Bilişim Ders Notları
Yapay Zekâ · 26. hafta · Yapay Zekâ Uygulamaları Geliştirme

Proje 3: Kütüphane Sohbet Botu

Yapay Zekâ Uygulamaları · 26. hafta ders notu · YZU1.3.2

Öğrenme çıktıları
YZU1.3.2
  • Bir sohbet botunun kullanıcının cümlesinden niyeti (intent) tahmin ettiğini, yanıtı ise geliştiricinin hazırladığını açıklar.
  • Okul kütüphanesi için birbirinden ayrılan niyet sınıfları belirler ve her sınıfa farklı biçimlerde sorulmuş örnek cümleler yazar.
  • Machine Learning for Kids'te metin projesi oluşturur, modeli eğitir ve "Öğren ve test et" sayfasında dener.
  • Eğitimde hiç kullanılmamış cümlelerle test ederek modelin anahtar sözcüğe mi anlama mı baktığını sorgular.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Renkli şeritlerle niyet sınıflandırma

Her niyetin bir rengi vardır. Öğrenciler kütüphaneye sorulabilecek soruları şeritlere yazar ve tahtadaki renkli kutulara yapıştırır. Sonra "model" öğrenci yeni bir soruyu okuyup hangi kutuya ait olduğunu ve ne kadar emin olduğunu söyler; kütüphaneci öğrenci o kutunun hazır yanıtını okur.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Sohbet botu nasıl çalışır?
?Niyet (intent) nedir?
Kullanıcının cümleyle ne yapmak istediğidir. "Kaçta açılıyorsunuz?", "Öğle arası açık mı?" ve "Hafta sonu çalışıyor musunuz?" farklı cümlelerdir ama hepsinin niyeti çalışma saatini öğrenmektir.
?Model ne yapar, biz ne yaparız?
Model cümleyi okur ve dört niyetten hangisine ait olduğunu, ne kadar emin olduğunu söyler. Her niyetin yanıtını ise biz önceden yazarız; bu sayede bot yanlış ya da uydurma bilgi vermez.
?Bu bot, büyük dil modelleriyle çalışan sohbet asistanlarından nasıl ayrılır?
Büyük dil modelleri yanıtı kendileri üretir ve bu yüzden bazen yanlış bilgi uydurabilir. Bizim botumuz yalnızca sınıflandırır; yanıtlar kütüphanenin gerçek kurallarından hazırlandığı için daha sınırlı ama daha güvenilirdir.
Anahtar kavramlar: Sohbet botuNiyetMetin sınıflandırma
Soru"Kütüphanecumartesi açık mı?" Metinmodeliniyeti tahmin eder Niyet (etiket)calisma_saatigüven: 91 güven70 ya da üstü? HayırEvet Bilinmeyen soru yanıtı"Anlayamadım, başkasözcüklerle sorar mısın?" Niyete göre yanıt"Cumartesi kapalıyız;hafta içi açığız." Model yanıt yazmaz; niyeti bulur. Yanıtları biz hazırlarız.
02Machine Learning for Kids metin projesi
ML for Kids · Kütüphane asistanı · Eğit ‹ Projeye dön + Etiket ekle selamlama Merhaba!Günaydınİyi günler,nasılsın? + örnek · 12 odunc_alma Kitap ödünçalabilir miyim?Kaç güntutabilirim?Kitabı nasıliade ederim? + örnek · 12 calisma_saati Kütüphanekaçta açılır?Öğle arasıaçık mı?Cumartesiaçık mısınız? + örnek · 12 kitap_bulma Macera kitaplarınerede?Sözlüklerhangi rafta?Şiir kitabıarıyorum + örnek · 12
  1. 1Projeye dönEğit, Öğren ve test et, Yap sayfalarına geçilir.Dokun, adını gör
  2. 2Etiket ekleYeni niyet (sınıf) oluşturur; adlarda boşluk yerine _ kullanılır.Dokun, adını gör
  3. 3Niyet etiketiselamlama: kullanıcının ne istediğini anlatan sınıf adı.Dokun, adını gör
  4. 4Örnek cümleAynı niyeti farklı biçimde soran cümleler eklenir.Dokun, adını gör
  5. 5Örnek sayısıHer etikete en az 5 örnek gerekir; 10–15 daha iyi sonuç verir.Dokun, adını gör

Görseldeki numaralara dokun.

?Proje nasıl oluşturulur?
machinelearningforkids.co.uk adresinde "Başla" ile giriş yapılır ya da deneme projesi açılır. "Proje ekle" ile ad verilir, tür olarak "metin" ve dil olarak Türkçe seçilir. Proje açılınca Eğit, Öğren ve test et, Yap adımları görünür.
?İyi örnek cümle nasıl yazılır?
Aynı niyeti farklı sözcüklerle, farklı uzunlukta ve farklı biçimlerde sorarız: soru ("Kaçta açılır?"), rica ("Açılış saatini söyler misin?") ve kısa ifade ("açılış saati"). Yalnızca bir sözcüğü değiştirerek çoğaltılan cümleler modele yeni bir şey öğretmez.
Biliyor muydun?

Etiket adlarında boşluk yerine alt çizgi kullanın: calisma_saati, odunc_alma. Bu adlar Scratch bloklarında da aynen görünür.

03Niyetler ve yanıtlar

Soru işaretli kutulara dokun.

?Yanıtları kim belirler?
Yanıtlar okul kütüphanesinin gerçek kurallarına göre öğretmen ve kütüphane görevlisiyle birlikte yazılır. Tablodaki saat ve gün sayıları örnektir; kendi okulunuzun bilgileriyle değiştirin.
NiyetÖrnek soruBotun yanıtı
selamlama
calisma_saati
odunc_alma
kitap_bulma
04Model anlama mı bakıyor, sözcüğe mi?

Kartlara dokun.

?Model neden anahtar sözcüğe takılır?
Eğitim örneklerinde bir sözcük hep aynı niyetle birlikte geçiyorsa model o sözcüğü güçlü bir ipucu olarak öğrenir. Görüntüdeki arka plan önyargısının metindeki karşılığı budur.

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Aynı soru, farklı cümle

Tahtaya "Kütüphane kaçta açılıyor?" yaz ve öğrencilerden aynı şeyi soran başka cümleler iste ("Sabah ne zaman açıksınız?", "Açılış saati kaç?"). Hepsinin aynı niyeti taşıdığını, botun işinin cümleyi değil niyeti tanımak olduğunu söyle.

8dk

Keşif: Sohbet botu akışı

Akış çizimini göster: soru → metin modeli → niyet ve güven → eşik kontrolü → yanıt. Modelin yanıt yazmadığını, yalnızca hangi kutuya ait olduğunu bulduğunu; yanıtları bizim hazırladığımızı vurgula. Dört niyeti tahtaya yaz: selamlama, ödünç alma, çalışma saati, kitap bulma.

Soru"Kütüphanecumartesi açık mı?" Metinmodeliniyeti tahmin eder Niyet (etiket)calisma_saatigüven: 91 güven70 ya da üstü? HayırEvet Bilinmeyen soru yanıtı"Anlayamadım, başkasözcüklerle sorar mısın?" Niyete göre yanıt"Cumartesi kapalıyız;hafta içi açığız." Model yanıt yazmaz; niyeti bulur. Yanıtları biz hazırlarız.
17dk

Etkinlik: Örnek cümle yağmuru

Machine Learning for Kids'te "metin" türünde bir proje aç ve Eğit sayfasında dört etiketi oluştur. Her niyet için bir grup en az 10 farklı cümle yazar; bir temsilci tahtaya gelip cümleleri ekler. Kısa, uzun, soru ve rica biçiminde cümleler olmasına dikkat edin. Ardından "Öğren ve test et" sayfasında modeli eğitin.

ML for Kids · Kütüphane asistanı · Eğit ‹ Projeye dön + Etiket ekle selamlama Merhaba!Günaydınİyi günler,nasılsın? + örnek · 12 odunc_alma Kitap ödünçalabilir miyim?Kaç güntutabilirim?Kitabı nasıliade ederim? + örnek · 12 calisma_saati Kütüphanekaçta açılır?Öğle arasıaçık mı?Cumartesiaçık mısınız? + örnek · 12 kitap_bulma Macera kitaplarınerede?Sözlüklerhangi rafta?Şiir kitabıarıyorum + örnek · 12
10dk

Değerlendirme: Botu sına

Test kartındaki eğitimde kullanılmamış 12 soruyu tek tek yaz; tahmin edilen niyeti ve güveni tahtaya işle. "Cumartesi açık mısınız?" ile "Cumartesi kitap getirebilir miyim?" gibi aynı sözcüğü taşıyan ama farklı niyetli sorulara özellikle bakın. Hataları gelecek haftaya not edin.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Bu projedeki sohbet botunun modeli yanıtı kendisi yazmaz; sorunun hangi niyete ait olduğunu tahmin eder.

Cevabı gösterDoğru

2. Niyet (intent), kullanıcının cümleyle ne yapmak istediğini anlatan sınıftır.

Cevabı gösterDoğru

3. Her niyete tek bir örnek cümle eklemek yeterlidir; model eş anlamlı soruları kendisi bulur.

Cevabı gösterYanlış · Machine Learning for Kids her etiket için en az 5 örnek ister; farklı biçimlerde sorulmuş 10–15 cümle çok daha iyi sonuç verir.

4. "Kitap ödünç alabilir miyim?" ile "Kaç gün tutabilirim?" aynı niyet sınıfına konabilir.

Cevabı gösterDoğru · İkisi de ödünç alma kurallarıyla ilgilidir; botun vereceği yanıt aynı konuyu açıklar.

5. Test cümleleri eğitim örnekleriyle birebir aynı olmalıdır.

Cevabı gösterYanlış · Aynı cümleleri test etmek yalnızca ezberi ölçer. Model, hiç görmediği ve farklı sözcüklerle kurulmuş sorularla test edilmelidir.

6. Model yalnızca bir anahtar sözcüğe bakıyorsa "Cumartesi kitap getirebilir miyim?" sorusunu çalışma saati sanabilir.

Cevabı gösterDoğru

7. Machine Learning for Kids'te model, "Öğren ve test et" sayfasındaki düğmeyle eğitilir.

Cevabı gösterDoğru

8. Niyet sınıfları birbirine ne kadar benzerse model o kadar kolay ayırır.

Cevabı gösterYanlış · Benzer niyetler (ör. "kitap bulma" ile "kitap önerme") birbirine karışır. Sınıflar belirgin biçimde farklı olmalı ya da birleştirilmelidir.

9. Sohbet botu bir yapay zekâ olduğunu kullanıcıya açıkça söylemelidir.

Cevabı gösterDoğru · Kullanıcı bir insanla mı, bir programla mı konuştuğunu bilmelidir; bu, dürüstlük ve güven için önemli bir etik kuraldır.
← Önceki haftaProje 2: Sesle Robot Kol Sonraki hafta →Proje 3: Sohbet Botu Scratch'te

26. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları dersi 26. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 26. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih26. Hafta · 5–9 Nisan (NİSAN)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaYAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI GELİŞTİRME
KonuProje 3: Kütüphane Sohbet Botu
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıYZU1.3.1 – YZU1.3.2 Yapay zekâ modelinin girdilerini hazırlama ve model geliştirme
Süreç bileşenleri
  • Bir sohbet botunun kullanıcının cümlesinden niyeti (intent) tahmin ettiğini, yanıtı ise geliştiricinin hazırladığını açıklar.
  • Okul kütüphanesi için birbirinden ayrılan niyet sınıfları belirler ve her sınıfa farklı biçimlerde sorulmuş örnek cümleler yazar.
  • Machine Learning for Kids'te metin projesi oluşturur, modeli eğitir ve "Öğren ve test et" sayfasında dener.
  • Eğitimde hiç kullanılmamış cümlelerle test ederek modelin anahtar sözcüğe mi anlama mı baktığını sorgular.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta ve Machine Learning for Kids (öğretmen hesabı ya da deneme projesi) · Okul kütüphanesinin çalışma saatleri ve ödünç verme kuralları · Renkli kâğıt şeritler (her niyet için bir renk) · Test cümleleri kartı (eğitimde kullanılmayacak 12 soru) · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Aynı soru, farklı cümle
Tahtaya "Kütüphane kaçta açılıyor?" yaz ve öğrencilerden aynı şeyi soran başka cümleler iste ("Sabah ne zaman açıksınız?", "Açılış saati kaç?"). Hepsinin aynı niyeti taşıdığını, botun işinin cümleyi değil niyeti tanımak olduğunu söyle.
1. ders
8 dk		Keşif: Sohbet botu akışı
Akış çizimini göster: soru → metin modeli → niyet ve güven → eşik kontrolü → yanıt. Modelin yanıt yazmadığını, yalnızca hangi kutuya ait olduğunu bulduğunu; yanıtları bizim hazırladığımızı vurgula. Dört niyeti tahtaya yaz: selamlama, ödünç alma, çalışma saati, kitap bulma.
1. ders
17 dk		Etkinlik: Örnek cümle yağmuru
Machine Learning for Kids'te "metin" türünde bir proje aç ve Eğit sayfasında dört etiketi oluştur. Her niyet için bir grup en az 10 farklı cümle yazar; bir temsilci tahtaya gelip cümleleri ekler. Kısa, uzun, soru ve rica biçiminde cümleler olmasına dikkat edin. Ardından "Öğren ve test et" sayfasında modeli eğitin.
1. ders
10 dk		Değerlendirme: Botu sına
Test kartındaki eğitimde kullanılmamış 12 soruyu tek tek yaz; tahmin edilen niyeti ve güveni tahtaya işle. "Cumartesi açık mısınız?" ile "Cumartesi kitap getirebilir miyim?" gibi aynı sözcüğü taşıyan ama farklı niyetli sorulara özellikle bakın. Hataları gelecek haftaya not edin.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
9 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Bu soru hangi niyete ait?; ML for Kids: numarayı eşleştir; Sohbet botu bir soruyu nasıl işler?; Doğru mu, yanlış mı?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Renkli şeritlerle niyet sınıflandırma. Her niyetin bir rengi vardır. Öğrenciler kütüphaneye sorulabilecek soruları şeritlere yazar ve tahtadaki renkli kutulara yapıştırır. Sonra "model" öğrenci yeni bir soruyu okuyup hangi kutuya ait olduğunu ve ne kadar emin olduğunu söyler; kütüphaneci öğrenci o kutunun hazır yanıtını okur.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıKontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme
Doğru-yanlış soruları
  1. Bu projedeki sohbet botunun modeli yanıtı kendisi yazmaz; sorunun hangi niyete ait olduğunu tahmin eder. (D)
  2. Niyet (intent), kullanıcının cümleyle ne yapmak istediğini anlatan sınıftır. (D)
  3. Her niyete tek bir örnek cümle eklemek yeterlidir; model eş anlamlı soruları kendisi bulur. (Y)
  4. "Kitap ödünç alabilir miyim?" ile "Kaç gün tutabilirim?" aynı niyet sınıfına konabilir. (D)
  5. Test cümleleri eğitim örnekleriyle birebir aynı olmalıdır. (Y)
  6. Model yalnızca bir anahtar sözcüğe bakıyorsa "Cumartesi kitap getirebilir miyim?" sorusunu çalışma saati sanabilir. (D)
  7. Machine Learning for Kids'te model, "Öğren ve test et" sayfasındaki düğmeyle eğitilir. (D)
  8. Niyet sınıfları birbirine ne kadar benzerse model o kadar kolay ayırır. (Y)
  9. Sohbet botu bir yapay zekâ olduğunu kullanıcıya açıkça söylemelidir. (D)
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarMachine Learning for Kids'te öğrenci hesabı açmak yerine öğretmen olarak "deneme" (try it now) projesi kullanabilirsiniz; bu projeler tarayıcı kapanınca silinebilir, örnek cümleleri ayrıca bir kâğıda da yazın. Proje oluştururken dil olarak Türkçe'yi seçin.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR05.04.2027…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →