Bilişim Ders Notları
Yapay Zekâ · 25. hafta · Yapay Zekâ Uygulamaları Geliştirme

Proje 2: Sesle Robot Kol

Yapay Zekâ Uygulamaları · 25. hafta ders notu · YZU1.3.2

Öğrenme çıktıları
YZU1.3.2
  • Ses modelini PictoBlox'un Audio Classifier ortamında eğitip blok koduna aktarır.
  • Tanınan ses sınıfına göre bir kuklayı döndüren ve mesaj yayınlayan bir sesle kontrol betiği yazar.
  • Aynı sesin art arda tetiklenmesini bekleme bloğu ve sınır koşuluyla önler.
  • Aynı betiğin bir servo motoru süren gerçek bir robot koluna nasıl uyarlanabileceğini açıklar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Robot kol canlandırması

Bir öğrenci robot kol, bir öğrenci "ses modeli" olur. Model öğrenci duyduğu sesi etiket kartıyla gösterir (Islık, Alkış, Dur, Arka plan); robot kol yalnızca kartı görünce hareket eder. Tahtadaki kâğıt bloklarla kolun betiği dizilir; bekleme kartı çıkarılınca robotun tek alkışta iki kez tepki verdiği canlandırılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Robot kol sahnesi
Sesle robot kol · Scratch sahnesi Dinliyor…Islık · %88 Ses komutları Islık→ kolu biraz kaldırAlkış→ kıskacı aç / kapa"Dur"→ kolu başa indirArka plan→ hiçbir şey yapma
  1. 1Dinleme göstergesiModelin son duyduğu etiket ve güven değeri.Dokun, adını gör
  2. 2Omuz eklemiKolun gövdeye bağlandığı yer; kaldırma hareketi burada döner.Dokun, adını gör
  3. 3Dirsekİkinci kol parçası; kostüm ya da açı değişkeniyle hareket eder.Dokun, adını gör
  4. 4KıskaçAlkışla açılır ve kapanır; kutuyu tutar.Dokun, adını gör
  5. 5Taşınacak kutuGörev: kutuyu tutup başka yere taşımak.Dokun, adını gör
  6. 6Komut tablosuHangi sesin hangi hareketi yaptığını gösterir.Dokun, adını gör

Görseldeki numaralara dokun.

?Kol kuklası nasıl döner?
Kol kuklasının merkez noktası omuz eklemine konur; böylece "derece dön" blokları kolu omuzdan çevirir. Yön 90 iken kol yatay durur, yön küçüldükçe kol yukarı kalkar.
?Kıskaç neden ayrı bir kukla?
Kıskacın açık ve kapalı iki kostümü vardır ve kendi betiği çalışır. Kol betiği yalnızca "kıskaç" mesajını yayınlar; bu iş bölümü betikleri kısa ve anlaşılır tutar.
Anahtar kavramlar: KuklaMerkez noktasıMesaj yayınlama
02Kol betiği
?Islık uzun sürerse ne olur?
Islık sürdükçe her analizde "Islık" çıkar ve kol her seferinde 5 derece kalkar; ıslık bitince kol durur. Bu, ıslığın uzunluğuyla kolun ne kadar kalkacağını kontrol etmemizi sağlar.
?Alkıştan sonra neden 0,5 saniye bekliyoruz?
Tek bir alkış art arda iki analizde de görülebilir. Bekleme olmasa kıskaç açılıp hemen kapanırdı; kısa bekleme her alkışın tek bir komut sayılmasını sağlar.
bayrağa tıklanınca
90 yönüne dön
sürekli tekrarla
mikrofondaki sesi analiz et
eğer (tanınan ses) = (Islık) ise
eğer (30) < (yön) ise
↺ 5 derece dön
eğer (tanınan ses) = (Dur) ise
90 yönüne dön
eğer (tanınan ses) = (Alkış) ise
kıskaç ▾ yayınla
0.5 saniye bekle
03Kıskaç ve kutu
?Kıskaç kutuyu tuttuğunu nasıl anlar?
"Kutu değiyor mu?" algılama bloğu kıskaç kuklası kutuya değdiğinde doğru olur. Gerçek robotlarda bunun yerine basınç ya da dokunma algılayıcısı kullanılır.
kıskaç ▾ mesajını alınca
sonraki kostüm
Pop ▾ sesini bitene kadar çal
eğer [Kutu] değiyor mu? ise
Kutuyu tuttum! de 1 saniye
Biliyor muydun?

Kutunun kıskaçla birlikte hareket etmesi için kutu kuklasına "sürekli tekrarla" içinde kıskacın konumuna gitme bloğu ekleyebilirsiniz.

Sesle robot kol · Scratch sahnesi Dinliyor…Islık · %88 Ses komutları Islık→ kolu biraz kaldırAlkış→ kıskacı aç / kapa"Dur"→ kolu başa indirArka plan→ hiçbir şey yapma
04Gerçek robot kola geçiş

Soru işaretli kutulara dokun.

?Servo betiğinde neden sınır koyarız?
Servo motorlar yaklaşık 0–180 derece arasında döner ve karton kol mekanik olarak daha dar bir aralıkta hareket edebilir. Sınırsız artan bir açı motoru zorlar ve kolu kırabilir.
?Model robotun içinde mi çalışır?
Hayır; bu projede model bilgisayarda (PictoBlox'ta) çalışır ve Arduino'ya yalnızca açı komutunu gönderir. Arduino UNO bir ses modelini çalıştıracak kadar güçlü değildir.
Anahtar kavramlar: Servo motorAçı sınırıCanlı mod
SahnedeGerçek robottaBlok
Kol kuklasının yönü
Kıskaç kostümü
Kutu değiyor mu?
Mikrofon

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Eller cebe, sesle yönet

Bir öğrenci "robot kol" olur ve yalnızca ses komutlarıyla hareket eder: ıslık duyunca kolunu biraz kaldırır, alkışta elini açıp kapatır, "dur" deyince kolunu indirir. Sınıf robota masadaki silgiyi aldırmaya çalışır; komutların net olmadığı anlar tartışılır.

7dk

Keşif: Robot kol sahnesi

Numaralı sahne çizimini aç: dinleme göstergesi, omuz eklemi, dirsek, kıskaç, kutu ve komut tablosu. PictoBlox'ta Makine Öğrenmesi ortamından Audio Classifier projesi aç, geçen haftaki dört sınıfı yeniden kaydet ve eğit; Export Model ile blokları kod alanına aktar.

Sesle robot kol · Scratch sahnesi Dinliyor…Islık · %88 Ses komutları Islık→ kolu biraz kaldırAlkış→ kıskacı aç / kapa"Dur"→ kolu başa indirArka plan→ hiçbir şey yapma
5dk

Keşif: Neden bekleme bloğu?

Model sesi her an yeniden dinler; bir alkış bir saniyeden kısa sürse de iki analizde birden "Alkış" çıkabilir. Kıskacın art arda açılıp kapanmasını önlemek için komuttan sonra kısa bir bekleme ve kol için bir açı sınırı gerektiğini tahtada çizerek göster.

17dk

Etkinlik: Kolu sesle yönet

Öğrenciler sırayla tahtaya gelip kol kuklasının betiğini kurar. Islıkla kol 5'er derece kalkar, 30 derecede durur; "dur" kolu yatay konuma getirir; alkış kıskaca mesaj gönderir. Görev: kutuyu kıskaçla tutup yukarı kaldırmak. Her grup görevi kaç komutla bitirdiğini tahtaya yazar.

bayrağa tıklanınca
90 yönüne dön
sürekli tekrarla
mikrofondaki sesi analiz et
eğer (tanınan ses) = (Islık) ise
eğer (30) < (yön) ise
↺ 5 derece dön
eğer (tanınan ses) = (Dur) ise
90 yönüne dön
eğer (tanınan ses) = (Alkış) ise
kıskaç ▾ yayınla
0.5 saniye bekle
6dk

Değerlendirme: Kim yanlış alarm verdi?

Görev sırasında modelin yanlış anladığı komutları listeleyin (ör. konuşma sesini "Dur" sanması). Her yanlış alarm için bir çözüm önerin: güven eşiği, yeni arka plan örnekleri ya da daha ayırt edici bir komut sesi. İsteğe bağlı olarak servo betiğini gösterip gerçek robot kola geçişi anlatın.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Sesle kontrol edilen bir oyunda model mikrofon sesini sürekli analiz eder ve her analizde bir sınıf tahmin eder.

Cevabı gösterDoğru

2. Tek bir alkış her zaman yalnızca bir kez "Alkış" olarak algılanır.

Cevabı gösterYanlış · Analiz sürekli tekrarlandığı için aynı alkış art arda birkaç analizde görülebilir. Komuttan sonra kısa bir bekleme bu tekrarı önler.

3. "eğer <(30) < (yön)> ise" bloğu kolun 30 derecenin ötesine kalkmasını engeller.

Cevabı gösterDoğru · Yön 30'dan büyük olduğu sürece dönüşe izin verilir; 30'a ulaşınca koşul yanlış olur ve kol daha fazla kalkmaz.

4. "yayınla" bloğu kıskaç kuklasına mesaj gönderir; kıskaç kendi betiğiyle kostüm değiştirir.

Cevabı gösterDoğru

5. Arka plan gürültüsü sınıfına bir hareket bağlamak robot kolu daha kullanışlı yapar.

Cevabı gösterYanlış · Arka plan sınıfı "komut yok" demektir. Buna hareket bağlanırsa kol, kimse bir şey söylemezken de hareket eder.

6. Aynı blok betiği, PictoBlox'ta Arduino'ya bağlı bir servo motoru sürmek için uyarlanabilir.

Cevabı gösterDoğru

7. Servo motorun açısı 0 ile 180 derece arasında ayarlanır.

Cevabı gösterDoğru · Standart hobi servoları yaklaşık 180 derecelik bir aralıkta döner; betikte açı sınırları bu yüzden kontrol edilir.

8. Konuşurken "Dur" sınıfının yanlışlıkla tetiklenmesi modelin doğruluğunu etkilemez, yalnızca oyunu etkiler.

Cevabı gösterYanlış · Bu bir yanlış pozitiftir ve modelin gerçek bir hatasıdır. Çözüm için konuşma örnekleri arka plan sınıfına eklenir ya da eşik yükseltilir.

9. Ses komutları birbirinden ne kadar farklıysa model onları o kadar kolay ayırır.

Cevabı gösterDoğru
← Önceki haftaProje 2: Ses Modeli Sonraki hafta →Proje 3: Kütüphane Sohbet Botu

25. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları dersi 25. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 25. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih25. Hafta · 29 Mart – 2 Nisan (MART)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaYAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI GELİŞTİRME
KonuProje 2: Sesle Robot Kol
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıYZU1.3.1 – YZU1.3.2 Yapay zekâ modelinin girdilerini hazırlama ve model geliştirme
Süreç bileşenleri
  • Ses modelini PictoBlox'un Audio Classifier ortamında eğitip blok koduna aktarır.
  • Tanınan ses sınıfına göre bir kuklayı döndüren ve mesaj yayınlayan bir sesle kontrol betiği yazar.
  • Aynı sesin art arda tetiklenmesini bekleme bloğu ve sınır koşuluyla önler.
  • Aynı betiğin bir servo motoru süren gerçek bir robot koluna nasıl uyarlanabileceğini açıklar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahtada PictoBlox, mikrofon ve hoparlör · Geçen haftanın ses sınıfları: Background Noise, Alkış, Islık, "Dur" · Kol, kıskaç ve kutu kuklaları (PictoBlox kukla kitaplığı ya da basit çizimler) · İsteğe bağlı: Arduino UNO, servo motor, karton kol parçaları · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Eller cebe, sesle yönet
Bir öğrenci "robot kol" olur ve yalnızca ses komutlarıyla hareket eder: ıslık duyunca kolunu biraz kaldırır, alkışta elini açıp kapatır, "dur" deyince kolunu indirir. Sınıf robota masadaki silgiyi aldırmaya çalışır; komutların net olmadığı anlar tartışılır.
1. ders
7 dk		Keşif: Robot kol sahnesi
Numaralı sahne çizimini aç: dinleme göstergesi, omuz eklemi, dirsek, kıskaç, kutu ve komut tablosu. PictoBlox'ta Makine Öğrenmesi ortamından Audio Classifier projesi aç, geçen haftaki dört sınıfı yeniden kaydet ve eğit; Export Model ile blokları kod alanına aktar.
1. ders
5 dk		Keşif: Neden bekleme bloğu?
Model sesi her an yeniden dinler; bir alkış bir saniyeden kısa sürse de iki analizde birden "Alkış" çıkabilir. Kıskacın art arda açılıp kapanmasını önlemek için komuttan sonra kısa bir bekleme ve kol için bir açı sınırı gerektiğini tahtada çizerek göster.
1. ders
17 dk		Etkinlik: Kolu sesle yönet
Öğrenciler sırayla tahtaya gelip kol kuklasının betiğini kurar. Islıkla kol 5'er derece kalkar, 30 derecede durur; "dur" kolu yatay konuma getirir; alkış kıskaca mesaj gönderir. Görev: kutuyu kıskaçla tutup yukarı kaldırmak. Her grup görevi kaç komutla bitirdiğini tahtaya yazar.
1. ders
6 dk		Değerlendirme: Kim yanlış alarm verdi?
Görev sırasında modelin yanlış anladığı komutları listeleyin (ör. konuşma sesini "Dur" sanması). Her yanlış alarm için bir çözüm önerin: güven eşiği, yeni arka plan örnekleri ya da daha ayırt edici bir komut sesi. İsteğe bağlı olarak servo betiğini gösterip gerçek robot kola geçişi anlatın.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Robot kol: numarayı eşleştir; Sesi hareketle eşleştir; Kutuyu kaldırma görevi; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları; Eşleşen kartlar: Proje 2: Sesle Robot Kol.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Robot kol canlandırması. Bir öğrenci robot kol, bir öğrenci "ses modeli" olur. Model öğrenci duyduğu sesi etiket kartıyla gösterir (Islık, Alkış, Dur, Arka plan); robot kol yalnızca kartı görünce hareket eder. Tahtadaki kâğıt bloklarla kolun betiği dizilir; bekleme kartı çıkarılınca robotun tek alkışta iki kez tepki verdiği canlandırılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Sesle kontrol edilen bir oyunda model mikrofon sesini sürekli analiz eder ve her analizde bir sınıf tahmin eder. (D)
  2. Tek bir alkış her zaman yalnızca bir kez "Alkış" olarak algılanır. (Y)
  3. "eğer <(30) < (yön)> ise" bloğu kolun 30 derecenin ötesine kalkmasını engeller. (D)
  4. "yayınla" bloğu kıskaç kuklasına mesaj gönderir; kıskaç kendi betiğiyle kostüm değiştirir. (D)
  5. Arka plan gürültüsü sınıfına bir hareket bağlamak robot kolu daha kullanışlı yapar. (Y)
  6. Aynı blok betiği, PictoBlox'ta Arduino'ya bağlı bir servo motoru sürmek için uyarlanabilir. (D)
  7. Servo motorun açısı 0 ile 180 derece arasında ayarlanır. (D)
  8. Konuşurken "Dur" sınıfının yanlışlıkla tetiklenmesi modelin doğruluğunu etkilemez, yalnızca oyunu etkiler. (Y)
  9. Ses komutları birbirinden ne kadar farklıysa model onları o kadar kolay ayırır. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarSınıf gürültülüyse mikrofonu konuşan öğrenciye yaklaştırın ve oyun sırasında diğer öğrencilerin sessizce izlemesini isteyin. Servo uzantısı isteğe bağlıdır; Arduino yoksa ders tamamen sahnedeki kol kuklasıyla yapılır.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR29.03.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →