (D)
  2. Karanlıkta LDR’nin direnci azalır. (Y)
  3. LDR bir dirençle birlikte gerilim bölücü olarak bağlanınca A0’dan anlamlı bir değer okunur. (D)
  4. Bu devrede karanlık arttıkça A0’dan okunan değer düşer. (D)
  5. Eşik değer her sınıfta ve her devrede aynıdır; 300 dışında bir sayı kullanılamaz. (Y)
  6. Eşik değer, programın karar verirken kullandığı sınır sayıdır. (D)
  7. LDR’nin artı ve eksi bacağı vardır; ters takılırsa bozulur. (Y)
  8. "Değilse" kolu, ışık değeri eşiğin üstündeyken LED’i söndürür. (D)
  9. Eşiğe çok yakın ışıkta LED’in titremesi LDR’nin bozuk olduğunu gösterir. (Y)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarTinkercad’de simülasyon çalışırken fotodirence (LDR) tıklayınca ışık miktarını ayarlayan bir kaydırıcı açılır. Ölçülen değerler devreye göre değişeceği için örnek sayıları kesin sonuç gibi değil, başlangıç tahmini gibi sunun.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR01.03.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →