Bilişim Ders Notları
Yapay Zekâ · 7. hafta · Hayatımızda Yapay Zekâ

Yapay Zekâda Etik 2: Deepfake ve Sorumluluk

Yapay Zekâ Uygulamaları · 7. hafta ders notu · YZU1.1.3

Öğrenme çıktıları
YZU1.1.3
  • Deepfake içeriğin nasıl üretildiğini, zararlarını ve fark etme ipuçlarını açıklar.
  • YZ ile üretilen içerikte telif, kişilik hakları ve etiketleme sorumluluğunu tartışır.
  • Otonom araç ikilemi gibi etik ikilemlerde farklı bakış açılarını gerekçeleriyle değerlendirir.
  • Sınıfça bir yapay zekâ kullanım sözleşmesi hazırlar ve kurallarına uyar.
Bilgisayarsız sınıf alternatifi

Basılı ipucu ve ikilem kartları

Deepfake ipuçları kartlara yazılır; öğretmen şüpheli bir "haber" metnini sesli okur, öğrenciler hangi ipuçlarının bu habere uyduğunu kartlarla gösterir. İkilem tartışması ve sözleşme tamamen kâğıt üzerinde yapılır.

Konu anlatımı

Önce konuyu aç, sonra sorulara dokun: cevap altında açılır. Soru işaretli kutulara dokununca cevap görünür.

01Deepfake: sahte ama inandırıcı
Video "Yarın bütünokullar tatil!" 0:12 @sonDakika_haber_24Doğrulanmamış hesap · 3 dk önce 1,2 Mn görüntülenme48 B paylaşım
  1. 1Yüz kenarlarıYüzün saç ve boyunla birleştiği yerde bulanıklık, titreme ya da renk farkı.Dokun, adını gör
  2. 2GözlerHiç göz kırpmama ya da doğal olmayan bakış; göz bebeklerinde farklı yansımalar.Dokun, adını gör
  3. 3Dudak ve ses uyumuDudak hareketleri sözcüklerle tam örtüşmez, ses robotik ya da düz gelebilir.Dokun, adını gör
  4. 4Işık ve gölgeYüzdeki gölge ortamdaki ışıkla uyuşmaz, cilt fazla pürüzsüz görünür.Dokun, adını gör
  5. 5Şaşırtıcı iddiaÇok heyecan verici ya da korkutucu mesaj, düşünmeden paylaşman için tasarlanmıştır.Dokun, adını gör
  6. 6Kaynak hesapDoğrulanmamış, yeni açılmış ya da taklit adlı hesaplara dikkat et.Dokun, adını gör
  7. 7Hızla yayılmaÇok paylaşılması doğru olduğunu göstermez; resmî kaynaktan (ör. MEB) kontrol et.Dokun, adını gör

Numaralara dokun: bu videoda hangi ipuçları var?

?Deepfake nasıl üretilir?
Bir kişinin çok sayıda fotoğrafı, videosu ya da ses kaydıyla eğitilen üretken YZ modelleri, o kişinin yüzünü başka bir videodaki yüzün yerine koyar ya da sesini taklit ederek hiç söylemediği cümleleri söyletir.
?Deepfake neden tehlikelidir?
Yalan haber yaymak, insanları dolandırmak (ör. bir yakının sesini taklit edip para istemek), birinin itibarını zedelemek ve siber zorbalık için kullanılabilir.
?Şüpheli bir içerik gördüğümde ne yaparım?
Paylaşmadan önce dururum; kaynağı ve hesabı kontrol ederim; haberi resmî kurumların sitelerinde ya da güvenilir haber kaynaklarında ararım; emin değilsem paylaşmam ve bir yetişkine danışırım.
Anahtar kavramlar: DeepfakeDoğrulamaDezenformasyon
02Telif, kişilik hakları ve etiketleme

Kartlara dokun.

?YZ ile yaptığım resim benim mi?
Fikri ve istemi sen yazdın ama resmi YZ üretti. Kullandığın aracın kullanım koşulları ve ülkenin yasaları belirleyicidir; en doğrusu YZ katkısını açıkça belirtmektir.
03Etik ikilemler: otonom araç
?Otonom araç ikilemi nedir?
Frenleri bozulan bir otonom aracın ya yola aniden çıkan yayalara çarpacağı ya da direksiyonu kırıp yolcusunu tehlikeye atacağı düşünce deneyidir. Aracın nasıl karar vereceği önceden insanlar tarafından programlanmak zorundadır.
?Bu tür kararları kim vermeli?
Yalnızca mühendisler değil; hukukçular, etikçiler, yasa koyucular ve toplum birlikte karar vermelidir. MIT'nin Moral Machine çalışması, farklı ülkelerden insanların bu sorulara farklı cevaplar verdiğini göstermiştir.
?Kaza olursa kim sorumludur?
Sorumluluk bir zincir boyunca paylaşılır: aracı üreten ve test eden firma, karar kurallarını yazan yazılım ekibi, kuralları belirleyen yasa koyucu ve aracın bakımını yapıp denetleyen sahibi.
Anahtar kavramlar: Etik ikilemSorumluluk zinciri
Kaza olursa kim? Üretici firmaAracı üretir, test ederYazılım ekibiKarar kurallarını yazarYasa koyucuKuralları belirlerSahibi / yolcuBakımı yapar, izler Otonom araçta sorumluluk zinciri
04Sınıfımızın YZ kullanım sözleşmesi
?Neden bir sözleşme hazırlıyoruz?
Kuralları birlikte yazdığımızda onları daha iyi anlar ve sahipleniriz. Sözleşme, YZ'yi öğrenmeye yardımcı bir araç olarak ve başkalarının haklarına saygı göstererek kullanmamızı hatırlatır.
?13 yaşından küçükler YZ sohbet botlarını kullanabilir mi?
Birçok YZ aracının kullanım koşulları 13 yaş ve üzerini ya da ebeveyn iznini şart koşar. Bu yüzden derste üyelik gerektiren araçları öğretmen kendi hesabından tahtada gösterir.
Biliyor muydun?

Sözleşmeyi dönem sonunda yeniden okuyun: hangi maddeye uyduk, hangisini güncellemeliyiz?

Sınıfımızın YZ Kullanım Sözleşmesi YZ'yi öğrenmek için kullanırım, kopya için değil.Kişisel bilgilerimi YZ araçlarına yazmam.YZ ile ürettiğim içeriği etiketlerim.YZ cevabını güvenilir kaynakla doğrularım.Kimsenin yüzünü, sesini izinsiz kullanmam. İmzalar

Ders akışı

40 dakikalık bir ders saati için planlandı. Adımın başlığına dokun, ayrıntılar açılsın.

5dk

Isınma: Bu video gerçek mi?

Deepfake uyarısı çizimini hotspot olarak aç ama numaralara henüz dokunma. "Bu videoyu görsen ne yaparsın?" diye sor; paylaşırım diyenlerle kontrol ederim diyenleri say. Ardından numaralara tek tek dokunarak videodaki yedi ipucunu birlikte keşfedin.

Video "Yarın bütünokullar tatil!" 0:12 @sonDakika_haber_24Doğrulanmamış hesap · 3 dk önce 1,2 Mn görüntülenme48 B paylaşım
8dk

Keşif: Telif ve sorumluluk

YZ ile üretilen bir resmin, şiirin ya da şarkının kime ait olduğunu tartıştır. Birçok ülkede telif korumasının insan emeğine bağlı olduğunu, bir sanatçının tarzını ya da eserini izinsiz kopyalatmanın ve gerçek bir kişinin yüzünü, sesini izinsiz kullanmanın kişilik haklarını çiğnediğini anlat. YZ ile üretilen içeriğin etiketlenmesi gerektiğini vurgula.

12dk

Etkinlik: Etik ikilem tartışması

Otonom araçta sorumluluk çizimini göster ve "Frenler bozulan otonom araç" ikilemini anlat. Sınıfı dört gruba ayır, her gruba bir paydaş rolü ver (üretici, yazılım ekibi, yasa koyucu, araç sahibi). Gruplar kendi rolünden kısa bir savunma hazırlar; sonunda sorumluluğun tek bir kişide değil, zincir boyunca paylaşıldığı sonucuna varın.

Kaza olursa kim? Üretici firmaAracı üretir, test ederYazılım ekibiKarar kurallarını yazarYasa koyucuKuralları belirlerSahibi / yolcuBakımı yapar, izler Otonom araçta sorumluluk zinciri
10dk

Etkinlik: Sınıf YZ sözleşmesi

Örnek sözleşmeyi göster. Her grup sözleşmeye eklenmesini istediği bir madde önerir; sınıf oylamayla en fazla 7 madde seçer. Maddeler büyük kartona yazılır ve öğrenciler imzalar; sözleşme dönem boyunca sınıfta asılı kalır.

Sınıfımızın YZ Kullanım Sözleşmesi YZ'yi öğrenmek için kullanırım, kopya için değil.Kişisel bilgilerimi YZ araçlarına yazmam.YZ ile ürettiğim içeriği etiketlerim.YZ cevabını güvenilir kaynakla doğrularım.Kimsenin yüzünü, sesini izinsiz kullanmam. İmzalar
5dk

Değerlendirme: Deepfake dedektifi

Hotspot oyununda numaraları ipuçlarıyla eşleştirtin. Çıkış bileti: "Şüpheli bir video gördüğümde ilk yapacağım şey …" cümlesini tamamlat.

Doğru mu, yanlış mı?

Dersin sonunda tahtada ya da öğrencinin kendi cihazında çözülür.

1. Deepfake, yapay zekâ ile bir kişinin yüzünün ya da sesinin taklit edilerek sahte video, ses veya fotoğraf üretilmesidir.

Cevabı gösterDoğru

2. Bir video çok sayıda kişi tarafından paylaşıldıysa kesinlikle gerçektir.

Cevabı gösterYanlış · Sahte içerikler de, hatta çoğu zaman daha hızlı yayılır. Paylaşım sayısı doğruluğun kanıtı değildir; resmî ve güvenilir kaynaktan kontrol edilmelidir.

3. Dudak hareketleriyle sesin uyuşmaması, yüz kenarlarındaki bulanıklık ve doğal olmayan göz kırpma deepfake ipuçları olabilir.

Cevabı gösterDoğru

4. Arkadaşımızın sesini YZ ile taklit edip şaka amaçlı paylaşmak zararsızdır, izne gerek yoktur.

Cevabı gösterYanlış · Bir kişinin yüzü ve sesi onun kişisel verisidir ve kişilik haklarıyla korunur. İzinsiz taklit kişiyi üzebilir, zor durumda bırakabilir ve suç oluşturabilir.

5. YZ ile ürettiğimiz bir resmi paylaşırken "YZ ile üretildi" diye belirtmek sorumlu bir davranıştır.

Cevabı gösterDoğru

6. Bir sanatçının eserlerini birebir kopyalayan YZ görselleri üretip satmak telif ve etik açısından sorun oluşturabilir.

Cevabı gösterDoğru

7. Otonom bir araç kaza yaparsa sorumluluk tartışmasız olarak yalnızca araçtaki yolcuya aittir.

Cevabı gösterYanlış · Sorumluluk üretici, yazılım ekibi, kuralları koyanlar ve araç sahibi arasında paylaşılabilir; bu konu hâlâ hukukçular ve etikçiler tarafından tartışılmaktadır.

8. Etik ikilem, iki seçeneğin de bir bedeli olduğu ve tek doğru cevabın kolayca bulunamadığı durumdur.

Cevabı gösterDoğru

9. Ödevimizi tamamen YZ'ye yazdırıp kendi çalışmamız gibi teslim etmek, YZ'yi öğrenmek için kullanmakla aynı şeydir.

Cevabı gösterYanlış · YZ'den fikir almak ya da anlamadığımızı sordurmak öğrenmeye yardımcı olabilir; üretilen metni kendi eserimiz gibi sunmak ise haksızlık ve kopyadır.
← Önceki haftaAB Kod Haftası: Bilgisayarsız Yapay Zekâ Sonraki hafta →YZ Geliştirme Ortamları 1: Araçları Tanıyalım

7. hafta günlük planı

2026–2027 1. düzey Seçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları dersi 7. hafta günlük planı. Okul ve öğretmen bilgileriyle doldurulmuş Word dosyası için etkileşimli sürümde Evraklar › Günlük planlar bölümünü kullanın.

2026–2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI …………………………

SEÇMELİ YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI 1. SEVİYE DERSİ GÜNLÜK PLANI · 7. HAFTA

BÖLÜM I · DERSE İLİŞKİN BİLGİLER
DersSeçmeli Yapay Zekâ Uygulamaları 1. SeviyeSınıf / Düzey1. düzey (seçmeli)
Hafta / Tarih7. Hafta · 26–30 Ekim (EKİM)Süre2 ders saati (40' + 40')
TemaHAYATIMIZDA YAPAY ZEKÂ
KonuYapay Zekâda Etik 2: Deepfake ve Sorumluluk
BÖLÜM II · ÖĞRENME ÇIKTILARI VE KAYNAKLAR
Öğrenme çıktısıYZU1.1.3 Yapay zekâda etik
Süreç bileşenleri
  • Deepfake içeriğin nasıl üretildiğini, zararlarını ve fark etme ipuçlarını açıklar.
  • YZ ile üretilen içerikte telif, kişilik hakları ve etiketleme sorumluluğunu tartışır.
  • Otonom araç ikilemi gibi etik ikilemlerde farklı bakış açılarını gerekçeleriyle değerlendirir.
  • Sınıfça bir yapay zekâ kullanım sözleşmesi hazırlar ve kurallarına uyar.
Araç, gereç ve kaynaklarAkıllı tahta · Etik ikilem kartları (4 senaryo) · "Gerçek mi, sahte mi?" ipucu kartları · Sözleşme için büyük karton ve renkli kalemler · Bilişim Ders Notları ders sayfası, sunum ve etkinlikler (bilisimdersnotlari.com)
BÖLÜM III · ÖĞRENME-ÖĞRETME UYGULAMALARI
SüreEtkinlik akışı
1. ders
5 dk		Isınma: Bu video gerçek mi?
Deepfake uyarısı çizimini hotspot olarak aç ama numaralara henüz dokunma. "Bu videoyu görsen ne yaparsın?" diye sor; paylaşırım diyenlerle kontrol ederim diyenleri say. Ardından numaralara tek tek dokunarak videodaki yedi ipucunu birlikte keşfedin.
1. ders
8 dk		Keşif: Telif ve sorumluluk
YZ ile üretilen bir resmin, şiirin ya da şarkının kime ait olduğunu tartıştır. Birçok ülkede telif korumasının insan emeğine bağlı olduğunu, bir sanatçının tarzını ya da eserini izinsiz kopyalatmanın ve gerçek bir kişinin yüzünü, sesini izinsiz kullanmanın kişilik haklarını çiğnediğini anlat. YZ ile üretilen içeriğin etiketlenmesi gerektiğini vurgula.
1. ders
12 dk		Etkinlik: Etik ikilem tartışması
Otonom araçta sorumluluk çizimini göster ve "Frenler bozulan otonom araç" ikilemini anlat. Sınıfı dört gruba ayır, her gruba bir paydaş rolü ver (üretici, yazılım ekibi, yasa koyucu, araç sahibi). Gruplar kendi rolünden kısa bir savunma hazırlar; sonunda sorumluluğun tek bir kişide değil, zincir boyunca paylaşıldığı sonucuna varın.
1. ders
10 dk		Etkinlik: Sınıf YZ sözleşmesi
Örnek sözleşmeyi göster. Her grup sözleşmeye eklenmesini istediği bir madde önerir; sınıf oylamayla en fazla 7 madde seçer. Maddeler büyük kartona yazılır ve öğrenciler imzalar; sözleşme dönem boyunca sınıfta asılı kalır.
1. ders
5 dk		Değerlendirme: Deepfake dedektifi
Hotspot oyununda numaraları ipuçlarıyla eşleştirtin. Çıkış bileti: "Şüpheli bir video gördüğümde ilk yapacağım şey …" cümlesini tamamlat.
2. ders
10 dk		Tekrar: Sunum
8 slaytlık ders sunumu akıllı tahtada açılır; önceki saatte öğrenilen kavramlar öğrencilerle birlikte tekrar edilir.
2. ders
20 dk		Uygulama: Etkinlikler
Akıllı tahtada etkileşimli etkinlikler oynanır: Deepfake ipuçlarını bul; Sorumlu mu, sorumsuz mu?; Etik ikilem: sen olsan?; Kutuyu aç: konu soruları.
2. ders
10 dk		Değerlendirme
9 soruluk doğru-yanlış testi tahtada birlikte çözülür; yanlış cevaplar gerekçeleriyle tartışılır.
FarklılaştırmaBilgisayarsız sınıf alternatifi: Basılı ipucu ve ikilem kartları. Deepfake ipuçları kartlara yazılır; öğretmen şüpheli bir "haber" metnini sesli okur, öğrenciler hangi ipuçlarının bu habere uyduğunu kartlarla gösterir. İkilem tartışması ve sözleşme tamamen kâğıt üzerinde yapılır.
BÖLÜM IV · ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme araçlarıGözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi
Doğru-yanlış soruları
  1. Deepfake, yapay zekâ ile bir kişinin yüzünün ya da sesinin taklit edilerek sahte video, ses veya fotoğraf üretilmesidir. (D)
  2. Bir video çok sayıda kişi tarafından paylaşıldıysa kesinlikle gerçektir. (Y)
  3. Dudak hareketleriyle sesin uyuşmaması, yüz kenarlarındaki bulanıklık ve doğal olmayan göz kırpma deepfake ipuçları olabilir. (D)
  4. Arkadaşımızın sesini YZ ile taklit edip şaka amaçlı paylaşmak zararsızdır, izne gerek yoktur. (Y)
  5. YZ ile ürettiğimiz bir resmi paylaşırken "YZ ile üretildi" diye belirtmek sorumlu bir davranıştır. (D)
  6. Bir sanatçının eserlerini birebir kopyalayan YZ görselleri üretip satmak telif ve etik açısından sorun oluşturabilir. (D)
  7. Otonom bir araç kaza yaparsa sorumluluk tartışmasız olarak yalnızca araçtaki yolcuya aittir. (Y)
  8. Etik ikilem, iki seçeneğin de bir bedeli olduğu ve tek doğru cevabın kolayca bulunamadığı durumdur. (D)
  9. Ödevimizi tamamen YZ'ye yazdırıp kendi çalışmamız gibi teslim etmek, YZ'yi öğrenmek için kullanmakla aynı şeydir. (Y)
Belirli gün ve haftalar29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
Dersin uygulanmasına ilişkin açıklamalarDeepfake örneklerini gerçek kişilerin sahte videolarıyla göstermek yerine derste çizimi kullanın; öğrencilere gerçek bir sahte video izletmek hem yanıltıcı içeriği yaymak hem de yaş sınırları açısından risklidir.
…………………………Bilişim Teknolojileri Öğretmeni
UYGUNDUR26.10.2026…………………………Okul Müdürü
Bu dersi sınıfta işleyinSunum, tahta modu ve etkileşimli etkinlikler için.
Etkileşimli sürümü aç →